*സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ കാ ഭാഷാ സമാധിസ്ഥസ്യ കേശവ* *സ്ഥിതധീഃ കിം പ്രഭാഷേത കിമാസീത വ്രജേത കിം* 54 സ്ഥിതാ പ്രതിഷ്ഠിതാ അഹം അസ്മി പരം ബ്രഹ്മ ഇതി പ്രജ്ഞാ യസ്യ സഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ തസ്യ കാ ഭാഷാ കിം ഭാഷണം വചനം കഥം അസൗ പരൈഃ ഭാഷ്യതേ സമാധിസ്ഥസ്യ സമാധൗ സ്ഥിതസ്യ കേശവ. സ്ഥിതധീഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ സ്വയം വാ കിം പ്രഭാഷേത. കിം ആസീത വ്രജേത കിം. ആസനം വ്രജനം വാ തസ്യ കഥം ഇത്യർത്ഥഃ . സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ ലക്ഷണം അനേന ശ്ലോകേന പൃച്ഛതി. 54 യോ ഹി ആദിതഃ ഏവ സന്ന്യസ്യ കർമാണി ജ്ഞാനയോഗനിഷ്ഠായാം പ്രവൃത്തഃ യഃ ച കർമയോഗേന , തയോഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ 'പ്രജഹാതി' ഇതി ആരഭ്യ അദ്ധ്യായപരിസമാപ്തിപര്യന്തം സ്ഥിതപ്രജ്ഞലക്ഷണം സാധനം ച ഉപദിശ്യതേ. സർവത്ര ഏവ ഹി അദ്ധ്യാത്മശാസ്ത്രേ കൃതാർത്ഥലക്ഷണാനി യാനി താനി ഏവ സാധനാനി ഉപദിശ്യന്തേ യത്നസാദ്ധ്യത്വാത്. യാനി യത്നസാധ്യാനി സാധനാനി ലക്ഷണാനി ച ഭവന്തി താനി. *ശ്രീഭഗവാനുവാച* - *പ്രജഹാതി യദാ കാമാൻ സർവാൻപാർഥ മനോഗതാൻ* *ആത്മന്യേവാത്മനാ തുഷ്ടഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ* 55 പ്രജഹാതി പ്രകർഷേണ ജഹാതി പരിത്യജതി യദാ യസ്മിൻകാലേ സർവാൻ സമസ്താൻ കാമാൻ ഇച്ഛാഭേദാൻ. ഹേ പാർത്ഥ മനോഗതാൻ മനസി പ്രവിഷ്ടാൻ ഹൃദി പ്രവിഷ്ടാൻ. സർവകാമപരിത്യാഗേ തുഷ്ടികാരണാഭാവാത് ശരീരധാരണനിമിത്തശേഷേ ച സതി ഉന്മത്തപ്രമത്തസ്യ ഇവ പ്രവൃത്തിഃ പ്രാപ്താ ഇതി അതഃ ഉച്യതേ - ആത്മനി ഏവ പ്രത്യഗാത്മസ്വരൂപേ ഏവ ആത്മനാ സ്വേന ഏവ ബാഹ്യലാഭനിരപേക്ഷഃ തുഷ്ടഃ പരമാർത്ഥദർശനാമൃതരസലാഭേന അന്യസ്മാദ് അലംപ്രത്യയവാൻ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ സ്ഥിതാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ആത്മാനാത്മവിവേകജാ പ്രജ്ഞാ യസ്യ സഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ വിദ്വാൻ തദാ ഉച്യതേ. ത്യക്തപുത്രവിത്തലോകൈഷണഃ സന്ന്യാസീ ആത്മാരാമ ആത്മക്രീഡഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ ഇത്യർത്ഥഃ . 55 കിം ച - *ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ* *വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീർമുനിരുച്യതേ* 56 ദുഃഖേഷു ആദ്ധ്യാത്മികാദിഷു പ്രാപ്തേഷു ന ഉദ്വിഗ്നം ന പ്രക്ഷുഭിതം ദുഃഖപ്രാപ്തൗ മനോ യസ്യ സഃ അയം അനുദ്വിഗ്നമനാഃ . തഥാ സുഖേഷു പ്രാപ്തേഷു വിഗതാ സ്പൃഹാ തൃഷ്ണാ യസ്യ ന അഗ്നിഃ ഇവ ഇന്ധനാദ്യാധാനേ സുഖാനി അനുവിവർധതേ സ വിഗതസ്പൃഹഃ. വീതരാഗഭയക്രോധഃ രാഗഃ ച ഭയം ച ക്രോധഃ ച വീതാ വിഗതാ യസ്മാത് സ വീതരാഗഭയക്രോധഃ, സ്ഥിതധീഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ മുനിഃ സന്ന്യാസീ തദാ ഉച്യതേ. 56 കിം ച - *യഃ സർവത്രാനഭിസ്നേഹസ്തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭം* *നാഭിനന്ദതി ന ദ്വേഷ്ടി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ* 57 യഃ മുനിഃ സർവത്ര ദേഹജീവിതാദിഷു അപി അനഭിസ്നേഹഃ അഭിസ്നേഹവാഞ്ഛതഃ തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭം തത് തത് ശുഭം അശുഭം വാ ലബ്ധ്വാ ന അഭിനന്ദതി ന ദ്വേഷ്ടി ശുഭം പ്രാപ്യ ന തുഷ്യതി ന ഹൃഷ്യതി അശുഭം ച പ്രാപ്യ ന ദ്വേഷ്ടി ഇത്യർത്ഥഃ. തസ്യ ഏവം ഹർഷവിഷാദവർജിതസ്യ വിവേകജാ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ഭവതി. 57 കിം ച - *യദാ സംഹരതേ ചായം കൂർമോഽങ്ഗാനീവ സർവശഃ* *ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാർഥോഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ* 58 യദാ സംഹരതേ സമ്യഗ് ഉപസംഹരതേ ച അയം ജ്ഞാനനിഷ്ഠായാം പ്രവൃത്തഃ യതിഃ കൂർമഃ അംഗാനി ഇവ സർവശഃ യഥാ കൂർമഃ ഭയാത് സ്വാനി അംഗാനി ഉപസംഹരതി സർവത ഏവം ജ്ഞാനനിഷ്ഠഃ ഇന്ദ്രിയാണി ഇന്ദ്രിയാർത്ഥേഭ്യഃ സർവവിഷയേഭ്യഃ ഉപസംഹരതേ. തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ഇതി ഉക്താർത്ഥം വാക്യം. 58 തത്ര വിഷയാൻ അനാഹരതഃ ആതുരസ്യ അപി ഇന്ദ്രിയാണി നിവർതന്തേ കൂർമാംഗാനി ഇവ സംഹ്രിയന്തേ, ന തു തദ്വിഷയഃ രാഗഃ, സ കഥം സംഹ്രിയതേ, ഇതി ഉച്യതേ - *വിഷയാ വിനിവർതന്തേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ* *രസവർജം രസോഽപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവർതതേ* 59 യദ്യപി വിഷയോപലക്ഷിതാനി വിഷയശബ്ദവാച്യാനി ഇന്ദ്രിയാണി അഥവാ വിഷയാ ഏവ നിരാഹാരസ്യ അനാഹ്രിയമാണ വിഷയസ്യ കഷ്ടേ തപസി സ്ഥിതസ്യ മൂർഖസ്യ അപി വിനിവർതന്തേ ദേഹിനഃ ദേഹവതഃ, രസവർജം രസഃ രാഗഃ വിഷയേഷു യഃ തം വർജയിത്വാ. രസശബ്ദഃ രാഗേ പ്രസിദ്ധഃ 'സ്വരസേന പ്രവൃത്തോ രസികഃ രസജ്ഞഃ' ഇത്യാദിദർശനാത്. സഃ അപി രസോ രഞ്ജനരൂപഃ സൂക്ഷ്മഃ അസ്യ യതേഃ പരം പരമാർത്ഥതത്ത്വം ബ്രഹ്മ ദൃഷ്ട്വാ ഉപലഭ്യ അഹം ഏവ തദ് ഇതി വർതമാനസ്യ നിവർതതേ നിർബീജം വിഷയവിജ്ഞാനം സംപദ്യതേ ഇത്യർത്ഥഃ . ന അസതി സമ്യഗദർശനേ രസസ്യ ഉച്ഛേദഃ, തസ്മാത് സമ്യക്ദർശനാത്മികായാഃ പ്രജ്ഞായാഃ സ്ഥൈര്യം കർതവ്യം ഇതി അഭിപ്രായഃ . 59 സമ്യഗ്ദർശനലക്ഷണപ്രജ്ഞാസ്ഥൈര്യം ചികീർഷതാ ആദൗ ഇന്ദ്രിയാണി സ്വവശേ സ്ഥാപയിതവ്യാനി യസ്മാത് തദനവസ്ഥാപനേ ദോഷം ആഹ - *യതതോ ഹ്യപി കൗന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ* *ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരന്തി പ്രസഭം മനഃ* 60 യതതഃ പ്രയത്നം കുർവതഃ അപി ഹി യസ്മാത് കൗന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ മേധാവിനഃ അപി ഇതി വ്യവഹിതേന സംബന്ധഃ . ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി പ്രമഥനശീലാനി വിഷയാഭിമുഖം ഹി പുരുഷം വിക്ഷോഭയന്തി ആകുലീകുർവന്തി . ആകുലീ കൃത്യ ച ഹരന്തി പ്രസഭം പ്രസഹ്യ പ്രകാശം ഏവ പശ്യതഃ വിവേകവിജ്ഞാനയുക്തം മനഃ. 60 യതഃ തസ്മാത് - *താനി സർവാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ* *വശേ ഹി യസ്യേന്ദ്രിയാണി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ* 61 താനി സർവാണി സംയമ്യ സംയമനം വശീകരണം കൃത്വാ യുക്തഃ സമാഹിതഃ സൻ ആസീത മത്പരഃ അഹം വാസുദേവഃ സർവപ്രത്യഗാത്മാ പരോ യസ്യ സഃ മത്പരഃ ന അന്യഃ അഹം തസ്മാദ് ഇതി ആസീതഃ ഇത്യർത്ഥഃ . ഏവം ആസീനസ്യ യതേഃ വശേ ഹി യസ്യ ഇന്ദ്രിയാണി വർതന്തേ അഭ്യാസബലാത് തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ . 61 അഥ ഇദാനീം പരാഭവിഷ്യതഃ സർവാനർത്ഥമൂലം ഇദം ഉച്യതേ . *ധ്യായതോ വിഷയാൻപുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷൂപജായതേ* *സങ്ഗാത്സഞ്ജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഽഭിജായതേ* 62 ധ്യായതഃ ചിന്തയതഃ വിഷയാൻ ശബ്ദാദിവിഷയവിശേഷാൻ ആലോചയതഃ പുംസഃ പുരുഷസ്യ സംഗഃ ആസക്തിഃ പ്രീതിഃ തേഷു വിഷയേഷു ഉപജായതേ. സംഗാത് പ്രീതേഃ സഞ്ജായതേ സമുത്പദ്യതേ കാമഃ തൃഷ്ണാ. കാമാത് കുതശ്ചിത് പ്രതിഹതാത് ക്രോധഃ അഭിജായതേ. 62 *ക്രോധാദ്ഭവതി സമ്മോഹഃ സമ്മോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ* *സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദ്ധിനാശഃ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി* 63 ക്രോധാദ് ഭവതി സമ്മോഹഃ അവിവേകഃ കാര്യകാര്യവിഷയഃ, ക്രുദ്ധഃ ഹി സമ്മൂഢഃ സൻ ഗുരും അപി ആക്രോശതി. സമ്മോഹാത് സ്മൃതിവിഭ്രമഃ ശാസ്ത്രാചാര്യോപദേശാഹിത സംസ്കാരജനിതായാഃ സ്മൃതേഃ സ്യാദ് വിഭ്രമഃ ഭ്രംശഃ സ്മൃത്യുത്പത്തിനിമിത്തപ്രാപ്തൗ അനുത്പത്തിഃ. തതഃ സ്മൃതിഭ്രംശാത് ബുദ്ധേഃ നാശഃ. കാര്യാകാര്യവിഷയവിവേകായോഗ്യതാ അന്തഃകരണസ്യ ബുദ്ധേഃ നാശഃ ഉച്യതേ . ബുദ്ധിനാശാത് പ്രണശ്യതി താവദ് ഏവ ഹി പുരുഷഃ യാവദ് അന്തഃകരണം തദീയം കാര്യാകാര്യവിഷയവിവേകയോഗ്യം തദയോഗ്യത്വേ നഷ്ട ഏവ പുരുഷഃ ഭവതി . അതഃ തസ്യ അന്തഃകരണസ്യ ബുദ്ധേഃ നാശാത് പ്രണശ്യതി പുരുഷാർത്ഥായോഗ്യോ ഭവതി ഇത്യർത്ഥ :. 63 സർവാനർത്ഥസ്യ മൂലം ഉക്തം വിഷയാഭിധ്യാനം അഥ ഇദാനീം മോക്ഷകാരണം ഇദം ഉച്യതേ . *രാഗദ്വേഷവിമുക്തൈസ്തു വിഷയാനിന്ദ്രിയൈശ്ചരൻ* *ആത്മവശ്യൈർവിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി* 64 രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈഃ രാഗശ്ച ദ്വേഷശ്ച രാഗദ്വേഷൗ. തത്പുരഃസരാ ഹി ഇന്ദ്രിയാണാം പ്രവൃത്തിഃ സ്വാഭാവികീ. തത്ര യോ മുമുക്ഷുഃ ഭവതി സ താഭ്യാം വിയുക്തൈഃ ശ്രോത്രാദിഭിഃ ഇന്ദ്രിയൈഃ വിഷയാൻ അവർജനീയാൻ ചരൻ ഉപലഭമാന ആത്മവശ്യൈഃ ആത്മനോ വശ്യാനി വശീഭൂതാനി തൈഃ ആത്മവശ്യൈഃ വിധേയാത്മാ ഇച്ഛാതോ വിധേയ ആത്മാ അന്തഃകരണം യസ്യ സഃ അയം പ്രസാദം അധിഗച്ഛതി. പ്രസാദഃ പ്രസന്നതാ സ്വാസ്ഥ്യം. 64 പ്രസാദേ സതി കിം സ്യാത്, ഇതി ഉച്യതേ - യഥാ കൂർമോ ഭയാത് സ്വാനി അംഗാനി ഉപസംഹരതി സർവത ഏവം ജ്ഞാനനിഷ്ഠ ഇന്ദ്രിയാണി ഇന്ദ്രിയാർത്ഥേഭ്യഃ സർവവിഷയേഭ്യ ഉപസംഹരതേ. തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ഇതി ഉക്താർത്ഥം വാക്യം. 58 തത്ര വിഷയാൻ അനാഹരത ആതുരസ്യ അപി ഇന്ദ്രിയാണി നിവർതന്തേ കൂർമാംഗാനി ഇവ സംഹ്രിയന്തേ, ന തു തദ്വിഷയോ രാഗഃ, സ കഥം സംഹ്രിയതേ, ഇതി ഉച്യതേ - *വിഷയാ വിനിവർതന്തേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ* *രസവർജം രസോപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവർതതേ* 59 യദ്യപി വിഷയോപലക്ഷിതാനി വിഷയശബ്ദവാച്യാനി ഇന്ദ്രിയാണി അഥവാ വിഷയാ ഏവ നിരാഹാരസ്യ അനാഹ്രിയമാണ വിഷയസ്യ കഷ്ടേ തപസി സ്ഥിതസ്യ മൂർഖസ്യ അപി വിനിവർതന്തേ ദേഹിനോ ദേഹവതഃ, രസവർജം രസോ രാഗോ വിഷയേഷു യഃ തം വർജയിത്വാ. രസശബ്ദോ രാഗേ പ്രസിദ്ധഃ 'സ്വരസേന പ്രവൃത്തോ രസികോ രസജ്ഞഃ' ഇത്യാദിദർശനാത്. സഃ അപി രസോ രഞ്ജനരൂപഃ സൂക്ഷ്മഃ അസ്യ യതേഃ പരം പരമാർത്ഥതത്ത്വം ബ്രഹ്മ ദൃഷ്ട്വാ ഉപലഭ്യ അഹം ഏവ തദ് ഇതി വർതമാനസ്യ നിവർതതേ നിർബീജം വിഷയവിജ്ഞാനം സംപദ്യതേ ഇത്യർത്ഥഃ . ന അസതി സമ്യഗദർശനേ രസസ്യ ഉച്ഛേദഃ, തസ്മാത് സമ്യക്ദർശനാത്മികായാഃ പ്രജ്ഞായാഃ സ്ഥൈര്യം കർതവ്യം ഇതി അഭിപ്രായഃ . 59 സമ്യഗ്ദർശനലക്ഷണപ്രജ്ഞാസ്ഥൈര്യം ചികീർഷതാ ആദൗ ഇന്ദ്രിയാണി സ്വവശേ സ്ഥാപയിതവ്യാനി യസ്മാത് തദനവസ്ഥാപനേ ദോഷം ആഹ - *യതതോ ഹ്യപി കൗന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ* *ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരന്തി പ്രസഭം മനഃ* 60 യതതഃ പ്രയത്നം കുർവതഃ അപി ഹി യസ്മാത് കൗന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതോ മേധാവിനഃ അപി ഇതി വ്യവഹിതേന സംബന്ധഃ . ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി പ്രമഥനശീലാനി വിഷയാഭിമുഖം ഹി പുരുഷം വിക്ഷോഭയന്തി ആകുലീകുർവന്തി . ആകുലീ കൃത്യ ച ഹരന്തി പ്രസഭം പ്രസഹ്യ പ്രകാശം ഏവ പശ്യതോ വിവേകവിജ്ഞാനയുക്തം മനഃ. 60 യതഃ തസ്മാത് - *താനി സർവാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ* *വശേ ഹി യസ്യേന്ദ്രിയാണി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ* 61 താനി സർവാണി സംയമ്യ സംയമനം വശീകരണം കൃത്വാ യുക്തഃ സമാഹിതഃ സൻ ആസീത മത്പരഃ അഹം വാസുദേവഃ സർവപ്രത്യഗാത്മാ പരോ യസ്യ സ മത്പരോ ന അന്യഃ അഹം തസ്മാദ് ഇതി ആസീത ഇത്യർത്ഥഃ . ഏവം ആസീനസ്യ യതേഃ വശേ ഹി യസ്യ ഇന്ദ്രിയാണി വർതന്തേ അഭ്യാസബലാത് തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ . 61 അഥ ഇദാനീം പരാഭവിഷ്യതഃ സർവാനർത്ഥമൂലം ഇദം ഉച്യതേ . *ധ്യായതോ വിഷയാൻപുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷുപജായതേ* *സങ്ഗാത്സഞ്ജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഭിജായതേ* 62 ധ്യായതഃ ചിന്തയതോ വിഷയാൻ ശബ്ദാദിവിഷയവിശേഷാൻ ആലോചയതഃ പുംസഃ പുരുഷസ്യ സംഗ ആസക്തിഃ പ്രീതിഃ തേഷു വിഷയേഷു ഉപജായതേ. സംഗാത് പ്രീതേഃ സഞ്ജായതേ സമുത്പദ്യതേ കാമഃ തൃഷ്ണാ. കാമാത് കുതശ്ചിത് പ്രതിഹതാത് ക്രോധഃ അഭിജായതേ. 62 *ക്രോധാദ്ഭവതി സമ്മോഹഃ സമ്മോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ* *സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദ്ധിനാശോ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി* 63 ക്രോധാദ് ഭവതി സമ്മോഹഃ അവിവേകഃ കാര്യകാര്യവിഷയഃ, ക്രുദ്ധോ ഹി സമ്മൂഢഃ സൻ ഗുരും അപി ആക്രോശതി. സമ്മോഹാത് സ്മൃതിവിഭ്രമഃ ശാസ്ത്രാചാര്യോപദേശാഹിത സംസ്കാരജനിതായാഃ സ്മൃതേഃ സ്യാദ് വിഭ്രമോ ഭ്രംശഃ സ്മൃത്യുത്പത്തിനിമിത്തപ്രാപ്തൗ അനുത്പത്തിഃ. തതഃ സ്മൃതിഭ്രംശാത് ബുദ്ധേഃ നാശഃ. കാര്യാകാര്യവിഷയവിവേകാ യോഗ്യതാ അന്തഃകരണസ്യ ബുദ്ധേഃ നാശഃ ഉച്യതേ . ബുദ്ധിനാശാത് പ്രണശ്യതി താവദ് ഏവ ഹി പുരുഷോ യാവദ് അന്തഃകരണം തദീയം കാര്യാകാര്യവിഷയവിവേകയോഗ്യം തദയോഗ്യത്വേ നഷ്ട ഏവ പുരുഷോ ഭവതി . അതഃ തസ്യ അന്തഃകരണസ്യ ബുദ്ധേഃ നാശാത് പ്രണശ്യതി പുരുഷാർത്ഥായോഗ്യഃ ഭവതി ഇത്യർത്ഥ :. 63 സർവാനർത്ഥസ്യ മൂലം ഉക്തം വിഷയാഭിധ്യാനം അഥ ഇദാനീം മോക്ഷകാരണം ഇദം ഉച്യതേ . *രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈസ്തു വിഷയാനിന്ദ്രിയൈശ്ചരൻ* *ആത്മവശ്യൈർവിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി* 64 രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈഃ രാഗശ്ച ദ്വേഷശ്ച രാഗദ്വേഷൗ. തത്പുരഃസരാ ഹി ഇന്ദ്രിയാണാം പ്രവൃത്തിഃ സ്വാഭാവികീ. തത്ര യഃ മുമുക്ഷുഃ ഭവതി സ താഭ്യാം വിയുക്തൈഃ ശ്രോത്രാദിഭിഃ ഇന്ദ്രിയൈഃ വിഷയാൻ അവർജനീയാൻ ചരൻ ഉപലഭമാനഃ ആത്മവശ്യൈഃ ആത്മനഃ വശ്യാനി വശീഭൂതാനി തൈഃ ആത്മവശ്യൈഃ വിധേയാത്മാ ഇച്ഛാതഃ വിധേയ ആത്മാ അന്തഃകരണം യസ്യ സഃ അയം പ്രസാദം അധിഗച്ഛതി. പ്രസാദഃ പ്രസന്നതാ സ്വാസ്ഥ്യം. 64 പ്രസാദേ സതി കിം സ്യാത്, ഇതി ഉച്യതേ -