ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതും തത്ത്വചിന്താപരവുമായ ഒരു ഭാഗമാണ് വിദുര മൈത്രേയ സംവാദം. മഹാഭാരത യുദ്ധത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് ഹസ്തിനപുരി വിട്ടിറങ്ങിയ വിദുരരും, പ്രമുഖ ജ്ഞാനിയായ മൈത്രേയ മഹർഷിയും തമ്മിൽ ഗംഗാതീരത്ത് വെച്ച് നടത്തുന്ന ആത്മീയ സംഭാഷണമാണിത്. ഈ സംവാദത്തിന്റെ പ്രധാന പശ്ചാത്തലവും അതിന്റെ തത്ത്വങ്ങളും താഴെ പറയുന്നവയാണ്: സംവാദത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം വിദുരരുടെ തീർത്ഥാടനം: ധൃതരാഷ്ട്രരുടെയും ദുര്യോധനന്റെയും അധർമ്മങ്ങളിൽ മനംനൊന്ത് വിദുരർ കൊട്ടാരം ഉപേക്ഷിച്ച് പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാൻ ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചു. ഉദ്ധവരുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച: യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അദ്ദേഹം ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പരമഭക്തനായ ഉദ്ധവരെ കണ്ടുമുട്ടുകയും കൃഷ്ണന്റെ സ്വധാമഗമനത്തെക്കുറിച്ചും യദുവംശ നാശത്തെക്കുറിച്ചും അറിഞ്ഞ് ദുഃഖിതനാവുകയും ചെയ്തു. : ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ വിയോഗത്തിന് മുമ്പ് ഉദ്ധവർക്ക് നൽകിയ ജ്ഞാനം, വിദുരർക്ക് ഉപദേശിച്ചുകൊടുക്കാൻ മൈത്രേയ മഹർഷിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അതനുസരിച്ച് ഉദ്ധവരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് വിദുരർ ഹരിദ്വാറിലെ ഗംഗാതീരത്ത് വെച്ച് മൈത്രേയരെ കാണുന്നത്. പ്രധാന ചർച്ചാവിഷയങ്ങൾ (തത്ത്വങ്ങൾ) മൈത്രേയ മഹർഷിയോട് വിദുരർ ചോദിക്കുന്ന ആത്മീയവും പ്രപഞ്ചശാസ്ത്രപരവുമായ ചോദ്യങ്ങളും അതിനുള്ള മറുപടികളുമാണ് ഈ സംവാദത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം. യഥാർത്ഥ സന്തോഷം: ലൗകിക കർമ്മങ്ങൾ മനുഷ്യന് ദുഃഖം മാത്രമാണ് നൽകുന്നത്, അതിനാൽ യഥാർത്ഥ സന്തോഷം ലഭിക്കാൻ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കണമെന്ന് വിദുരർ ചോദിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടി: ഈ പ്രപഞ്ചം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? ഭഗവാൻ തന്റെ മായയിലൂടെ പ്രപഞ്ചത്തെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, നിലനിർത്തുന്നു, സംഹരിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ പ്രപഞ്ചോത്പത്തി രഹസ്യങ്ങൾ ഇതിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. വിരാട് പുരുഷൻ: ഭഗവാന്റെ വിരാട് രൂപത്തിൽ നിന്ന് ചതുർവർണ്ണങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ജീവജാലങ്ങളും എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം. ഭഗവാന്റെ ലീലകൾ: ഗുണരഹിതനും നിർഗുണനുമായ ഈശ്വരൻ എന്തിനാണ് അവതാരങ്ങൾ എടുക്കുന്നതെന്നും ലീലകളിൽ ഏർപ്പെടുന്നതെന്നും ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. കാലത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം: പ്രകൃതിയിലെ മാറ്റങ്ങൾക്കും സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-സംഹാരങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്ന 'കാലം' എന്ന ശക്തിയെക്കുറിച്ച് മൈത്രേയർ വിവരിക്കുന്നു. ഈ സംവാദത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഗുരുവും ശിഷ്യനും തമ്മിലുള്ള പരസ്പര ബഹുമാനത്തിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് വിദുര മൈത്രേയ സംവാദം. ഭക്തിയോഗം, ജ്ഞാനയോഗം, കർമ്മയോഗം എന്നിവയുടെ സമന്വയമാണ് ഇതിലെ ഉപദേശങ്ങൾ. ലൗകിക ജീവിതത്തിലെ നിരാശകളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടി ഒരു മനുഷ്യന് എങ്ങനെ ഈശ്വരസാക്ഷാത്കാരം നേടാം എന്ന് ഈ സംവാദം ലളിതമായി കാണിച്ചുതരുന്നു. ശ്രീമദ് ഭാഗവതം തൃതീയ സ്കന്ധത്തിലെ (3.5.2) വിദുരരുടെ പ്രശസ്തമായ ചോദ്യം. "സുഖായ കർമാണി കരോതി ലോകോ ന തൈഃ സുഖം വാലന്യദുപാരമം വാ വിന്ദേത ഭൂയസ്തത ഏവ ദുഃഖം യദത്ര യുക്തം ഭഗവാൻ വദേന്നഃ" അർത്ഥം: "ഈ ലോകത്തിലെ മനുഷ്യരെല്ലാം സുഖത്തിന് വേണ്ടിയാണ് പലവിധ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്. എന്നാൽ ആ കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ട് അവർക്ക് യഥാർത്ഥ സുഖം ലഭിക്കുന്നില്ല (ന തൈഃ സുഖം); എന്ന് മാത്രമല്ല, അവരുടെ ദുഃഖങ്ങൾക്ക് ഒരു ശമനവും ഉണ്ടാകുന്നതുമില്ല. നേരെമറിച്ച്, ആ കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് അവർക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും കൂടുതൽ ദുഃഖങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അതുകൊണ്ട്, ഈ അവസ്ഥയിൽ മനുഷ്യന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ (യഥാർത്ഥ സുഖം നൽകുന്ന) മാർഗ്ഗം എന്താണെന്ന് ഭഗവാൻ എനിക്ക് ഉപദേശിച്ചു തന്നാലും." ഈ തത്ത്വത്തിന്റെ പ്രധാന ആശയങ്ങൾ: ലൗകിക സുഖങ്ങളുടെ മിഥ്യാബോധം: മനുഷ്യൻ പണം, പദവി, കുടുംബം, വസ്തുവകകൾ എന്നിവയിലൂടെ സുഖം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവ താൽക്കാലികം മാത്രമാണ്. താത്കാലിക സുഖം കഴിയുമ്പോൾ വീണ്ടും ദുഃഖവും അശാന്തിയും വരുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ചക്രം: ഒരു ആഗ്രഹം സാധിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല. പകരം, കൂടുതൽ കർമ്മങ്ങളിലേക്ക് അവൻ വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ദുഃഖത്തിന്റെ ഒരു വലിയ ചക്രമായി മാറുന്നു. യഥാർത്ഥ സുഖം (ആനന്ദം): ബാഹ്യവസ്തുക്കളിൽ നിന്നല്ല, മറിച്ച് ഉള്ളിലെ ആത്മജ്ഞാനത്തിലൂടെയും ഈശ്വരഭക്തിയിലൂടെയും മാത്രമേ ശാശ്വതമായ സുഖം (ആനന്ദം) കണ്ടെത്താൻ കഴിയൂ എന്ന് ഈ ഭാഗം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

മഹാഭാരതത്തിലെ പാണ്ഡവഗീതയിലുള്ള പ്രശസ്തമായ ഒരു ശ്ലോകത്തിൻ്റെ ആദ്യഭാഗമാണ്. ദുര്യോധനൻ്റെ വരികൾ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പൂർണ്ണ ശ്ലോകം താഴെ നൽകുന്നു: "ജാനാമി ധർമ്മം ന ച മേ പ്രവൃത്തിഃ ജാനാമി അധർമ്മം ന ച മേ നിവൃത്തിഃ ത്വയാ ഹൃഷീകേശ ഹൃദി സ്ഥിതേന യഥാ നിയുക്തോസ്മി തഥാ കരോമി" ശ്ലോകത്തിൻ്റെ അർത്ഥം: ധർമ്മം എന്താണെന്ന് എനിക്കറിയാം, പക്ഷേ അത് പ്രവർത്തിക്കാൻ എനിക്ക് സാധിക്കുന്നില്ല. അധർമ്മം എന്താണെന്നും എനിക്കറിയാം, പക്ഷേ അതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നതുമില്ല. ഹേ ഹൃഷീകേശാ (ശ്രീകൃഷ്ണാ), എൻ്റെ ഹൃദയത്തിലിരുന്ന് അവിടുന്ന് എന്നെ എങ്ങനെ നയിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഞാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതിൻ്റെ പശ്ചാത്തലം: ശരിയും തെറ്റും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടും സ്വന്തം അഹങ്കാരവും ഈർഷയും കാരണം തെറ്റായ വഴിയിലൂടെ മാത്രം സഞ്ചരിക്കേണ്ടി വരുന്ന മനുഷ്യൻ്റെ മാനസികാവസ്ഥയെയാണ് ദുര്യോധനൻ്റെ ഈ വാക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. തൻ്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം തനിക്കല്ല, മറിച്ച് തൻ്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന ഭഗവാനാണെന്ന് പറഞ്ഞ് സ്വന്തം തെറ്റുകളെ ന്യായീകരിക്കാനാണ് ദുര്യോധനൻ ഇവിടെ ശ്രമിക്കുന്നത്.

ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതത്തിലെ ഏകാദശസ്കന്ധത്തിൽ (അദ്ധ്യായം 23, ശ്ലോകം 43) വരുന്ന **"ഭിക്ഷുഗീത"**ത്തിലെ (അവന്തി ബ്രാഹ്മണന്റെ മനോജയം) പ്രശസ്തമായ വരികളാണ്. "നായം ജനോ മേ സുഖദുഃഖഹേതുർ- ന ദേവതാത്മാ ഗ്രഹ കർമകാലാഃ മനഃ പരം കാരണമാമനന്തി സംസാരചക്രം പരിവർത്തയേദ് യത്." അർത്ഥം: നായം ജനോ മേ സുഖദുഃഖഹേതുർ: ഈ കാണുന്ന ജനങ്ങളോ മറ്റുള്ളവരോ ആരുമല്ല എന്റെ സുഖദുഃഖങ്ങൾക്ക് കാരണം. ന ദേവതാത്മാ ഗ്രഹ കർമകാലാഃ: ദേവന്മാരോ, എന്റെ ആത്മാവോ, നവഗ്രഹങ്ങളോ, ഞാൻ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങളോ, കാലമോ ഒന്നും ഇതിന് ഉത്തരവാദികളല്ല. മനഃ പരം കാരണമാമനന്തി: എന്റെ മനസ്സ് മാത്രമാണ് ഇതിനെല്ലാം പ്രധാന കാരണം. സംസാരചക്രം പരിവർത്തയേദ് യത്: ഈ മനസ്സ് തന്നെയാണ് മനുഷ്യനെ ജനനമരണങ്ങളാകുന്ന സംസാരചക്രത്തിൽ ഇട്ട് തിരിക്കുന്നതും. പശ്ചാത്തലം (ഭിക്ഷുഗീതം): അവന്തി ദേശത്തെ സമ്പന്നനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ സമ്പത്തെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട് ദരിദ്രനായി മാറിയപ്പോൾ സന്യാസം സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ പലവിധത്തിൽ പരിഹസിക്കുകയും ഉപദ്രവിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഒട്ടും പ്രകോപിതനാകാതെ ശാന്തനായി ചിന്തിച്ചു: "മറ്റുള്ളവരല്ല, എന്റെ സ്വന്തം മനസ്സ് തന്നെയാണ് എന്റെ സുഖങ്ങൾക്കും ദുഃഖങ്ങൾക്കും കാരണം. മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ ദുഃഖമില്ല". ഈ വലിയ തത്ത്വമാണ് ഭാഗവതത്തിലെ ഈ ഭാഗം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്.

അഗസ്ത്യമുനിയും വാതാപി എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള പുരാണകഥ രാമായണത്തിലെ വളരെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ്. വനവാസകാലത്ത് ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണന് ഈ കഥ പറഞ്ഞു കൊടുക്കുന്നതായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. പണ്ട് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വനങ്ങളിൽ ഇൽവലൻ, വാതാപി എന്ന് പേരുള്ള രണ്ട് ക്രൂരന്മാരായ അസുര സഹോദരന്മാർ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇൽവലൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണനോട് തനിക്ക് ഇന്ദ്രന് തുല്യനായ ഒരു പുത്രനെ വരം നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണൻ അത് നിരസിച്ചതോടെ ഇവർക്ക് ബ്രാഹ്മണരോടും ഋഷിമാരോടും കടുത്ത വിരോധമായി. തുടർന്ന് അവർ ഋഷിമാരെ കൊന്നൊടുക്കാൻ ഒരു മാന്ത്രിക വഴി കണ്ടെത്തി. അസുരന്മാരുടെ തന്ത്രം വാതാപിക്ക് ഏത് രൂപവും സ്വീകരിക്കാനുള്ള മാന്ത്രികശക്തി ഉണ്ടായിരുന്നു. വഴിയിലൂടെ പോകുന്ന സന്യാസിമാരെയും യാത്രക്കാരെയും ഇൽവലൻ സ്നേഹത്തോടെ തൻ്റെ കുടിലിലേക്ക് ഭക്ഷണത്തിനായി ക്ഷണിക്കും. ഈ സമയത്ത് വാതാപി ഒരു ആടിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കും. ഇൽവലൻ ഈ ആടിനെ അറുത്ത് മാംസം പാകം ചെയ്ത് അതിഥികൾക്ക് നൽകും. ഭക്ഷണം കഴിച്ച് അതിഥിയുടെ വയറു നിറയുമ്പോൾ ഇൽവലൻ ഉറക്കെ വിളിക്കും: "വാതാപി, പുറത്തു വരൂ!". ഈ വിളി കേൾക്കേണ്ട താമസം, അതിഥിയുടെ വയറു കീറി വാതാപി പുറത്തു വരും. ആ നിമിഷം ആ സന്യാസി മരണപ്പെടും. അതിനുശേഷം ഇവർ ആ മനുഷ്യൻ്റെ മാംസവും അവരുടെ സമ്പത്തും കൈക്കലാക്കുമായിരുന്നു. ഈ ക്രൂരത കാരണം ആ വനത്തിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യാൻ എല്ലാവരും ഭയന്നു. അഗസ്ത്യമുനിയുടെ വരവ് ഒരിക്കൽ തന്റെ പിതൃക്കളുടെ കടം വീട്ടാനായി ലോപാമുദ്രയെ വിവാഹം കഴിച്ച അഗസ്ത്യമുനിക്ക് വലിയ തുക ധനം ആവശ്യമായി വന്നു. ധനം തേടിയുള്ള യാത്രയിൽ അദ്ദേഹം ചില രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം ഇൽവലന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. അഗസ്ത്യനെ കണ്ട ഇൽവലൻ പതിവുപോലെ അദ്ദേഹത്തെയും വധിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. വാതാപിയെ ആടാക്കി മാറ്റി, അതിന്റെ മാംസം പാകം ചെയ്ത് അഗസ്ത്യമുനിക്ക് നൽകി. തന്റെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അസുരന്മാരുടെ ചതി മനസ്സിലാക്കിയ അഗസ്ത്യൻ ഒന്നും അറിയാത്ത ഭാവത്തിൽ ആ മാംസം മുഴുവൻ കഴിച്ചു തീർത്തു. വാതാപിയുടെ അന്ത്യം ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞയുടൻ ഇൽവലൻ പതിവുപോലെ പരിഹാസത്തോടെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു: "വാതാപി പുറത്തു വരൂ!". എന്നാൽ ഈ സമയം അഗസ്ത്യമുനി തന്റെ വയറ്റിൽ തടവിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "വാതാപി ജീർണ്ണോ ഭവഃ" (വാതാപി ദഹിച്ചു പോകട്ടെ!) അഗസ്ത്യന്റെ തപോബലത്താൽ വാതാപി മുനിയുടെ വയറ്റിൽ കിടന്ന് പൂർണ്ണമായും ദഹിച്ചു ചാരമായി മാറി. ഇൽവലൻ എത്ര വിളിച്ചിട്ടും വാതാപി പുറത്തുവന്നില്ല. തന്റെ സഹോദരൻ മരിച്ചുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇൽവലൻ അഗസ്ത്യനെ ആക്രമിക്കാൻ മുതിർന്നുവെങ്കിലും മുനി ഇൽവലനെയും തന്റെ തപോബലത്താൽ ഭസ്മീകരിച്ചു (ചില പുരാണങ്ങളിൽ ഇൽവലൻ ഭയന്ന് മുനിക്ക് വലിയ ധനം നൽകി ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ടതായും പറയുന്നു). ഇങ്ങനെ അഗസ്ത്യമുനി ലോകത്തെ ആ അസുരന്മാരുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷിച്ചു. 'തീരാത്ത ദഹനക്കേട്' ഉണ്ടാകുമ്പോൾ "വാതാപി ജീർണ്ണോ ഭവഃ" എന്ന് മന്ത്രം ചൊല്ലുന്ന പതിവ് ഈ പുരാണകഥയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്.

"ഈ ദ്വാദശി പുലരിയിൽ അത്യന്തം സങ്കടത്തോടെ എന്റെ പ്രിയ സുഷമ ചേച്ചി(ശ്രീമതി. സുഷമാ രാജീവ്) അറിയിച്ച വാർത്ത കേട്ടാണ് ഞാൻ ഉണർന്നത്. കുഞ്ഞേ......... പെരുമ്പള്ളിയദ്ദേഹം....ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പാദാരവിന്ദത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു. ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തെ ഹൃദയത്തോടു ചേർത്ത് വെച്ച് ഭക്തർക്ക് പകർന്നു പങ്കിട്ട പാരായണവും, ഭഗവത് കഥാ പ്രഭാഷണങ്ങളും... ഒരു നിമിഷം എന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നു പോയി. ഞാനെന്നൊരു ഭാവമില്ലാതെ, മറ്റു ഭാവഭേദങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ, ശാന്തനായി, സാത്വികഭാവമോടെ അമ്പലപ്പുഴ നാടകശാലയിൽ ചമ്രം പടിഞ്ഞിരുന്ന്, ഗുരുവായൂരപ്പദാസ സ്വാമികളോടൊപ്പവും, അല്ലാതെയും ഏറെ ദിനങ്ങളിൽ ആചാര്യനായും നമുക്ക് പകർന്നു തന്ന ആ ഭാഗവതപീയൂഷത്തിന്റെ മാധുര്യം, ആ വാത്സല്യ സ്വാദ്,ആ മുഖത്തെ ശാന്ത ഭാവം അവ ഇന്നും മങ്ങാതെ, മായാതെ മേഥയിലും മനസ്സിലും പ്രകാശമാനമാർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.... ഹേ.... ഭാഗവതാചാര്യാ...... അങ്ങയെ ഈയുള്ളവന് മറക്കാനാവില്ല... ഞാനെഴുതിയ സോപാന രചനകൾ വിജയൻ പാടുന്നത് കേട്ട് വാത്സല്യത്തോടെ ചേർത്തുനിർത്തിയത് മറക്കില്ല... മള്ളിയൂരിന്റെ സ്നേഹഭാജനം തന്നെയാണ് മധു.... എന്നു പറഞ്ഞ ആ...... വാക്കുകൾ ഒരു പുരസ്കാരമായി ഇന്നും മനസ്സിലുണ്ട്. ഒരു കവിതയെഴുതാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതും ഇന്നും ഓർമ്മയിൽ മായാതെയുണ്ട്. വളരെ വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഗുരുവായൂര് ആചാര്യന്മാരാൽ നടത്തിയ ഒരു സപ്താഹത്തിന്റെ ഒരു ദിനത്തിലെ പ്രഭാതത്തിൽ നമ്മുടെ കുഞ്ഞ് വിജയകുമാറിന്റെ (അന്ന് അദ്ദേഹം ചെറിയ കുട്ടിയായിരുന്നു.... ട്ടോ.. ) സോപാന സംഗീത പരിപാടി നടത്തുവാൻ നിശ്ചയിച്ച് ക്ഷണിക്കുകയുണ്ടായി... വിജയൻ അക്കാര്യം എന്നോട് പറയുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അത് വിജയകുമാറിന്റെ ഗുരുവായൂരെ ആദ്യ പരിപാടിയാണെന്നാണ് എന്റെ വിശ്വാസം. ആ ക്ഷണം വലിയ ആഹ്ലാദമായി.. സാക്ഷാൽ വൈകുണ്ഠനാഥന്റെ മുന്നിൽ ഒരു പരിപാടി അവതരിപ്പിക്കുക എന്നത് മഹാഭാഗ്യവുമാണല്ലോ....... ഗുരുവായൂര് നടന്ന ആ സപ്താഹത്തിന് കുറച്ച് മാസങ്ങൾക്ക് മുൻപ് അമ്പലപ്പുഴ നാടകശാലയിൽ നടന്ന ഒരു സപ്താഹത്തിൽ ആചാര്യനായി പെരുമ്പള്ളിലദ്ദേഹം വരികയുണ്ടാകയും, ആ ദിനങ്ങളിലെ ഒരു സന്ധ്യാവേളയിൽ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഞങ്ങൾ തമ്മിൽ കാണുകയും ചെയ്തു.... ആ കൂടികാഴ്ചയിൽ നടന്ന സംസാരത്തിനിടയിൽ വിജയനെ ഗുരുവായൂര് സപ്താഹത്തിൽ പാടാൻ ക്ഷണിച്ച വിവരത്തിനൊപ്പം തന്നെ.. ." മള്ളിയൂരിന്റെ വാത്സല്യ ഭാജനമേ..... താങ്കൾ..... ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതി ആ വേദിയിൽ പാടാനായി തയ്യാറാക്കി വിജയന് കൊടുക്കണം... സത്യത്തിൽ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്....അന്നു വരെ ഗുരുവായൂരപ്പനെ നേരിൽ കാണാത്ത.....എന്റെ അമ്മൂമ്മ പാടി പഠിപ്പിച്ച ബ്രഹ്മശ്രീ. ചേന്നാസ് ത്രിവിക്രമൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ ശ്ലോകങൾ ജപിച്ച് ഞാൻ ശൂന്യതയിലേക്ക് നോക്കി നിന്നതും.... പെരുമ്പള്ളിയദ്ദേഹം നടന്നു മറയുന്നതും ഇന്നും മങ്ങാതെ മറയാതെ ഓർമ്മയിലുണ്ട്. അങ്ങിനെ പരിപാടിക്ക് പാടാനായി, എന്റെ അകതാരിലെ അകക്കണ്ണിനു മാത്രമറിയുന്ന, അതായത് അന്നുവരെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയി ദർശനം നടത്താൻ കഴിയാത്ത.....എനിക്ക്... ആ ധരഭാരമറിയുന്ന..... ആ...ആശ്രിത വത്സലനായ ആ.....കരുണമയനായ രമാകാന്തനെ...... ആ... മഹനീയാഭ ചൂടുന്ന ജഗന്നാഥനെ .ആ......ജനാർദ്ദനനെ.... ആ... മുകുന്ദനെ... മഥുരാധിപതിയായി മരുവുന്ന സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ മനസ്സിൽ ചേർത്ത് നിർത്തി തൊഴുത്..സമർപ്പിച്ച് ഭഗവത് കൃപയാലും തിരുമേനിയുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെയും അഞ്ചു ഖണ്ഡികയിൽ കവിതയെഴുതുകയും, ആ കവിത വിജയന് നൽകിയതും അവിടെ നടന്ന ആ സപ്താഹ ദിനങ്ങളിലെ ഒരു സുദിന പ്രഭാതത്തിൽ തന്നെ വിജയകുമാർ അനൂപുമൊത്ത് പാടി അവതരിപ്പിച്ചതും ദിവ്യ സ്മരണയോടെ ഇന്നും എന്റെ മനസ്സ് സൂക്ഷിക്കുന്നു. ഭാഗവതം സ്നേഹമാണ്, അമൃതാണ്, കൂട്ടി ചേർത്തു നിർത്തുന്ന ആനന്ദ പീയൂഷമേറിടുന്ന ആഹ്ലാദസാഗരമാണത്......എന്നൊക്കെ തികഞ്ഞ ശാന്തതയോടെ നമുക്ക് പറഞ്ഞ് തന്ന സാക്ഷാൽ നാരായണ പാദങ്ങളിൽ ലയിച്ച ഭാഗവത നവശുകൻ ബ്രഹ്മശ്രീ. പെരുമ്പള്ളി കേശവൻ നമ്പൂതിരി അവർകളുടെ ഓർമ്മകൾക്കു മുന്നിൽ അശ്രുപുഷ്പങ്ങൾ സമർപ്പിച്ച് എന്റെ സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം.." (Madhu Ambalapuzha)

സ്വാമി അദ്ധ്യാത്മാനന്ദ സരസ്വതി: മഹാഭാരത കഥാശ്രവണ ജ്ഞാനയജ്ഞം (രണ്ടാം മണ്ഡലം) ഇരുപത്തിഅഞ്ചാം ദിവസം. (2026 ജൂൺ 25) കാര്യസാദ്ധ്യം നിർവ്വഹിച്ചു വരും വരെ അർജ്ജുനനെയോർത്ത് സങ്കടപ്പെട്ടിരിക്കാതെ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യാം എന്ന് ധർമ്മപുത്രാദികൾ തീരുമാനിച്ചിരിക്കെയാണ്, ദേവലോകത്തു നിന്ന് ദേവേന്ദ്രൻ്റെയും പാർത്ഥൻ്റെയും സന്ദേശവുമായി ലോമശമഹർഷി എത്തുന്നത്. വേണ്ടത്ര അസ്ത്രശസ്ത്രാദികൾ നേടിയ അർജ്ജുനൻ, ദേവകാര്യാർത്ഥം തപസ്സിലേർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഏറെ വൈകാതെ തിരിച്ചു വരും. ഒരു കാര്യം നേടിയെടുക്കാൻ തപസ്സിനോളം ഉചിതമായ മാർഗ്ഗം ഇക്കാലത്തും ഇല്ല. "തപഃ ആലോചനേ," മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഏകോപിപ്പിച്ചു നിർത്തിയുള്ള ആലോചനയിൽത്തന്നെ കാര്യം പകുതി നിർവ്വഹിച്ചതായി കരുതാം. സമുദ്രലംഘനത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന മാരുതിയിൽ ആ തപസ്സിൻ്റെ മാതൃകയുണ്ട്. കേന്ദ്രീകരിച്ച ലക്ഷ്യത്തിൽ എത്തിയതായി ചിന്തിച്ചുള്ള മനോനില, "ജഗാമ ലങ്കാം മനസാ മനസ്വീ..." എന്ന നിശ്ചയം. "തപസോ ഹി പരം നാസ്തി തപസാ വിന്ദതേ മഹത് " തപസ്സു കൊണ്ട് മഹത്തായതൊക്കെ നേടാനാവും. ദേവേന്ദ്രനെ ഉദ്ധരിച്ച് ലോമശമഹർഷി പറയുന്നു, 'കർണ്ണനെ എനിക്കും അറിയാം. മഹാബലവാനാണ്, ഉത്സാഹശാലിയാണ്, ശിവപുത്രൻ സുബ്രഹ്മണ്യനു തുല്യനാണ് ആദിത്യൻ്റെ പുത്രനുമാണ്. ആ കർണ്ണനെ വധിക്കാനുള്ള ചിന്തയാൽ സദാ ആകുലമാണ് യുധിഷ്ഠിരൻ്റെ മനസ്സ്. അർജ്ജുനൻ്റെ പ്രഭാവത്തെ ഒട്ടും കുറച്ചു കാണണ്ട. കർണ്ണനെച്ചൊല്ലിയുള്ള ഭയത്തെ അകറ്റൂ. ഇപ്പോൾ തീർത്ഥയാത്ര ചെയൂ. ധനനിദാനമായി ധർമ്മത്തിൽ തല്പരനാകണം, ധനമാർജ്ജിക്കണം എന്നാണ് അർജ്ജുനൻ അറിയിച്ചത്. ഭവാനെ സകല ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും രക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ലോമശ മഹർഷി തീർത്ഥാടനത്തിൽ സഹായിക്കും, മഹേന്ദ്രൻ ആശംസിക്കുന്നു. ഭയം നീക്കാൻ തീർത്ഥയാത്ര സഹായിക്കും, അനാസക്തനാവാനും. അസത്യവാൻ, അവിദ്വാൻ, പാപി, വക്രബുദ്ധി തുടങ്ങിയവർ തീർത്ഥാടനം ചെയ്തിട്ടു കാര്യമില്ല. തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഒരു രാജകീയ നിയമമാണ്, ലഘുവായിരിക്കുക, സ്വൈര്യമായി നടത്തിവരാൻ അതാവശ്യമാണ്. വിശപ്പും ദാഹവും ശീതാദികളും മറ്റു യാത്രാ ക്ലേശങ്ങളും സഹിക്കാനാവത്തവരെ ഒഴിവാക്കി, ഏതാനും വനവാസി ബ്രാഹ്മണരെ അനുവദിച്ചും യാത്രയ്ക്കു തയ്യാറായി. വേദവ്യാസനും പർവ്വതമുനിയും നാരദരും അനുഗ്രഹിച്ചു. ധൗമൃനും ലോമശ മഹർഷിയും അനുഗമിക്കാൻ തയ്യാറായി. ശുദ്ധ തീർത്ഥങ്ങളിൽ മന:ശുദ്ധി പ്രധാനമാണ്. ശരീരതലത്തിലുള്ള മാനുഷവ്രതവും, മനോ-ബുദ്ധി- പ്രാണ നിയന്ത്രണമുള്ള ദൈവവ്രതവും പാലിക്കണം. കിഴക്കു ദിശയിലേക്കാണ് യാത്ര ആരംഭിച്ചത്. യാത്രയിൽ യുധിഷ്ഠിരനെ ബാധിച്ച ആധിയായിരുന്നു, സദ്ഗുണങ്ങളുള്ള തങ്ങൾക്ക് ദു:ഖാനുഭവങ്ങളും സദ്ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത ദുര്യോധനാദികൾക്ക് സമൃദ്ധിയും. അധർമ്മത്തിൻ്റെ പാതയിൽ പുരോഗമിച്ചവർ വിജയത്തിൻ്റെ അഹന്തയാലും ക്രോധത്താലും സങ്കോചമില്ലാത്ത അമംഗളകർമ്മത്താലും സമൂലം നശിക്കും. വ്യാകുലത വേണ്ട, രാജ്യശ്രീയെ നേടും, യുധിഷ്ഠിരനെ ലോമശ മഹർഷി അനുഗ്രഹിച്ചു. തീർത്ഥയാത്രയെ സംബന്ധിക്കുന്ന ചില ചിന്തകൾ കൂടി പങ്കുവെയ്ക്കുന്നു. ശാശ്വതസുഖവും നിർഭയമായ ആനന്ദവുമാണ് മനുഷ്യൻ്റെ ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യം. പരിചിതമായ വിഷയസുഖത്തിൻ്റെ പരിമിതികൾ, അത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ തേജസ്സ് നശിപ്പിക്കും, ജര ബാധിക്കും, ലഭ്യത കുറയും തുടങ്ങിയവയാണ്. "സർവ്വേന്ദ്രിയാണാം ജരയന്തി തേജഃ..." ബാഹ്യവിഷയാധിഷ്ഠിതമല്ല സുഖം. നിത്യ ജീവിതം എളുപ്പമാക്കാനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾക്കു വേണ്ടി ബാഹ്യവിഷയങ്ങൾ സജ്ജീകരിക്കാം. അവ ആനന്ദം ഉറപ്പാക്കില്ല. ആനന്ദം ആത്മനിഷ്ഠമാണ്, അതിൻ്റെ വഴി ശുദ്ധിയുടെയും ജ്ഞാനത്തിൻ്റെയുമാണ്, യോഗയുക്തമാണ് അതിലേക്കുള്ള ഗതി. തീർത്ഥാടനവും സഹായിക്കും. ലൗകിക ജീവിതം നയിക്കുന്നവർക്കും തീർത്ഥാടനം ഊർജ്ജദായകമാണ്. നിർഗ്ഗുണതീർത്ഥാടനം എന്ന ആത്മതീർത്ഥാടനത്തെ ആരുണിയിലൂടെ കണ്ടു. ഈ കഠോപനിഷദ് മന്ത്രം പ്രസക്തമാവുന്നു. കഠോപനിഷത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ശ്ലോകം ഇപ്രകാരമാണ്: "യച്ഛേത് വാങ്മനസീ പ്രാജ്ഞസ്തദ് യച്ഛേത് ജ്ഞാന ആത്മനി ജ്ഞാനം ആത്മനി മഹതി നിയച്ഛേത് തദ് യച്ഛേത് ശാന്ത ആത്മനി " അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച് പരമമായ സത്യത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഈശ്വരനിൽ ലയിപ്പിക്കുന്ന ധ്യാനരീതിയെ വൃക്തമാക്കുന്നു. സംസാരത്തെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ആദ്യം മനസ്സിൽ ലയിപ്പിക്കണം. ആ മനസ്സിനെ ബുദ്ധിയിൽ ചേർക്കണം. ബുദ്ധിയെ മഹത്തായ ആത്മാവിലും, അതിനെ പരമമായ ശാന്തതയിലും ലയിപ്പിക്കണം. ഇതാണ് നിർഗുണ തീർത്ഥാടനം. തീർത്ഥാടന സംബന്ധിയായി സ്വാമിജി മുമ്പെഴുതിയ വരികൾ സമന്വയിച്ച് ശ്രീമതി. രാധാദേവി ദേവരാജൻ എഴുതിയത്, തുടർന്നുദ്ധരിക്കുന്നു. "കാഴ്ചയുടെ ലോകത്ത് നിന്ന് വേണ്ട പക്വതയും വിവേക വൈരാഗ്യവും ആർജ്ജിച്ച് കാഴ്ചക്കാരനിലേക്ക് ഉന്മുഖമായി നടത്തുന്ന തീർത്ഥാടനം. മാതാവ് തൈപ്പിച്ച് അണിയിച്ച കാല ദേശത്തിന്റെ പൊന്നുടയാട അഴിഞ്ഞ് അകന്ന് ഞാൻ അസ്തമിക്കുന്ന തീർത്ഥയാത്ര... ആദിയിൽ ഉദിച്ച അനാഹത നാദത്തിന്നുറവിടം തേടുന്ന യാത്ര... കാലത്തിൻ തേരുരുളെത്താത്ത ബോധത്തിൻ ആഴത്തിൽ ചെന്ന് വിലീനമാകുന്ന യാത്ര... വായനയെ വാതായനമായിട്ട്, കവാടമായിട്ട് ചിത്രീകരിച്ചുകൊണ്ട് സ്വാമിജി എഴുതിയ കുറിപ്പ് : "നഗരം താണ്ടി കാടും കുന്നും മേടും കലിതുള്ളും കടലും കടന്ന് മാമലകൾക്കപ്പുറത്ത്, ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യനും ആകാശ നീലിമയ്ക്കും നക്ഷത്രപ്പെരുമയ്ക്കും അപ്പുറത്ത്, ഇരുളും വെളിച്ചവും അസ്തമിക്കുന്ന നിഷ്പന്ദ സൗന്ദര്യ മൗനം... അറിയപ്പെട്ട നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ലോകം എത്രയോ നിസ്സാരം... സ്ഥൂലതലത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്ക് അന്വേഷണം തേടിപ്പോയാലും, സൂക്ഷ്മ തലത്തിൽ ആറ്റത്തിന്റെ അന്തർ രഹസ്യം തേടിപ്പോയാലും... അല്ലെങ്കിൽ അകത്തേക്ക് : "ഇന്ദ്രിയഭോഗ കിനാവുകൾക്കും, മനസ്സിന്റെ കാമത്തിന്നും കരുതലിനും, ക്രൂര വൈകാരിക വൈജാത്യ വികാരങ്ങൾക്കും, സ്നേഹാനുകമ്പാമസൃണമായ നിലാവിനും, കാവ്യഭാവനാ നടന ചാരുതയ്ക്കും, വൈജ്ഞാനിക സ്വദ്വാനുഭൂതിക്കും അപ്പുറം ദേശകാല അതിരുകൾ പൊഴിഞ്ഞ് വീഴുന്ന ധ്യാന പ്രഭാതത്തിലേക്കുള്ള വാതായനം.... ഇങ്ങനെ, തീർത്ഥാടനം എന്നത് നമ്മുടെ ജീവിത യാത്രയിൽ അനവരതം സാധിക്കാവുന്ന കാര്യമായി മാറുന്നു ... കൂട്ടത്തിൽ ഇപ്പോൾ ആസ്വദിക്കുന്ന മഹാഭാരതശ്രവണ തീർത്ഥാടനവും... ഇങ്ങനെ എല്ലാ യാത്രകളെയും തീർഥാടനമാക്കാൻ ജാഗ്രതയുണ്ടായാൽ വളരെ ഉപകാരപ്രദമാവും... മനീഷാ പഞ്ചകം - ശ്ലോകം 1 "ജാഗ്രത് സ്വപ്ന സുഷുപ്തിഷു സ്ഫുടതരാ യാ സംവിദുജ്ജൃംഭതേ യാ ബ്രഹ്മാദിപിപീലികാന്തതനുഷു പ്രോതാ ജഗത്‌സാക്ഷിണീ സൈവാഹം ന ച ദൃശ്യവസ്ത്വിതി ദൃഢപ്രജ്ഞാപി യസ്യാസ്തി ചേത് ചണ്ഡാലോഽസ്തു സ തു ദ്വിജോഽസ്തു ഗുരുരിത്യേഷാ മനീഷാ മമ" ജാഗ്രത്, സ്വപ്ന, സുഷുപ്തി അവസ്ഥകളിൽ യാതൊരു മങ്ങലും ഇല്ലാതെ ജ്വലിച്ച് നിൽക്കുന്ന ബോധം... ആ ബോധം എന്റെ ഉള്ളിൽ എന്നാണ് നാം പ്രാഥമികമായിട്ട് മനസ്സിലാക്കുക... പക്ഷേ ശങ്കര ഭഗവത്പാദർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു - പ്രപഞ്ചത്തിലെ സകല സ്ഥൂല ശരീരങ്ങളും - ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരം തൊട്ട് ഇങ്ങേയറ്റത്തെ ഉറുമ്പിന്റെയോ പുൽക്കൊടിയുടെയോ ശരീരം വരെ - അവിടെയും അന്തര്യാമിയായിട്ട് പ്രകാശിക്കുന്നത് ഈ ബോധതത്വം ആണ്... ഞാൻ എന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് ഊളിയിട്ട് ഇറങ്ങി എന്റെ ആത്മാവിനെ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മർമ്മത്തെയാണ് സ്പർശിക്കുന്നത്... അങ്ങനെ ഔതപ്രോക്തമായി ജഗത്തിന്റെ മുഴുവൻ സാക്ഷിയായിട്ട് പരിലസിക്കുന്ന ചൈതന്യം... എന്റെ ഉള്ളിലും എല്ലാവരുടെ ഉള്ളിലും ഒന്ന്... ആ ചൈതന്യമാണ് ഞാൻ, അല്ലാതെ ഈ ദൃശ്യ വസ്തു അല്ല എന്നുള്ള ദൃഢ ബുദ്ധി ഉള്ള ഒരാളെക്കുറിച്ച് ശങ്കര ഭഗവത്പാദര്‍ പറയുകയാണ് - അയാൾ ചണ്ഡാളൻ ആവട്ടെ, ബ്രാഹ്മണൻ ആവട്ടെ - അദ്ദേഹം എന്റെ ഗുരുവാണ്, ആ ഗുരുവിനായിക്കൊണ്ട് എന്റെ പ്രണാമങ്ങൾ..." പ്രണാമം സ്വാമിജി, സംഗ്രഹം: വിജയകുമാരൻ SF പാലക്കാട് 25.06.2026

ജംബുകേശ്വര ക്ഷേത്രം. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ തിരുച്ചിറപ്പള്ളിയിൽ (Trichy) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ജംബുകേശ്വര ക്ഷേത്രവുമായി (Thiruvanaikaval Jambukeswarar Temple) ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് ആനയുടെയും എട്ടുകാലിയുടെയും ഐതിഹ്യം. പഞ്ചഭൂത ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ 'അപ്പു ലിംഗം' (ജലം) ആയി ഭഗവാൻ ശിവനെ ആരാധിക്കുന്ന ഇടമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗത്തെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച ഒരു ആനയുടെയും എട്ടുകാലിയുടെയും കഥ താഴെ വിവരിക്കുന്നു: 1. ശാപമോക്ഷവും പുനർജന്മവും കൈലാസത്തിലെ ശിവഗണങ്ങളായ മാല്യവാൻ, പുഷ്പദന്തൻ എന്നിവർ തമ്മിൽ വഴക്കിടുകയും പരസ്പരം ശപിക്കുകയും ചെയ്തു. ശാപഫലമായി മാല്യവാൻ ഭൂമിയിൽ എട്ടുകാലിയായും പുഷ്പദന്തൻ വെളുത്ത ആനയായും ജനിച്ചു. ഇരുവരും കാവേരി നദിക്കരയിലെ ഒരു ജംബു (ഞാവൽ) മരത്തിന്റെ ചുവട്ടിലുള്ള ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിക്കാൻ തുടങ്ങി. 2. ഭക്തിയുടെ മത്സരം ആനയുടെ ആരാധന: ആന ദിവസവും കാവേരി നദിയിൽ നിന്ന് തുമ്പിക്കൈയിൽ വെള്ളവും പൂക്കളും കൊണ്ടുവന്ന് ശിവലിംഗം വൃത്തിയാക്കി അഭിഷേകം ചെയ്യുമായിരുന്നു. എട്ടുകാലിയുടെ ആരാധന: ഞാവൽ മരത്തിൽ നിന്ന് ഇലകളും പൊടിയും ശിവലിംഗത്തിന്മേൽ വീഴാതിരിക്കാൻ എട്ടുകാലി ഭഗവാന് മുകളിലായി നൂലുകൊണ്ട് ഒരു വല നെയ്ത് പന്തൽ തീർത്തു. 3. തർക്കവും അന്ത്യവും ദിവസവും രാവിലെ വരുമ്പോൾ ശിവലിംഗത്തിന് മുകളിൽ എട്ടുകാലിവല കാണുന്ന ആന, അത് അഴുക്കാണെന്ന് കരുതി തന്റെ തുമ്പിക്കൈ കൊണ്ട് വലിച്ചുപൊട്ടിച്ചു കളയുമായിരുന്നു. തന്റെ ഭക്തിയെ ആന അപമാനിക്കുന്നു എന്ന് കരുതിയ എട്ടുകാലിക്ക് കടുത്ത ദേഷ്യം വന്നു. ഒരു ദിവസം ആന വല പൊട്ടിച്ചപ്പോൾ, കോപാകുലനായ എട്ടുകാലി ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈയ്ക്കുള്ളിൽ കയറി കടിച്ചുകുടഞ്ഞു. വേദന സഹിക്കാനാവാതെ ആന തന്റെ തുമ്പിക്കൈ നിലത്തും മരത്തിലും അടിച്ചുവീഴ്ത്തി. ഈ പോരാട്ടത്തിനൊടുവിൽ ആനയും എട്ടുകാലിയും ഒരുമിച്ച് മരണപ്പെട്ടു. 4. ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹവും പേരിന്റെ പശ്ചാത്തലവും ഇരുവരുടെയും നിഷ്കളങ്കമായ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതനായ ശിവഭഗവാൻ അവർക്ക് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് മോക്ഷം നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. തമിഴിൽ 'തിരു' എന്നാൽ വിശുദ്ധമെന്നും, 'ആനൈ' എന്നാൽ ആനയെന്നും, 'കാ' എന്നാൽ കാട് എന്നുമാണ് അർത്ഥം. ആന ആരാധിച്ച ഈ കാട് പിന്നീട് 'തിരുആനൈക്കാവൽ' (Thiruvanaikaval) എന്ന് അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 5. കോച്ചെങ്ങണ്ണാൻ ചോള രാജാവും ക്ഷേത്രഘടനയും ഈ കഥയ്ക്ക് ഒരു തുടർച്ച കൂടിയുണ്ട്. മരണപ്പെട്ട എട്ടുകാലി തന്റെ അടുത്ത ജന്മത്തിൽ പ്രശസ്തനായ കോച്ചെങ്ങണ്ണാൻ ചോള രാജാവായി ജനിച്ചു. മുൻജന്മത്തിലെ ഓർമ്മകൾ ഉണ്ടായിരുന്ന രാജാവ്, തമിഴ്‌നാട്ടിൽ നിരവധി ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. തന്റെ മുൻജന്മ ശത്രുവായ ആനയ്ക്ക് ഒരിക്കലും പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയാത്ത രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം ജംബുകേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ ഗർഭഗൃഹം നിർമ്മിച്ചത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ശ്രീകോവിൽ വാതിൽ വളരെ ചെറുതാണ് (ഏകദേശം 4 അടി ഉയരവും 2.5 അടി വീതിയും മാത്രം). ഒരു മനുഷ്യന് പോലും കുനിഞ്ഞുമാത്രമേ ഇതിലൂടെ അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ സാധിക്കൂ, ആനയ്ക്ക് ഒട്ടും പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഈ വാതിൽ ഇന്നും ആ ഐതിഹ്യത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന തെളിവായി നിലകൊള്ളുന്നു.

നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ആറു രാക്ഷസന്മാർ ആധുനിക ലോകത്തോട് വേദങ്ങൾക്ക് ചിലതു പറയാനുണ്ട്. അസാധാരണമെന്ന് നമുക്ക് തോന്നാവുന്ന അത്തരത്തിലുള്ള ഒരുപദേശം ഏറെ പ്രസക്തമാണെന്ന് തോന്നുന്നു. നമുക്ക് നമ്മോടുതന്നെ ഒന്നു സംവദിക്കാൻ ഈ മന്ത്രം ഏറെ പ്രയോജനം ചെയ്യും. ഓം ഉലൂകയാതുo ശുശുലുകായതും ജഹി ശ്വയാതുമുത കോകയാതുമ് സുപർണ്ണയാതുമുത ഗൃത്രയാതും ദൃഷദേവ പ്രമൃണ രക്ഷ ഇന്ദ്ര ഋഗ്വേദത്തിലും (7 . 104 . 22 )അഥർവ്വവേദത്തിലും ( 8 . 4 . 22 ) ഒരുപോലെ കടന്നുവരുന്ന അസാധാരണ മന്ത്രം. വസിഷ്ഠനാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ദൃഷ്ടാവ്. എന്താണീ മന്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥമെന്നു നമുക്കു നോക്കാം. നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ഈ ആറു രാക്ഷസന്മാർ ആരെല്ലാമാണെന്നു നോക്കാം. 1. മൂങ്ങയെപോലെ ബുദ്ധിശൂന്യമായി പ്രവർത്തിക്കുക,(ഉലൂകയാതും) 2 . ചെന്നായെപോലെ ക്രൂരമായി പ്രവർത്തിക്കുക,( ശുശുലൂകയാതും) 3.പട്ടിയെപ്പോലെ അന്യോന്യം മത്സരിക്കുകയും മനുഷ്യന്റെ മുൻപിൽ വാലാട്ടുകയും ചെയ്യുക,( ശ്വയാതും) 4. ചക്രവാകപ്പക്ഷിയെപോലെ കാമത്തോടെ പെരുമാറുക,(കോകയാതു) 5. ഗരുഡനെപോലെ ഗർവ്വോടും അഹങ്കാരത്തോടും ജീവിക്കുക, 6. കഴുകനെപോലെ അന്യന്റെ ശവം കൊണ്ട് ജീവിക്കുക. ഈ ആറു രാക്ഷസന്മാരാണ് ആധുനിക ലോകത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുക്കൾ. ഇവ നമ്മെ കീഴടക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് നാം വാരം വാരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടേ ഇരിക്കണം. പ്രാണനാണ് വസിഷ്ഠനെന്ന് ഏവർക്കും അറിയാമല്ലോ. 'പ്രാണോ വൈ വസിഷ്ഠഹ:' എന്ന് പറയാറുണ്ട്. നമ്മുടെ പ്രാണന് സുഖവും സന്തോഷവും ഉണ്ടാകുമ്പോഴേ മനസ്സും ആത്മാവും ശാന്തമാവുകയുള്ളൂ. നാം പറഞ്ഞു ഇന്നിന്റെ ലോകം ഭയാനകമായ സങ്കുചിത വിചാരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണെന്ന്. എന്നാൽ എങ്ങനെ. ഏതുവിധത്തിലാണ് ആ ഭയങ്കരത നടമാടുന്നതെന്നാണ് ഈ മന്ത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്. സാർവ്വജനീനമാണ് വേദത്തിലെ ഉക്തികൾ. മൂങ്ങയും, ചെന്നായയും, പട്ടിയും, ചക്രവാക പക്ഷിയും, ഗരുഡനും, കഴുകനും നമ്മുടെ മനസ്സിൽ കയറിക്കൂടാതെ അനുനിമിഷം കാത്തു സൂക്ഷിക്കുക! 1 . ഉലൂകയാതും ( മൂങ്ങ ) മൂങ്ങക്ക് പ്രകാശത്തെ പേടിയാണ്. സത്യത്തിന്റെ പ്രതീകമാണല്ലോ പ്രകാശം. സത്യമാകുന്നു പ്രകാശത്തെ പിടിക്കുമ്പോൾ സത്യത്തെ വെറുക്കുന്നവരായി നാം മാറും. സത്യത്തെ നാം അംഗീകരിച്ചേ പറ്റൂ. ജീവിതത്തിൽ വിജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ സത്യത്തിനു നേരെ പുറംതിരിഞ്ഞു നിൽക്കരുത്. പ്രകൃതിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ടതാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. സത്യത്തെ ത്യജിക്കുന്നതിലൂടെ ഈശ്വരനെയാണ് നാം ത്യജിക്കുന്നത്. സത്യത്തെ ആശ്ലേഷിക്കാത്തവന് എങ്ങനെ ഭക്തിയും ആധ്യാത്മികതയും ഉണ്ടാവും. ഈ ലോകത്തു നമുക്കു കിട്ടുന്നതെല്ലാം ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളായി നാം ആർജ്ജിച്ച പാപപുണ്ണ്യ ഫലങ്ങളാണ്. ആ ഫലം നാം കഴിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നതെന്ന് സദാ ഓർക്കുക. 2 . ശുശുലൂകയാതും ( ചെന്നായ് ) ക്രൂരതയാണ് നമ്മുടെ മനസ്സിനെ സമാവേശിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ രാക്ഷസൻ. ഇത് ചെന്നായെപോലെയാണ്. ചെന്നായ് യാതൊരു മനസ്സലിവുമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നമ്മിൽ ചിലരെങ്കിലും ഇത്തരം ക്ർരോര്തകളിൽ ചെന്നു വീഴാറുണ്ട്. അപ്പോൾ നമ്മിൽ സ്നേഹത്തിന്റെ തരിമ്പും വന്നു കേറില്ല. നോക്കൂ നാം ആരോടെങ്കിലുമൊക്കെ ക്രൂരതയോടു പെരുമാറിയതിനുശേഷം ഈശ്വരപ്രാർത്ഥന നടത്തിയതുകൊണ്ട് വല്ല പ്രയോജനവുമുണ്ടാകുമോ? ക്രൂരത മനസ്സിലുള്ളവനെ ഭക്തിയോ സ്നേഹമോ ഉണ്ടാകുമോ? ഭക്തിയും സ്നേഹവും ഉണ്ടാകണമെങ്കിൽ ക്രൂരത എന്ന ചെന്നായെ മനസ്സിൽ നിന്ന് കുടിയിറക്കി വിടാൻ കഴിയണം. സ്വന്തം മകനോടോ ഭാര്യയോടോ ഭർത്താവിനോടോ പോലും സൗമ്യമായി ഇടപഴകാൻ കഴിയാതെ ചെന്നായ് വന്നുകുടിയിരിക്കുന്ന മനസ്സുകളെ നമുക്ക് പത്രത്താളുകളിൽ വായിച്ചറിയാം. 3 . ശ്വയാതും (നായയുടെ സ്വഭാവം) മൂന്നമത്തെ രാക്ഷസൻ നായയാണ്. അന്യോന്യം മത്സരിക്കുന്ന സ്വാഭാവമാണ് നായ്ക്കുള്ളത്. ഭക്തിയും ആധ്യാത്മികതയും ഉള്ളിടത്തു മത്സരത്തിനെന്തു പ്രസക്തി? ലോകത്തെ ആകമാനം സ്നേഹിക്കാൻ നാം ഒരുമ്പെടുമ്പോൾ അവിടെ മത്സരത്തിനെന്താണ് കാര്യം? മറ്റൊരാളേക്കാൾ നന്നായി ചെയ്യാൻ പരിശ്രമിക്കുന്നതിലാണ് മത്സരം ആരംഭിക്കുന്നത്. പക്ഷെ ഉദ്ദേശിച്ച ശുദ്ധിയിലല്ല കാര്യങ്ങൾ ചെന്നെത്തുക. മത്സരങ്ങളെല്ലാം സ്വയം നേടിയെടുക്കാനും വെട്ടിപ്പിടിക്കാനുമാണ്. ഏറ്റവും നല്ലതു ഹൃദയത്തെ നേടുന്നതാണ്. സ്വഹൃദയത്തിൽ നായ് ഇരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് മത്സരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു സാധകൻ ആദ്യമെടുക്കേണ്ട തീരുമാനം ഈ നായ സ്വഭാവം സ്വാഹൃദയത്തിൽ നിന്നെടുത്തു കളയാനാണ്? നമുക്ക് കൂടുതൽ കൂടുതൽ ദത്തശ്രദ്ധരായി നമ്മുടെ തന്നെ ഉള്ളിലേക്ക് നോക്കാം. അവിടെ മൂങ്ങക്ക് സ്ഥാനമില്ല, ചെന്നായ്ക്കു സ്ഥാനമില്ല, നായ്ക്കും സ്ഥാനമില്ല. നായുടെ മറ്റൊരു ദൂഷ്യ ഗുണം അത് യജമാനന്റെ മുൻപിൽ വാലാട്ടി നിൽക്കും. സ്വന്തം കാര്യത്തിന് ആരുടെ മുൻപിലും സ്വന്തം നില മറന്ന്, താനെന്തെന്നു തിരിച്ചറിയാതെ വാലാട്ടി നിൽക്കുന്ന പട്ടിയായി നാം മാറരുത്. തന്റെ നേട്ടങ്ങൾ തന്നെ തേടി വരുമ്പോൾ നമ്രശിരസ്കനായി അവ സ്വീകരിക്കാം. എന്നാൽ വാലാട്ടിപട്ടിയായി സ്വന്തം കാര്യങ്ങൾക്കു വേണ്ടി എന്തു കുതികാൽവെട്ടിനും ഒരു ഭക്തനോ സാധകനോ ഒരുങ്ങി പുറപ്പാടെരുത്. 4 . കോകയാതു ( ചക്രവാകപക്ഷിയോ ഹംസമോ) മനുഷ്യമനസ്സിനെ മദിക്കുന്ന നാലാമത്തെ രാക്ഷസൻ കാമമാണ്. ചക്രവാകപ്പക്ഷിയും ഹംസവും കാമാതുരതയുടെ പ്രതീകങ്ങളാണ്. നമ്മുടെ സമൂഹത്തിലേക്ക് നോക്കുക. അവിടെ 75 കാരനും 80 കാരനും വളരെ കാമാതുരമായി പെരുമാറുന്നു. ഭക്തിവേണ്ട സ്നേഹം വേണ്ട. അവയെല്ലാം അന്ധവിശ്വാസമാണെന്ന് പറഞ്ഞു നാം. ഭക്തിയുടെ സ്ഥാനത്ത് ഭഗവാന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഇന്ന് കാമാതുരത താണ്ഡവനൃത്തം നടത്തുന്നു. അതിന്റെ ലാസ്യത്തിൽ നേഴ്‌സറി കുഞ്ഞുങ്ങൾ തൊട്ട് 80 കാരൻ വരെ, അദ്ധ്യാപകൻ തൊട്ട് മന്ത്രിവരെ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു. ഈ രാക്ഷസനെ നാം മുടിയൊഴിപ്പിക്കണം നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ നിന്ന്. ഹൃദയത്തിൽ കാമങ്ങൾ ആഗ്രഹങ്ങൾ കടന്നുവരുന്നതോടെ നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ പരാശക്തി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ചണ്ഡമുണ്ഡന്മാർ അവിടേക്കു കുടിയേറുന്നു. ചെറുതെങ്കിലും ആഗ്രഹങ്ങൾ ചക്രവാക പക്ഷിയെപ്പോലെ നമ്മെ കീഴടക്കുമെന്ന് തീർച്ച. 5. സുപർണയാതു ( ഗരുഡൻ ) അഞ്ചാമത്തെ രാക്ഷസൻ ഗരുഡനെപോലെ അഹങ്കാരമാണ്. അഹങ്കാരം ഒരു സാധനക്കും തപസ്സിനും മുന്നോട്ടുപോകാൻ കഴിയാത്തത്ര ശക്തമായ രാക്ഷസവൃത്തിയാണ്. സാധന ആരംഭിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഗതിവിഗതികളിൽ ഭക്തി കുറയുന്നതോടെ അഹങ്കാരം വർദ്ധിക്കും. ഗർവ്വിനതിരുകളില്ല. തൻ സാധനചെയ്യുന്നവനാണ്. താൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഇന്ന ഫലങ്ങളുണ്ടാകും. അതിനാൽ തന്നെ ആർക്കും ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. എന്നിത്യാദി ഗർവ്വുകൾ സാധകൻ പിടികൂടും. ചിലർ പണത്തിന്റെ കാര്യത്തിലാണ് ഈ ഗർവ്വുകാട്ടുക. മറ്റു ചിലരാകട്ടെ തന്റെ സിദ്ധികളിലായിരിക്കും, വേറെ ചിലർ അധികാരത്തിനും സ്വാധീന ശക്തിയിലുമായിരിക്കും ഇത് കാട്ടുക. 6. ഗൃധ്രയാതു ( കഴുകൻ) ആറാമത്തെ രാക്ഷസൻ കഴുകാനാണ്. അന്യന്റെ നാശത്തിൽനിന്നും സ്വയം നേട്ടങ്ങൾ കൊയ്യുന്നതിന്റെ പ്രതീകമാണ് കഴുകൻ. കാരണം കഴുകന്റെ കണ്ണുകൾ ശവത്തിലാണല്ലോ. സാധകനും തപസ്വിയും ഒരിക്കലും അന്യനെ ഇല്ലാതാക്കാനും അവന്റെ വളർച്ചയെ ഇല്ലാതാക്കാനോ ശ്രമിക്കരുത്. ആശ്രമത്തിലൂടെ തനിക്കു നേട്ടമുണ്ടാകുമെന്നും ഭക്തൻ കരുതരുത്. മത്സരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ നായേയും അന്യന്റെ തളർച്ചയിൽ നിന്ന് സ്വയം നേട്ടമുണ്ടാകാമെന്നു കരുതുന്ന കഴുകനും ഒരേ കൂട്ടരാണ്. ഓർക്കുക അന്യന്റെ ക്ഷയത്തിന് ശ്രമിച്ചാൽ നമ്മുടെ ഹൃദയത്തിൽ പരാശക്തി രണചണ്ഡികയായി ഉയിർകൊള്ളും. കാരണം സ്വഹൃദയത്തിൽ അത്തരത്തിൽ നീച വാസനകളെ ഉയരാൻ സാധകനൊരിക്കലും അനുവദിക്കരുത്. പക്ഷേ ഈ ആറു രാക്ഷസന്മാർ സദാ നമ്മെ വേട്ടയാടാൻ ശ്രമിക്കുമെന്ന് തീർച്ച. സമൂഹത്തിൽ ഭക്തിയുടെ പരമമായ ഭാവം വാരിവിതറുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ നമുക്ക് ഈ രാക്ഷസരെ തോൽപ്പിക്കാനാകൂ. അതിന് ഏറെ ദേവതകളുടെ പ്രസാദം വേണം. ആ പ്രസാദം വന്നണഞ്ഞാൽ, പ്രകൃതി നമുക്ക് അനുകൂലമായ ഭക്തിവസന്തം തളിർക്കാറ്റു വീശിത്തരികയായി. ആ തളിർ കാറ്റ് ആസ്വദിക്കാൻ കഠിനമായ തപശ്ചര്യ നാം കൊണ്ടാടേണ്ടതുണ്ട്. ഏതു നിമിഷവും ഒരു ഭക്തനെ മൂങ്ങ ആക്രമിക്കാം. ഏതു നിമിഷവും ചെന്നായ് മനസ്സിനെ കീഴ്പ്പെടുത്താം. ഏതു സാഹചര്യത്തിലും ഒരു നായ് ഹൃദയ ശ്രീകോവിലേക്ക് ഓടിക്കയറാം. ഏതു സമയത്തും ചക്രവാക പക്ഷി നമ്മുടെ ഹൃദയത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയാകാം. ഏപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും ഹൃദയത്തിൽ ഗരുഡൻ വന്നു കയറാം. ഏതു സാഹചര്യത്തിലും അന്യന്റെ വീഴ്ചയിൽ സ്വയം നേട്ടമുണ്ടാക്കാമെന്നു കരുതുന്ന ശവം തീനിയായ കഴുകൻ നമ്മുടെ മനസിനെ കീഴടക്കാം. സദാ ശ്രദ്ധയോടെ കാടിനസാധനയോടെ ഈ രാക്ഷസരെയെല്ലാം നമുക്ക് വകവരുത്താം.അതിന് ഹൃദയം ഭക്തിയിൽ നിറയണം.

മണാളകൻ (മണവാളൻ) ദാരിദ്ര്യം മാത്രം സാമ്പാദ്യമുള്ള ബ്രാഹ്‌മണനായ ഒരു പരമഭക്തനും ഗുരുവായൂരപ്പനും തമ്മിലുള്ള അത്ഭുതകരമായ ഭക്തിയുടെ കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കാരുണ്യവും തന്റെ ഭക്തന്റെ നിഷ്കളങ്കമായ സ്നേഹവും വ്യക്തമാക്കുന്ന ഒരു ഐതിഹ്യമാണിത്. ഇതിന്റെ പ്രധാന കഥാസംഗ്രഹം താഴെ നൽകുന്നു: മണാളകന്റെ ഭക്തിയും വഴിപാടും പണ്ട് കാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് ജീവിച്ചിരുന്ന ദരിദ്രനായ എന്നാൽ ഭഗവദ്ചിന്തയിൽ മാത്രം കഴിഞ്ഞിരുന്ന ഒരു ഭക്തനായിരുന്നു മണാളകൻ (ചിലയിടങ്ങളിൽ മണവാളൻ എന്ന് പരാമർശിക്കാറുണ്ട്). ഭഗവാന് വലിയ വഴിപാടുകളോ സ്വർണ്ണമോ സമർപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാമ്പത്തികശേഷി ഇല്ലായിരുന്നു. എങ്കിലും ദിവസവും കാട്ടിൽ പോയി നല്ല തുളസിയിലകളും സുഗന്ധമുള്ള പൂക്കളും ശേഖരിച്ച്, ഭക്തിയോടെ മാല കെട്ടി അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിക്കുമായിരുന്നു. ഭക്തനെ പരീക്ഷിക്കുന്ന ശാന്തിക്കാരൻ ഒരു ദിവസം മണാളകൻ കൊണ്ടുവന്ന പുഷ്പഹാരം വഴിപാടായി സ്വീകരിക്കാൻ ക്ഷേത്രത്തിലെ മേൽശാന്തി (പൂജാരി) വിമുഖത കാണിച്ചു. വലിയ പ്രഭുക്കന്മാരും ധനികരും കൊണ്ടുവന്ന വിലപിടിപ്പുള്ള പട്ടു വസ്ത്രങ്ങളുടെയും സ്വർണ്ണമാലകളുടെയും ഇടയിൽ ഈ പാവപ്പെട്ട ഭക്തന്റെ തുളസിമാല വെക്കാൻ ശാന്തിക്കാരന് താല്പര്യമില്ലായിരുന്നു. അദ്ദേഹം മണാളകനെ പരിഹസിക്കുകയും ആ മാല ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒരു കോണിലേക്ക് എറിഞ്ഞു കളയുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഭക്തി ഭഗവാന്റെ ചാരത്ത് എത്തിയില്ലല്ലോ എന്നോർത്ത് അതീവ ദുഃഖത്തോടെയും കണ്ണീരോടെയും മണാളകൻ അവിടെയിരുന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതം അന്നുരാത്രി മേൽശാന്തിക്ക് ഒരു സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായി. സ്വപ്നത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ അതീവ കോപത്തോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഭഗവാന്റെ തിരുമാറിൽ ധനികർ ചാർത്തിയ സ്വർണ്ണമാലകളോ പട്ടു വസ്ത്രങ്ങളോ ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പകരം മണാളകൻ കൊണ്ടുവന്നതും ശാന്തിക്കാരൻ എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞതുമായ ആ തുളസിമാല മാത്രമാണ് ഭഗവാൻ അണിഞ്ഞിരുന്നത്. "എനിക്ക് പ്രിയം ധനികരുടെ ആഡംബരങ്ങളല്ല, മറിച്ച് മണാളകന്റെ നിഷ്കളങ്കമായ ഭക്തിയാണ്" എന്ന് ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു. കഥയുടെ സന്ദേശം പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്ന മേൽശാന്തി ഭയത്തോടെയും പശ്ചാത്താപത്തോടെയും ഓടിവന്ന് മണാളകനോട് മാപ്പ് ചോദിച്ചു. തുടർന്ന് ആ തുളസിമാല ഭഗവാന്റെ വിഗ്രഹത്തിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം ചാർത്തുകയും ചെയ്തു. ബാഹ്യമായ ആഡംബരങ്ങളേക്കാൾ ഭഗവാന് പ്രിയം ശുദ്ധമായ ഭക്തിയും സമർപ്പണവുമാണ് എന്ന് തെളിയിക്കുന്നതാണ് ഈ കഥ.

സ്വാമി അദ്ധ്യാത്മാനന്ദ സരസ്വതി: മഹാഭാരത കഥാശ്രവണ ജ്ഞാനയജ്ഞം (രണ്ടാം മണ്ഡലം) ഇരുപത്തി മൂന്നാം ദിവസം. (2026 ജൂൺ 23) സങ്കടനിവർത്തിക്ക് തീർത്ഥാടനം ഉത്തമമാണ് എന്ന സന്ദേശം നാരദർഷി യുധിഷ്ഠിരന് നൽകുന്നു. കൈലാസം, ചതുർധാമങ്ങൾ, പഞ്ചകേദാരങ്ങൾ തുടങ്ങി ഒട്ടനവധി പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ നമുക്കുണ്ട്. ചിന്ത, ആശങ്ക, ഭയം, പരിഭ്രമം എന്നിവയിൽ ഉഴലാതെ ഒരു യാത്രപോകൂ. ആഗ്രഹമുണ്ട്, പക്ഷെ സാധിക്കുന്നില്ല എന്നാവും പലരുടേയും മറുപടി. എന്താണ് തടസ്സം? പൈസയാണോ? ധനം ഏറ്റവും ഉപകാരപ്രദമായി ചിലവഴിക്കാവുന്ന മാർഗ്ഗമാണ് യാത്രകൾ. സമയക്കുറവ്, തിരക്ക്? എന്തിനാണ് തിരക്ക് എന്നാലോചിക്കണം. ജീവിതത്തിൽ ആരും ആരുടേയും അനിവാര്യതയല്ല എന്നറിയണം. നിങ്ങൾ ഒന്നു വിട്ടു നിന്നാലും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും മുറപോലെ നടക്കും എന്നുറപ്പിക്കൂ. മറ്റൊന്ന് ധൈര്യക്കുറവാണ്. സുരക്ഷിത ചുറ്റുപാടിനെ (comfort zone) അതിക്രമിച്ചു പോകാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട്, സങ്കുചിതമായ ചുരുങ്ങിപ്പോകൽ. പലപ്പോഴും ഓരോ സ്ഥലങ്ങളിൽ തങ്ങേണ്ടിവരുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന താമസ സൗകര്യത്തെക്കുറിച്ചൊക്കെയാണ് (Accommodation) വ്യഥ. യാത്രചെയ്യൂ, നിങ്ങൾ accommodative ആവും. അത് ഒരു പൊരുത്തപ്പെടൽ ( a harmonious adaptation) ആണ്, വളർച്ചയും. സ്വാസ്ഥ്യം സന്തോഷം നിർഭയത എന്നിവയെ സംബന്ധിച്ച് നമുക്ക് ജീവിതത്തിൽ കൃത്യമായ ആസൂത്രണമില്ല. അപ്പപ്പോൾ വരുന്ന തിരക്കുകൾ നമ്മെ വലിച്ചിഴച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്നു. സാധാരണമായ ഉത്തരവാദിത്ത നിർവ്വഹണത്തിനപ്പുറം മക്കൾക്കു വേണ്ടി ചെയ്യുന്നതൊക്കെ അവരെ വിശ്വാസത്തിലെടുക്കാതെയാണ്. യാത്രകൾക്കു വേണ്ട സമയം, ധനം, ധൈര്യം കണ്ടെത്തണം എന്ന് സ്വാമിജി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. യാത്ര നമ്മെ ക്ഷമിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കും. കാത്തു നിൽപ്പിൻ്റെ അനേകം അവസരങ്ങളിലൂടെ; അക്ഷമനാകുന്നതിൽ പ്രയോജനമില്ല എന്ന ബോദ്ധ്യം വരും. യാത്ര നൽകുന്ന മറ്റൊരു ആനുകൂല്യം നമ്മുടെ രാഗദ്വേഷങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാനും, നിയന്ത്രിക്കാനുമാവും എന്നതാണ്, വിശേഷിച്ചും ക്രോധത്തെ. പലതരത്തിലുളള നമ്മുടെ നിസ്സാരത ബോദ്ധ്യപ്പെടും. യാത്രയെ സംബന്ധിക്കുന്ന മറ്റൊരു കാര്യം, കാമനകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന മനസ്സിൻ്റെ ഭോഗപ്രലോഭനത്തിന് വഴങ്ങാതിരിക്കണം എന്നതാണ്. ഇവിടെയുള്ളതു തന്നെ എവിടെയുമുള്ളത്. വിവേകമുണർത്താൻ ഗോവിന്ദനെ വിളിക്കണം. സത്സംഗത്തിന് പ്രാധാന്യം കൊടുക്കണം. മാനസപൂജപോലെ, മനസ്സുകൊണ്ടെങ്കിലും യാത്ര ചെയ്യൂ എന്നാണ് സ്വാമിജി നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്. വിസ്‌തരിച്ചാൽ തീരാത്ത ഭഗവാൻ്റെ വിഭൂതികൾ ഓർത്താൽ, ആ ഒന്നാണ് എല്ലാമായത് എന്നോർത്താൽ ഈ ഭൂമിയിൽ എല്ലായിടവും തീർത്ഥസ്ഥാനമാണ്, ഭഗവാനെ ആരാധിക്കാനുള്ള സ്ഥാനമാണ്. പുലസ്ത്യമഹർഷി ഭീഷ്മർക്ക് ഉപദേശിച്ച തീർത്ഥയാത്രാമാഹാത്മ്യം നാരദർഷി യുധിഷ്ഠിരന് ഉപദേശിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രാനുസാരിയായ വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ചെയ്ത് ധർമ്മനിഷ്ഠയോടെ ഭീഷ്മർ നടത്തിയ യാത്ര പ്രയാഗയിൽ അവസാനിച്ചു. അർജ്ജുനൻ തിരിച്ചു വരും വരെ തീർത്ഥയാത്ര നടത്താൻ ധർമ്മപുത്രരെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ദൗത്യവുമായി ലോമശമഹർഷി ഉടനെയെത്തും. പ്രപിതാമഹൻ നേടിയതിൻ്റെ എട്ടിരട്ടി വിശ്രുതനാവും അങ്ങ്, ഋഷിസംഘത്തോടൊപ്പം പോയാൽ, എന്നനുഗ്രഹിച്ച് നാരദർ തിരോധാനം ചെയ്തു. ഭവാൻ്റെ യാത്രയിൽ പങ്കുകൊള്ളാൻ ഋഷീശ്വരന്മാർ കാത്തിരിക്കുന്നു എന്നും അറിയിച്ചു. മഹനീയമായ അനവധി തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്, മഹാത്മാക്കളുടെ പേരിൽ. പല സവിശേഷ സിദ്ധികളും അവിടെ നിന്ന് നേടാം. പാപപരിഹാരവും പുണ്യപ്രാപ്തിയുമായി തീർത്ഥാടനം സാർത്ഥകമാക്കാം. തുടരും പ്രണാമം സ്വാമിജി, സംഗ്രഹം: വിജയകുമാരൻ SF പാലക്കാട് 23.06.2026

മഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഏറ്റവും മനോഹരമായ ഉപകഥകളിൽ ഒന്നാണ് നളന്റെയും ദമയന്തിയുടെയും പ്രണയത്തിന്റെയും വിരഹത്തിന്റെയും കഥ. നിഷധ രാജ്യത്തെ രാജാവായ നളനും വിദർഭ രാജ്യത്തെ രാജകുമാരിയായ ദമയന്തിയും തമ്മിലുള്ള തീവ്രമായ പ്രണയവും അവർ നേരിട്ട പ്രതിസന്ധികളുമാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഈ പുരാണകഥയുടെ പ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ഹംസദൂതും വിവാഹവും ഹംസത്തിന്റെ സന്ദേശം: നളന്റെ ഗുണഗണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒരു സുവർണ്ണ ഹംസത്തിൽ നിന്നാണ് ദമയന്തി ആദ്യമായി അറിയുന്നത്. ഹംസം ദമയന്തിയുടെ അടുത്തെത്തി നളന്റെ പ്രണയസന്ദേശം അറിയിച്ചു. സ്വയംവരം: ദമയന്തിയുടെ സ്വയംവരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ദേവന്മാർ (ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, വരുണൻ, യമൻ) എത്തിയിരുന്നു. അവർ നളന്റെ അതേ രൂപം ധരിച്ചാണ് സഭയിൽ ഇരുന്നത്. എന്നാൽ തന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രണയത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ദമയന്തി ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥ നളനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മാല ചാർത്തി. കലിബാധയും സർവ്വസ്വനാശവും കലിയുടെ കോപം: ദമയന്തി ഒരു മനുഷ്യനെ വിവാഹം കഴിച്ചതിൽ കോപിഷ്ടനായ കലിപുരുഷൻ നളനെ നശിപ്പിക്കാൻ തക്കം പാർത്തിരുന്നു. ചൂതുകളി: വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം നളന്റെ ഉള്ളിൽ കലി ബാധിച്ചു. തുടർന്ന് സഹോദരനായ പുഷ്കരനുമായി നടത്തിയ ചൂതുകളിയിൽ നളന് തന്റെ രാജ്യവും സമ്പത്തും സർവ്വസ്വവും നഷ്ടമായി. കാട്ടുയാത്രയും വേർപിരിയലും നാടുകടത്തൽ: കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട നളനും ദമയന്തിയും വനത്തിലേക്ക് പോയി. ഉപേക്ഷിക്കൽ: കലിബാധയാൽ ബുദ്ധിഭ്രമം സംഭവിച്ച നളൻ, ദമയന്തി തന്റെ കൂടെ കിടന്ന് കാട്ടിൽ കഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാൻ അവൾ ഉറങ്ങിക്കിടന്നപ്പോൾ വസ്ത്രത്തിന്റെ പകുതി മുറിച്ചെടുത്ത് അവളെ കാട്ടിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് കടന്നുകളഞ്ഞു. രൂപമാറ്റവും പ്രവാസവും കാർക്കോടക ശാപം: കാട്ടിൽ വച്ച് നളൻ ഒരു കാട്ടുതീയിൽ നിന്നും കാർക്കോടകൻ എന്ന നാഗത്തെ രക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ നാഗം നളനെ ദംശിക്കുകയും നളന് കറുത്ത നിറവും വൈരൂപ്യവുമുള്ള 'ബാഹുകൻ' എന്ന രൂപം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. കലിബാധയിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാനും ഒളിവിൽ ജീവിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് നാഗം ഈ രൂപമാറ്റം നൽകിയത്. പിന്നീട് ബാഹുകൻ എന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹം അയോധ്യയിലെ ഋതുപർണ്ണ രാജാവിന്റെ തേരാളിയായി ജോലി നോക്കി. ദാസി ജീവിതം: കാട്ടിൽ ഒറ്റപ്പെട്ട ദമയന്തി പല കഷ്ടപ്പാടുകൾക്കും ഒടുവിൽ ചേദിരാജ്യത്ത് എത്തിച്ചേരുകയും അവിടുത്തെ രാജ്ഞിയുടെ ദാസിയായി ജീവിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ദമയന്തിയുടെ പിതാവ് അവളെ കണ്ടെത്തുകയും സ്വന്തം രാജ്യത്തേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. പുനസ്സമാഗമം രണ്ടാം സ്വയംവരം (തന്ത്രം): നളനെ കണ്ടെത്താനായി ദമയന്തി തനിക്ക് രണ്ടാം സ്വയംവരം നടക്കാൻ പോകുന്നു എന്ന വ്യാജവാർത്ത പരത്തി. ഇതറിഞ്ഞ ഋതുപർണ്ണ രാജാവ് അതിവേഗം വിദർഭയിൽ എത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചു. കുതിരകളെ ഓടിക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ദ്ധനായ ബാഹുകൻ (നളൻ) രാജാവുമായി ഒരൊറ്റ ദിവസം കൊണ്ട് വിദർഭയിലെത്തി. തിരിച്ചറിയൽ: ബാഹുകന്റെ രഥചലന വേഗതയിൽ നിന്നും പാചക നൈപുണ്യത്തിൽ നിന്നും അത് നളൻ തന്നെയാണെന്ന് ദമയന്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. കാർക്കോടകൻ നൽകിയ ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ചതോടെ നളന് തന്റെ പഴയ രൂപം തിരികെ ലഭിച്ചു. ഒടുവിൽ, ഋതുപർണ്ണ രാജാവിൽ നിന്നും ചൂതുകളിയുടെ രഹസ്യങ്ങൾ പഠിച്ച നളൻ, തന്റെ സഹോദരനായ പുഷ്കരനെ വീണ്ടും ചൂതുകളിക്ക് വെല്ലുവിളിക്കുകയും തന്റെ രാജ്യവും സമ്പത്തും തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ നളനും ദമയന്തിയും വീണ്ടും ഒന്നാവുകയും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുകയും ചെയ്തു.

അന്താരാഷ്ട്ര യോഗദിനം ❤️ ഭാരതത്തിന്റെ മൂന്ന് മഹത്തായ സോഫ്റ്റ് പവറുകളാണ് ആത്മീയത, ആയുർവേദം, യോഗ. എന്റെ ഹിമാലയൻ യാത്രകളിൽ ഹരിദ്വാറിലും ഋഷികേശിലും മറ്റും ധാരാളം വിദേശികളെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട് — യോഗഗുരുക്കളെ തേടിയെത്തുന്നവരെ. ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും യോഗക്ലാസുകൾ നടക്കുന്നു. സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളിലും യോഗ ഒരു വലിയ തരംഗമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. “ഹിതാഹാരോ മിതായാസോ ഭൂഗതാവശ്വിനൗ സ്മൃതൗ । തമുഭേതൗ പരിത്യജ്യ വൈദ്യമന്യം ന സമാശ്രയേത് ॥” ഹിതകരമായ ആഹാരവും മിതമായ വ്യായാമവും ഭൂമിയിലെ അശ്വിനീദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള വൈദ്യന്മാരാണ്. അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു വൈദ്യനെ ആശ്രയിക്കുന്നതെന്തിന്? നാനാവിധത്തിലുള്ള വ്യായാമമുറകൾ ഉണ്ടായിട്ടും എന്തുകൊണ്ടാണ് ലോകം മുഴുവൻ യോഗയെ അന്വേഷിക്കുന്നത്? കാരണം, യോഗ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം തന്നെ യോജിപ്പിക്കൽ എന്നതാണ്. ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ആത്മാവിനെയും സമന്വയിപ്പിച്ച്, ആന്തരികമായ ഐക്യത്തിലേക്ക് മനുഷ്യനെ നയിക്കുന്ന മറ്റൊരു വ്യായാമരീതി ലോകത്ത് അപൂർവമാണ്. ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും തമ്മിലുള്ള സംയോഗത്തിലേക്കുള്ള ഒരു പഥമാണ് യോഗ. മനസ്സിന് സന്തോഷവും സമാധാനവും പകർന്നുകൊണ്ട് ആരോഗ്യപൂർണമായ ജീവിതം സാധ്യമാക്കുന്നു എന്നതാണ് യോഗയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിപ്പിക്കുന്നത്. ലോകം ഇന്ന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ആരോഗ്യവും സമാധാനവുമാണ്. ഈ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ, ഒരു പക്ഷിയുടെ രണ്ട് ചിറകുകൾ പോലെ പരസ്പരം പൂരകങ്ങളാണ് ആയുർവേദവും യോഗയും. വൈദ്യുതിയോട് ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള വിളക്കുകളുടെ തോരണങ്ങൾ നമ്മൾ കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും. അതുപോലെ, നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ള വൈദ്യുതകാന്തിക മണ്ഡലത്തോടും പ്രപഞ്ചചൈതന്യത്തോടും ബന്ധപ്പെട്ടു കൊണ്ടാണ് നമ്മുടെ ജീവിതം നിലനിൽക്കുന്നത്. പ്രാണന്റെ അനുസ്യൂതമായ പ്രവാഹമാണ് ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനം. ആ പ്രവാഹം നിലയ്ക്കുമ്പോൾ ജീവിതവും അവസാനിക്കുന്നു. ശ്വാസരൂപത്തിലും, ജലരൂപത്തിലും, ആഹാരരൂപത്തിലും, സൂക്ഷ്മമായ ഊർജതരംഗങ്ങളായും പ്രപഞ്ചചൈതന്യം നമ്മിലേക്ക് ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ആ പ്രവാഹം തടസ്സമില്ലാതെ സ്വീകരിക്കുവാൻ ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും സജ്ജമാക്കുന്നതാണ് യോഗ. “യോഗശ്ചിത്തവൃത്തിനിരോധഃ” — യോഗസൂത്രം ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ മനുഷ്യൻ നേരിടുന്ന മിക്ക പ്രശ്നങ്ങളുടെയും മൂലകാരണം അവന്റെ അശാന്തമായ മനസ്സാണ്. ആ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുകയും, ചിന്തകളുടെ കൊടുങ്കാറ്റിനിടയിൽ ആന്തരിക നിശ്ശബ്ദത കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് യോഗയുടെ ഏറ്റവും വലിയ മഹത്വം. ആരോഗ്യമുള്ള ശരീരത്തിനും, ശാന്തമായ മനസ്സിനും, ഉണർന്ന ആത്മബോധത്തിനും വേണ്ടി — യോഗം ഒരു വ്യായാമമുറ മാത്രമല്ല; അത് ഒരു ജീവിതദർശനമാണ്. അന്താരാഷ്ട്ര യോഗദിനാശംസകൾ. 🕉️❤️

സ്വാമി അദ്ധ്യാത്മാനന്ദ സരസ്വതി: മഹാഭാരത കഥാശ്രവണ ജ്ഞാനയജ്ഞം (രണ്ടാം മണ്ഡലം) പത്തൊമ്പതാം ദിവസം (2026 ജൂൺ 19) വിവിധ കാഴ്ച്ചപ്പാടുകൾ വിശകലനം ചെയ്ത് വായനക്കാർക്ക് ആത്യന്തികമായ ശാന്തി, വിജയം, സ്വാതന്ത്ര്യം, സന്തോഷം ഇവയൊക്കെ ഉണ്ടാവുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് വേദവ്യാസർ ജയം എന്ന ഇതിഹാസ രചന നിർവ്വഹിച്ചത്. വിവിധ വികാരവിശേഷങ്ങളിലൂടെ കടന്നു പോയി അവസാനം ശാന്തിപർവ്വത്തിൽ അവസാനിക്കും വിധമാണ് ഈ രചന. സൂക്ഷ്മവികാരങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ള കഥകളിയിൽ പ്രതിഫലിപ്പിക്കാൻ ഏറ്റവും പ്രയാസമുള്ള ഭാവം ശാന്തമാണ് എന്നു കാണാം. ഇപ്പോൾ കടന്നു പോകുന്ന നള- ദമയന്തി കഥയിലും എല്ലാ ദുരവസ്ഥകൾക്കും ശേഷം ശാന്തിയാണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. അപ്രകാരം ശാന്തിയിൽ പരിസമാപിക്കാത്തത് സോദ്ദേശ സാഹിത്യമാകുമോ? ദമയന്തിയുടെ പാതിവ്രത്യ നിഷ്ഠ എല്ലാ അപകടങ്ങളിലും രക്ഷയാകും എന്ന വിശ്വാസമാണ് അവരെ കാനനത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കാൻ നളന് ധൈര്യം നൽകിയത്. വായുവും സൂര്യനും അഗ്നിയും കാത്തു കൊള്ളും. തൻ്റേടമുള്ളവർക്ക് ഉള്ളിൽ നിസ്സഹായാവസ്ഥ ഉണ്ടാവില്ല. "ആത്മനാ വിന്ദതേ വീര്യം. " സാധനാബലം കൊണ്ട് ആർജ്ജിക്കപ്പെടുന്ന തൻ്റേടം, അത് ദമയന്തിയിൽ പ്രകടമായിരുന്നു. കൊടിയ ദൂ:ഖത്തിലും ദമയന്തിയിൽ കുലീനത ശോഭിച്ചിരുന്നത് രാജമാതാവ് ശ്രദ്ധിച്ചു. സീമാതീത ഗുണവാനായിരുന്ന തൻ്റെ ഭർത്താവ് മോഹബാധിതനായി തന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; താൻ അദ്ദേഹത്തെ അന്വേഷിച്ചലയുകയാണ്, ദമയന്തി അറിയിച്ചു. കൊട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ച് അന്വേഷിക്കാമെന്ന് രാജമാതാവ് ആശ്വാസിപ്പിച്ചു. ശുഭകരമായ വിശ്വാസത്തിൻ്റെ ആന്തരിക ബോദ്ധ്യത്തിൽ ഉടലെടുത്ത തൻ്റേടത്തോടെ, ഉച്ചിഷ്ടം തരരുത്, പാദധാവനം ഏല്പിക്കരുത്, നളൻ്റെ അന്വേഷണച്ചുമതലയുള്ള ബ്രാഹ്മണരോടല്ലാതെ അന്യപുരുഷന്മാരോട് സംസാരിക്കില്ല, അതിക്രമങ്ങളുണ്ടായാൽ ഭവതി സംരക്ഷിക്കണം തുടങ്ങിയ വ്യവസ്ഥയിൽ, രാജകുമാരിയുടെ തോഴിയായി അവിടെ താമസമാക്കി. ഇതേ സമയം വ്യാകുലചിത്തനായി വനത്തിൽ അലയുന്ന നളൻ, നാരദമുനിയുടെ ശാപത്താൽ കാട്ടുതീയിൽ അകപ്പെട്ട് ചലനശേഷി നഷ്ടപ്പെട്ട കാർക്കോടകനെ രക്ഷിക്കുന്നു. പ്രത്യുപകാരമായി ആ നാഗം നളനെ ദംശിക്കുന്നു. നളനെ ബാധിക്കാതെ ഉള്ളിലുള്ള കലിയെ ഈ വിഷബാധ പീഡിപ്പിക്കും, (കലി നളനാൽ ബഹിഷ്കൃതനാകും വരെ) നളൻ്റെ രൂപം തല്ക്കാലത്തേക്ക് മാറി ബാഹുകൻ എന്ന പേരിൽ വേഷപ്രച്ഛന്നനായി ജീവിക്കാനും നളനെ സഹായിക്കുന്നു. (ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്വരൂപം സ്വീകരിക്കാം.) വളരെ മുൻപ്, ഈ കാർക്കോടകനെ നാരദമുനി ശപിക്കുന്ന സമയത്ത്, ഭാവിയിൽ അഗ്നിഅനുഗ്രഹമുള്ള നളൻ യഥാസമയം കാട്ടിലെത്തി കാർക്കോടകനെ രക്ഷിക്കാനിടവരുമെന്ന ശാപമോക്ഷം എങ്ങനെ നൽകുന്നു? കാർക്കോടകൻ നളൻ്റെ ജീവിതത്തിൽ പ്രസക്തമാകുമെന്ന് നാരദർ അന്നേ കണ്ടിരുന്നോ? ഇതൊക്കെ എത്ര വലിയ ഒരു GRAND DESIGN ൻ്റെ ഭാഗമാണ് എന്ന് ആശ്ചര്യം തോന്നും. കാർക്കോടകൻ ഉപദേശിച്ച പ്രകാരം നളൻ, അയോധ്യയിലെ സൂര്യവംശ രാജവ് ഋതുപർണ്ണൻ്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ബാഹുകൻ എന്ന പേരിൽ രാജാവിൻ്റെ തേരാളിയായി വർത്തിക്കുന്നു, തോഴനാവുന്നു. ശീഘ്രഗമനത്തിൽ ഉത്സുകനായ രാജാവിനെ ബാഹുകൻ അശ്വഹൃദയവിദ്യയും, പാചക നൈപുണിയും കൊണ്ട് സംപ്രീതനാക്കി. ശോകപീഡിതനായ ഒരു ഹതഭാഗ്യൻ്റെ വേദന ബാഹുകൻ പാട്ടുകളിലൂടെ വാർഷണേയനെയും ജീവലനെയും അറിയിക്കുന്നു. ദമയന്തിയെ ഓർത്ത് ഉള്ളിൽ വിലപിക്കുകയായിരുന്നു വേഷപ്രച്ഛന്നനായ ബാഹുകൻ എന്ന നളൻ. നളൻ്റെയും ദമയന്തിയുടെയും വിവരമറിഞ്ഞ ഭീമരാജാവ് അവരെ കണ്ടെത്താൻ ബ്രാഹ്മണരെ അയച്ച കൂട്ടത്തിൽ സുദേവൻ എന്ന വിപ്രൻ ചേദിരാജ്യത്തെത്തി, ദമയന്തിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ദമയന്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ തൻ്റെ സഹോദരീപുത്രിയാണെന്ന് രാജമാതാവ് തിരിച്ചറിഞ്ഞതോടെ, വലിയ ആശ്വാസവും ആഹ്ളാദവും ഉണ്ടായി. തുടരും പ്രണാമം സ്വാമിജി, സംഗ്രഹം: വിജയകുമാരൻ SF പാലക്കാട് 19.06.2026.

സ്വാമി അദ്ധ്യാത്മാനന്ദ സരസ്വതി: മഹാഭാരത കഥാശ്രവണ ജ്ഞാനയജ്ഞം (രണ്ടാം മണ്ഡലം) പതിനെട്ടാം ദിവസം (2026 ജൂൺ 18) നദിയുടെ ഉറവിടവും ഋഷിയുടെ ഭൂതകാലവും അന്വേഷിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല എന്നു പറയാറുണ്ട്. പ്രയാണത്തിൽ പരിശുദ്ധിയാർജ്ജിക്കുന്നു നദിയും മഹാത്മാവും. വലിയൊരു കാര്യത്തിനു വേണ്ടി പ്രതിബദ്ധതയോടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പൂർവ്വാശ്രമത്തിന് പ്രസക്തിയില്ല. ശാസ്ത്രാചാര്യ-പാരമ്പര്യാനുഗ്രഹം കൊണ്ട് ഭൂതകാലത്തെ അതിക്രമിച്ച് സംതൃപ്തരായി വന്നവരാണ് സന്യാസിമാർ; അവർക്ക് വിധി- നിഷേധങ്ങൾ ഇല്ല. പഠിച്ച ശാസ്ത്രങ്ങൾ വ്യാഖ്യാനിച്ച് മറ്റുള്ളവർക്കു പഠിപ്പിച്ചു വേണം അവയെ സംരക്ഷിക്കാൻ, നാരദഭക്തിസൂത്രങ്ങളിൽ പറയുന്നു: " നിശ്ചയദാർഢ്യാദൂർദ്ധ്വം ശാസ്ത്രരക്ഷണം." അന്ത:കരണശുദ്ധിക്കും ഏകാഗ്രതയ്ക്കും സാധനാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ പഠിച്ച പ്രകാരം നിർവ്വഹിക്കുകയും വേണം. വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ സാമ്പ്രദായികമായി നിർവ്വഹിക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിൽ ദുർവ്യാഖ്യാനങ്ങൾക്കും, ലളിതമായ ശാസ്ത്രതത്ത്വങ്ങളെ സങ്കീർണ്ണമാക്കി അവയുടെ പതനത്തിനും ഇടയാക്കും. ഈ ആശങ്ക നാരദമുനിയും ഭഗവദ്പാദരുമൊക്കെ പങ്കുവെയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു വ്യാഴവട്ടക്കാലം കാത്തിരുന്നാണ് കലിയ്ക്ക് നളനിൽ പ്രവേശിക്കാനുള്ള പഴുതു കിട്ടിയത്. അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ന്യൂനത വന്നാൽ കലിയുടെ സ്വാധീനത്തിലാവും, "തസ്മാത് ജാഗ്രത ജാഗ്രത. " ധർമ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ വീഴ്ച്ച വരുത്തരുത്. ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളായ വാസനാ സ്വാധീനങ്ങളാൽ അപ്പോഴപ്പോഴായി വരുന്ന വീഴ്ച്ചകളെ അതിക്രമിക്കാൻ ഭഗവാനെയും സദ്ഗുരുവിനെയും സമാശ്രയിക്കുക, മുറുകെപ്പിടിക്കുക. സങ്കുചിത താല്പര്യങ്ങളാൽ വലിച്ചിഴക്കപ്പെടാതെ നമ്മുടെ താദാത്മ്യങ്ങളെ വിസ്തൃതമാക്കുക. ഭർത്താവിനെ ഓർത്തുള്ള ശോകത്താൽ പീഡിതയായ ദമയന്തി ആ ഘോരവനത്തിൽ ഒന്നിനേയും ഭയപ്പെട്ടില്ല. ഒരിക്കലും പിരിയില്ലെന്ന് തനിക്കു നൽകിയ പ്രതിജ്ഞ ലംഘിക്കപ്പെട്ടാൽ ഇന്നുവരെയുള്ള അങ്ങയുടെ സത്യനിഷ്ഠ വിഫലമാവില്ലേ, ദമയന്തി നളനെയോർത്ത് വിലാപം തുടരുന്നു. ദുരന്തമുഖത്തേക്ക് ആരു വരും ? നളനെ ആരോട് അന്വേഷിക്കും ? നേർക്കു വരുന്ന വ്യാഘ്രത്തോടും പർവ്വത ശ്രേഷ്ഠനോടുമൊക്കെ അപേക്ഷിച്ച് വിലപിച്ച് മൂന്നു ദിവസം നടന്ന ശേഷം ഒരു തപോവനം മുന്നിൽ കണ്ടു. അവിടുത്ത താപസന്മാർ വിസ്മയത്തോടെ ആരെന്നന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, ദമയന്തി, വിദർഭയിലെ രാജപുത്രി, നിഷധ രാജാവ് നളൻ്റെ പത്നി, തൻ്റെ ശോകകഥ പറയുന്നു. നിഷധരാജനെ കണ്ടുമുട്ടും ശോകമുക്തി ഉണ്ടാവും, ആ തപോധനന്മാർ അറിയിച്ചു. പിന്നീട് നിമിഷാർദ്ധം കൊണ്ട് അവിടം ശൂന്യമായി കണ്ടു. തുടർന്നുള്ള യാത്രയിൽ, ചേദിരാജ്യത്തെ സുബാഹുവിൻ്റെ വിപണന കേന്ദ്രത്തിലേക്കു പോകുന്ന വിപുലമായ ഒരു വണിക് സംഘത്തെ കണ്ടു. അനുവാദത്തോടെ അവരെ പിൻതുടർന്നു. തടാകക്കരയിൽ രാത്രിയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതിനിടെ അവിടെയെത്തിയ കാട്ടാനക്കൂട്ടത്തിൻ്റെ ആക്രമണത്തിൽ വലിയ നാശനഷ്‌ടങ്ങൾ ഉണ്ടായി. അതിൻ്റെ കാരണം ദമയന്തിയിൽ ആരോപിച്ചതോടെ അവിടെ നിന്നും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. പാപമൊന്നും ചെയ്യാത്ത തന്നിൽ ഇതൊക്കെ വന്നു പതിക്കുന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ദമയന്തി വ്യാകുലപ്പെട്ടു. വർത്തക സംഘത്തിലെ ബ്രാഹ്മണരെ അനുഗമിച്ച്, ചേദിരാജ്യത്തെത്തിയ ദമയന്തി രാജവീഥിയിലൂടെ അലയുമ്പോൾ, ദൂരെ തൻ്റെ മാളികയിൽ നിന്ന് മഹാറാണി ആ കാഴ്ച്ച കണ്ടു. ദമയന്തിയിൽ ഒരു ദിവ്യത്വം ദർശിച്ച മഹാറാണി, അവരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ ധാത്രിയെ അയക്കുന്നു. തുടരും പ്രണാമം സ്വാമിജി, സംഗ്രഹം: വിജയകുമാരൻ SF പാലക്കാട് 18.06.2026

“Thoughtless action and actionless thought—both cause sorrow and suffering. So act thoughtfully.” -Swami Chinmayananda - At first glance, this may seem like a simple statement, but it contains a powerful guide for living a meaningful and successful life. Thoughtless Action Let us first understand what thoughtless action means. Thoughtless action is acting without thinking about the consequences. It happens when we are driven by anger, impatience, jealousy, fear, or excitement. We speak without considering how our words may hurt others. We make decisions without understanding their impact. We react instead of responding. For example, a student who copies in an examination without thinking about honesty may get marks for a day, but loses self-respect and trust. A person who posts hurtful comments on social media without thinking may damage relationships forever. A driver who ignores traffic rules may put many lives in danger. Every action has a consequence. When our actions are not guided by wisdom, they create problems not only for ourselves but also for others. This is why Gurudev says that thoughtless action leads to sorrow and suffering. Actionless Thought Now let us look at the other part of the quote—actionless thought. Many people have wonderful ideas. They want to help the poor, protect nature, study sincerely, serve society, or improve themselves. But they keep postponing their actions. They wait for the “right time.” Days become months, and months become years. Eventually, nothing changes. Imagine a farmer who thinks about sowing seeds but never plants them. Can he expect a harvest? Certainly not. Similarly, knowledge without practice is useless. Dreams without effort remain dreams. Good intentions alone cannot transform our lives. Action is essential. The Balance Between Thought and Action Gurudev teaches us that life becomes beautiful when thought and action work together. Before acting, we should think carefully: * Is this action right? * Is it beneficial? * Will it bring happiness to others? * Is it in harmony with my values? Once we are convinced that our thoughts are noble, we should not hesitate. We must act with confidence, sincerity, and dedication. Thought gives direction. Action gives results. A bird cannot fly with only one wing. Likewise, life cannot progress with only thinking or only acting. Both are equally necessary. The Message of the Bhagavad Gita This teaching beautifully reflects the message of the Bhagavad Gita. Lord Krishna advises Arjuna not to remain inactive out of confusion, nor to fight blindly out of anger. Instead, He asks him to act with clear understanding, self-control, and a sense of duty. The Gita teaches us: * Think wisely. * Decide carefully. * Act selflessly. * Accept the results gracefully. This is thoughtful action. Applying This Teaching in Daily Life As students, we can practise this teaching every day. Before speaking, think whether your words are kind and truthful. Before using social media, think whether your post spreads positivity. Before making decisions, think whether they are honest and responsible. If you decide to study well, don’t stop with the decision—start studying. If you decide to help your parents, don’t wait—help them today. If you want to serve society, begin with one small act of kindness. Small thoughtful actions performed consistently create great character . Hari Om !!

സ്വാമി അദ്ധ്യാത്മാനന്ദ സരസ്വതി: മഹാഭാരത കഥാശ്രവണ ജ്ഞാനയജ്ഞം (രണ്ടാം മണ്ഡലം) പതിനേഴാം ദിവസം (2026 ജൂൺ 17) രൂപലാവണ്യംകൊണ്ടും സദ്ഗുണ ശീലത്താലും ജ്ഞാനനിഷ്ഠകൊണ്ടും സമ്പന്നനായ നളനിൽ സർവ്വഥാ അനുരൂപയായ ദമയന്തി അനുരക്തയായി. ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ നളനെ ഭർത്താവായി വരിച്ചു. ഭൈമീകാമുകനായ കലിയ്ക്ക് ദമയന്തി ഒരു മനുഷ്യനെ വരിച്ചതിലുള്ള വിരോധത്താൽ, നളനെ ദമയന്തിയിൽ നിന്ന് അകറ്റാനും രാജ്യഭ്രഷ്ടനാക്കാനും ഉദ്യമം തുടങ്ങി. ധർമ്മാചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധയുള്ള നളനിൽ ദീർഘമായ പന്ത്രണ്ടു വർഷങ്ങൾ കാത്തിരുന്ന ശേഷം, സന്ധ്യാവന്ദനത്തിന് കാൽ കഴുകുമ്പോൾ വന്ന ചെറിയൊരു പിഴവിലൂടെയാണ് കലി അകത്തു പ്രവേശിക്കുന്നത്. നളനോട് അസൂയയുള്ള സഹോദരൻ പുഷ്കരനെ പ്രചോദിപ്പിച്ച് നളനെ ചൂതു കളിക്കാൻ തുടരെത്തുടരെ ക്ഷണിച്ചു. കലി ബാധിതനായതിനാൽ, പുഷ്‌കരൻ വിജയിക്കും തോറും നളൻ്റെ ലഹരി വർദ്ധിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. അക്ഷങ്ങൾ പുഷ്കരൻ ആഗ്രഹിക്കും വിധം മാറി മറിഞ്ഞു. സർവ്വതും പണയപ്പെടുത്തിയുള്ള കളി തടയാൻ ദമയന്തിയും അമാത്യന്മാരും പല പാടും ശ്രമിച്ചു. ആതുരനായ നളൻ പ്രതികരിച്ചതേയില്ല. കളി തുടർന്നു, നഷ്ടങ്ങളും. മോഹബാധിതനാണ് നളൻ. ദമയന്തി നളനെ കുറ്റപ്പെടുത്തിയില്ല. പ്രശ്നങ്ങളെ പ്രശ്‌നങ്ങളായി വേറിട്ടു കാണാനും വ്യക്തികളെ വകതിരിച്ചറിയാനും കഴിയണം. അപ്പോഴേ ഓരോ ക്ലേശങ്ങളിലും ഫോക്കസ് ചെയ്യാൻ പറ്റൂ. ഈശ്വരാംശർ എന്ന കാഴ്ച്ചപ്പാടു കൈവിടാതെ, വ്യക്തിയെ ആദരിച്ച് വേണം ബന്ധങ്ങൾ പ്രബലമാക്കാൻ. വർഷ്‍ണേയൻ എന്ന സമർത്ഥനായ തേരാളിയുടെ സഹായത്താൽ മക്കളെ രണ്ടു പേരെയും ദമയന്തി വിദർഭയിലെത്തിച്ച് സുരക്ഷിതരാക്കി. രാജ്യഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ട് ധരിച്ച വസ്ത്രം മാത്രമായി നളനും ദമയന്തിയും നാടുവിട്ട് കാനനത്തിലെത്തി. അക്ഷങ്ങൾ പക്ഷികളായി വന്ന് നളൻ്റെ ചേലയും കവർന്നു. ഘോരവിപിനത്തിൽ മനസ്സും ശരീരവും തളർന്ന് ഇരുവരും അലഞ്ഞു. വിദർഭയിലേക്കുള്ള വഴി ആവർത്തിച്ചു കാണിച്ചപ്പോൾ, ആശ്വാസമാകേണ്ട ഞാൻ അങ്ങയെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോകില്ല എന്ന് ദമയന്തി വ്യക്തമാക്കി. താൻ കാരണം ദമയന്തി ഇനിയും ദു:ഖിക്കാനിടവരരുത്. പതിവ്രതയും ധർമ്മിഷ്ഠയുമായ ദമയന്തിയെ ആരും ദ്രോഹിക്കില്ല, സുരക്ഷിതയായി വിദർഭയിലെത്തും. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച നളൻ, വഴിയമ്പലത്തിലെ ഗാഢനിദ്രയിൽ ദമയന്തിയെ തനിച്ചാക്കി അവിടം വിട്ടുപോയി. കലിയാൽ പൂർണ്ണമായി സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു നളൻ ഈ സമയത്ത്. ദു:ഖിതയും നിസ്സഹായയുമായി വിലപിച്ച് അലഞ്ഞ ദമയന്തിയെ വിഴുങ്ങാൻ ശ്രമിച്ച പെരുമ്പാമ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വേടനാണ് രക്ഷപ്പെടുത്തുന്നത്. ദമയന്തി തൻ്റെ ദുരന്ത കഥ വേടനോട് വിശദമാക്കി. വേടൻ ദമയന്തിയുടെ സൗന്ദര്യത്തിൽ ഭ്രമിച്ച് ഉപദ്രവിക്കാൻ ഒരുമ്പെട്ടു. " ഹൃദയം നളനിൽ നിന്ന് ലവലേശം വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, വേടൻ മരിക്കട്ടെ." പാതിവ്രത്യത്തിൻ്റെ ശക്തി വേടനെ ഭസ്മമാക്കി. ആ വനത്തിൻ്റെ വൈവിദ്ധ്യമാർന്ന സ്വഭാവം, ഭൂപ്രകൃതി, പർവ്വതങ്ങൾ, നദികൾ, വന്യമൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ ഇവയൊക്കെ വർണ്ണിച്ചുകൊണ്ട്..... തുടരും. പ്രണാമം സ്വാമിജി, സംഗ്രഹം: വിജയകുമാരൻ SF പാലക്കാട് 17.06.2026