സ്വാമി അദ്ധ്യാത്മാനന്ദ സരസ്വതി: മഹാഭാരത കഥാശ്രവണ ജ്ഞാനയജ്ഞം (രണ്ടാം മണ്ഡലം) പത്താം ദിവസം (2026 ജൂൺ 10) ധർമ്മപുത്രർ അവലംബിക്കുന്ന ശമം ക്ഷത്രിയനു ചേർന്ന രീതിയാണോ, ഈ വിധം പിൻവാങ്ങി നിൽക്കുന്നത് സമുചിതമാണോ എന്നാണ് ഉന്നയിക്കുന്ന ചോദ്യം. ക്ഷണികമായ മർത്യജീവിതത്തിൽ ദീർഘമായ പതിമൂന്നു വർഷം കാത്തിരിക്കേണ്ടി വരിക. വിപുലമായ കീർത്തിയുള്ള വിശ്രുതവീരന്മാരായ പാണ്ഡവർക്ക് അജ്ഞാതവാസവും എളുപ്പമല്ല. ഈ വിധം ക്ലേശാനുഭവങ്ങളെ ആരും അഭിനന്ദിക്കില്ല. ക്ഷത്രിയ പ്രഭാവത്തെ മറച്ചു വെക്കുന്ന ഈ രീതിയിൽ കുന്തീമാതാവടക്കം എല്ലാവരും ഖിന്നരാണ്. മറുപുറത്ത് കൗരവർ ആവുന്നത്ര ബന്ധുബലം ആർജ്ജിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അമർഷം പുകയുന്ന മനസ്സുമായി കർണ്ണ പ്രഭൃതികൾ സജ്ജരാണ്. ധ്യാനപൂർവ്വം യുധിഷ്ഠിരൻ മറുപടി നൽകുന്നു. ധർമ്മപാഠമെല്ലാം അറിയാം. അതിനനുസരിച്ച് ഭാവി ആസൂത്രണം ചെയ്യാം. എന്നാൽ പ്രതിജ്ഞയെ ലംഘിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. എടുത്തുചാടിയുള്ള സാഹസങ്ങളെയും പ്രോത്സഹിപ്പിക്കാനാവില്ല. വേണ്ട സന്നാഹങ്ങൾ സജ്ജമാക്കി നേർവഴിക്കു നേടേണ്ടതാണ് ജയം. അപ്പോൾ ദൈവാനുഗ്രഹവും ഉണ്ടാവും. പാണ്ഡവരെ സന്ദർശിച്ച വേദവ്യാസൻ യുധിഷ്ഠിരൻ്റെ ഹൃദയത്തിൽ കൗരവരെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം നീക്കാൻ " പ്രതിസ്മൃതി " എന്ന വിദ്യ ഉപദേശിക്കുന്നു. സകല വിജയങ്ങളുടെയും മൂർത്തിയായ ഈ വിദ്യയാൽ ശത്രുജയത്തിനാവശ്യമായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെ നേട്ടത്തിനായി അർജജുനനെ തപസ്സിനു നിയോഗിക്കുന്നു. ദ്വൈതവനം വിട്ട് കാമ്യകവനത്തിൻ്റെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തേക്ക് താമസം മാറാനും ഉപദേശിക്കുന്നു. പാണ്ഡവർ അപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പരമേശ്വരനെയും വരുണ-കുബേര-യമധർമ്മാദികളെയും തപസ്സുചെയ്യാൻ പുറപ്പെടുന്ന അർജ്ജുനെ അല്പദൂരം അനുഗമിക്കാം, തുടർന്നു വരുന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ, സ്വാമിജി കഥാഭാഗം ഇന്നത്തേക്ക് ഉപസംഹരിച്ചു. ഇതുവരെ നടന്ന സംവാദത്തെ പുരസ്കരിച്ച് ചില അനുബന്ധ ചിന്തകളിലേക്കു കടക്കുന്നു. രാഷ്ട്രധർമ്മത്തെ നിർവ്വഹിച്ച്, പ്രകൃതിയുമായി സമരസപ്പെട്ട്, നമ്മുടെ വളർച്ചയും വികാസവും അവയോട് ഇണക്കി വേണം പൗരധർമ്മം പാലിക്കാൻ. മറ്റൊരു പാഠം ബ്രഹ്മ-ക്ഷത്ര സമന്വയമാണ്. വരിഷ്ഠദർശനത്തിൻ്റെയും കർമ്മകുശലതയുടെയും സമന്വയം. കാഴ്ച്ചപ്പാടും ആസൂത്രണവും; അത് പ്രവൃത്തിപഥത്തിലെത്തിക്കാനുള്ള ജാഗ്രതയും വേണം. പാഞ്ചാലിയും ഭീമസേനനും ധർമ്മപുത്രരുമായി നടത്തുന്ന സംവാദത്തിലെ അച്ചടക്കം ശ്രീനാരായണ ഗുരുദേവൻ്റെ ഇക്കാര്യത്തിലുള്ള ഉപദേശത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. വാദിക്കാനും ജയിക്കാനുമല്ല, അറിയാനും അറിയിക്കാനുമാണ്. പ്രതിപക്ഷം പറയുന്നത് ആദരപൂർവ്വം കേൾക്കാനും വേണ്ടി വന്നാൽ നിലപാടിൽ മാറ്റം വരുത്താനും തയ്യാറാവണം. അതിന് മുൻവിധിയും പിടിവാശിയും ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയണം. മാർക്കണ്ഡേയമുനി, ബലത്തിലാണ് ധർമ്മം പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ബലം എവിടെ നിന്നു വരുന്നു? "ആത്മനാ വിന്ദതേ വീര്യം " - എന്ന കേനോപനിഷത് വാക്യം നൽകുന്ന സൂചന, അവരവരെക്കുറിച്ചുള്ള ബോദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ബലമുണ്ടാകുന്നത് എന്നാണ്. ഞാൻ ദുർബ്ബലൻ എന്ന തലത്തിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ബലത്തിന് ആളല്ല എന്ന ചിന്ത അധർമ്മത്തിലേക്കു നയിക്കും എന്നാണ് വാദം. ആത്മബലം ഉണ്ടാവുന്നത് ഉള്ളിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതിഛായയിൽ നിന്നാണ് (Self image). സ്വബലം തിരിച്ചറിയണം; ആരും ദുർബ്ബലർ അല്ല. "ഉദ്ധരേദാത്മനാത്മാനം . നാത്മാനമവസാദയേത് " എന്ന ഗീതാവാക്യം ഓർക്കാം. നിയോഗങ്ങൾക്ക് സമർത്ഥനാണ് എന്ന് ഓർമ്മിക്കുക. വിധിയേയും പുരുഷപ്രയത്നത്തേയും ബന്ധപ്പെട്ടാണ് അടുത്ത ചിന്ത. പൂർവ്വകർമ്മഫലസംബന്ധിയായ വാസനാ സ്വാധീനമാണ് വിധി. വിധിബലം സ്വാധീനിക്കവേ ധർമ്മാചരണം എങ്ങനെ സാധിക്കും. i) വിധി തിരുത്താനാവില്ല. വിലയിരുത്തുന്നതും പ്രതികരിക്കുന്നതും എങ്ങനെയാവണമെന്നു തീരുമാനിക്കാൻ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്. സമുചിതമായ പ്രതികരണത്തിനു പിറകിൽ മൗനം, വിവേകം, വിചിന്തനം, ധ്യാനം ഉണ്ടായിരിക്കും. വികാരാവേശം സ്വാധീനിച്ച് കാര്യങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണമാക്കാതെ നോക്കിക്കാണാനുള്ള വിവേക പക്വത വേണം. ii) വിധി എങ്ങനെയൊക്കെയാന്നെങ്കിലും സാധ്യതകളും അതിൽ ഒളിപ്പിച്ചു വെച്ചിട്ടുണ്ട്. വിവേകം പുലർത്തിയുള്ള പുരുഷപ്രയത്നത്തിന് സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. പ്രകൃതം ഇങ്ങനെയാണ് എന്ന നിസ്സഹായത പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന രാവണനോ, അറിഞ്ഞ ധർമ്മം പ്രവർത്തിക്കാനാവുന്നില്ല എന്നു കേഴുന്ന ദുര്യേധനനോ തിരുത്താനുള്ള പുരുഷ പ്രയത്നം നടത്തുന്നില്ല. ധർമ്മം അവലംബിക്കുന്നതിൽ ഇവിടെ ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്‌ത നിലപാടാണ് ഉള്ളത്. ധർമ്മത്തെ സംബന്ധിക്കുന്നത്, "വേദോ അഖിലോ ധർമ്മമൂലം സ്മൃതി ശീലേ ച തദ്വിദാം ആചാരശ്ചൈവ സാധൂനാം ആത്മനസ്തുഷ്ടിരേവ ച " എന്ന് മനുസ്മൃതി. ഭഗവദ്പാദർ നിർദ്ദേശിക്കുന്ന പദ്ധതി സത്സംഗമാണ്. "ഗേയം ഗീതാ നാമ സഹസ്രം ധ്യേയം ശ്രീപതി രൂപമജസ്രം നേയം സജ്ജനസംഗേ ചിത്തം ദേയം ദീനജനായ ച വിത്തം " iii) ഇക്കാലത്തെ സജ്ജനങ്ങൾ എങ്ങനെ വർത്തിക്കുന്നു എന്നു വിശകലനം ചെയ്യുക. നേടിയ വിജ്ഞാനത്തിനനുസരിച്ച്, ആത്മസ്വരൂപാനുസൃതം സന്തോഷം നേടാം.' ആത്മന:തുഷ്ടി രേവച...." സദ്ഗുരു ബോധാനന്ദജി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു: തെറ്റ് കണ്ടിരിക്കാൻ ധൈര്യമുള്ളവർക്കു മാത്രമേ തിരുത്താനുള്ള അവകാശമുള്ളൂ. അസ്വസ്ഥരാണെങ്കിൽ ഒന്നും ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതാണ് ഭേദം. പ്രണാമം സ്വാമിജി, സംഗ്രഹം: വിജയകുമാരൻ SF പാലക്കാട് 10.06.2026

"ആത്മനസ്തു കാമായ സർവ്വം പ്രിയം ഭവതി" എന്നത് ബൃഹദാരണ്യകോപനിഷത്തിലെ ( Brihadaranyaka Upanishad) പ്രശസ്തമായ ഒരു തത്ത്വചിന്താ വാക്യമാണ്. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, "തന്റെ സ്വന്തം സന്തോഷത്തിനായിട്ടാണ് (ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിനായിട്ടാണ്) മനുഷ്യന് മറ്റെല്ലാറ്റിനോടും പ്രിയം തോന്നുന്നത്" എന്നാണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം. യാജ്ഞവൽക്യ മഹർഷി തന്റെ ഭാര്യയായ മൈത്രേയിക്ക് നൽകുന്ന ഉപദേശത്തിലാണ് ഈ വരികളുള്ളത്. ഈ തത്ത്വത്തിന്റെ പ്രധാന ആശയങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: പ്രധാന ആശയങ്ങൾ സ്വാർത്ഥതയല്ല, ആത്മജ്ഞാനം: ഇത് കേവലമായ സ്വാർത്ഥതയെക്കുറിച്ചല്ല പറയുന്നത്. നമ്മൾ മറ്റൊരാളെ (ഭർത്താവ്, ഭാര്യ, മക്കൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ) സ്നേഹിക്കുന്നത് അവരിലുള്ള പരമാത്മാവിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം ആത്മാവിന്റെ സാന്നിധ്യം തിരിച്ചറിയുന്നത് കൊണ്ടാണ്. സ്നേഹത്തിന്റെ ഉറവിടം: ബാഹ്യവസ്തുക്കളോടോ വ്യക്തികളോടോ തോന്നുന്ന സ്നേഹം യഥാർത്ഥത്തിൽ നമ്മളിലേക്ക് തന്നെ, അല്ലെങ്കിൽ നമ്മളിലുള്ള ആത്മാവിലേക്ക് തന്നെയാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം: ലോകത്തിലെ എല്ലാ സ്നേഹബന്ധങ്ങളുടെയും ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യം സ്വന്തം ആത്മാവിനെ അറിയുക (ആത്മസാക്ഷാത്കാരം) എന്നതാണ്. ഇതിൻ്റെ പശ്ചാത്തലമായ കഥയും ഉപനിഷത്തിലെ പ്രധാന ആശയങ്ങളും താഴെ നൽകുന്നു: 1. പശ്ചാത്തല കഥ (യാജ്ഞവൽക്യനും മൈത്രേയിയും) യാജ്ഞവൽക്യ മഹർഷി തന്റെ ജീവിതത്തിൻ്റെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് (സന്യാസത്തിലേക്ക്) കടക്കാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ, തൻ്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഭാര്യമാരായ ക Longitudinalത്യായനി, മൈത്രേയി എന്നിവർക്കായി വീതിച്ചു നൽകാൻ തുനിഞ്ഞു. ലൗകിക കാര്യങ്ങളിൽ തത്പരയായ കാത്യായനി അത് സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ ജ്ഞാനാന്വേഷിയായ മൈത്രേയി മഹർഷിയോട് ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചു: "ഈ ഭൂമിയിലെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ എനിക്ക് കിട്ടിയാൽ അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് അമരത്വം (മോക്ഷം) ലഭിക്കുമോ?" "ഇല്ല," യാജ്ഞവൽക്യൻ മറുപടി നൽകി, "ധനികരായ മനുഷ്യർ ജീവിക്കുന്നതുപോലെ സുഖമായി ജീവിക്കാം എന്നല്ലാതെ സമ്പത്തുകൊണ്ട് അമരത്വം നേടാനാകില്ല." അപ്പോൾ മൈത്രേയി പറഞ്ഞു: "ഏതൊന്നാണോ എന്നെ അമരത്വത്തിലേക്ക് നയിക്കാത്തത്, അതുകൊണ്ട് എനിക്കെന്ത് കാര്യം? അമരത്വത്തിൻ്റെ വഴി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതന്നാലും." ഭാര്യയുടെ ഈ ജ്ഞാനദാഹത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ യാജ്ഞവൽക്യൻ അവൾക്ക് നൽകുന്ന ആത്മജ്ഞാനോപദേശത്തിലാണ് "ആത്മനസ്തു കാമായ സർവ്വം പ്രിയം ഭവതി" എന്ന സത്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. 2. ഉപനിഷത്തിലെ പ്രധാന ആശയങ്ങൾ ഈ സംവാദത്തിലൂടെ യാജ്ഞവൽക്യൻ പ്രപഞ്ചസത്യത്തെക്കുറിച്ച് ചില പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു: ഏകത്വം (Oneness): പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിലും ഉള്ളത് ഒരേയൊരു ആത്മാവാണ് (പരമാത്മാവ്). നമ്മൾ മറ്റൊരാളെ സ്നേഹിക്കുമ്പോൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവരിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന നമ്മുടെ തന്നെ ആത്മാവിനെയാണ് സ്നേഹിക്കുന്നത്. ബന്ധങ്ങളുടെ നശ്വരത: ബാഹ്യമായ രൂപത്തോടും ശരീരത്തോടും തോന്നുന്ന ബന്ധങ്ങൾ താല്ക്കാലികമാണ്. എന്നാൽ ഉള്ളിലെ ആത്മാവിനോട് തോന്നുന്ന സ്നേഹം ശാശ്വതമാണ്. ആത്മദർശനം: ആത്മാവിനെയാണ് നമ്മൾ കാണേണ്ടതും, കേൾക്കേണ്ടതും, ചിന്തിക്കേണ്ടതും, ധ്യാനിക്കേണ്ടതും (ആത്മാ വാ അരേ ദ്രഷ്ടവ്യഃ ശ്രോതവ്യോ മന്തവ്യോ നിദിധ്യാസിതവ്യഃ). ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞാൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റെല്ലാം അറിയാൻ കഴിയും.

സ്വാമി അദ്ധ്യാത്മാനന്ദ സരസ്വതി: മഹാഭാരത കഥാശ്രവണ ജ്ഞാനയജ്ഞം (രണ്ടാം മണ്ഡലം) എട്ടാം ദിവസം (2026 ജൂൺ 8) ധർമ്മപാഠങ്ങളെ തലമുറകൾക്കു പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ വേണ്ടിയാണ് വേദവ്യാസൻ മഹാഭാരതമെന്ന ഈ ചരിത്രകഥകൾ പരിചയപ്പെടുത്തി തരുന്നത്. മേധാപ്രഭാവം കൊണ്ട് അത്ഭുതകരമായ നേട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയാലും, ജീവിതം ധർമ്മാധിഷ്ഠിതമല്ലെങ്കിൽ ശാശ്വതമായ ശാന്തി ലഭിക്കില്ല. അതിന് ധർമ്മാചരണം തന്നെ വേണം. യാന്ത്രികത പെരുകുമ്പോൾ വ്യാപകമായി ഒരു അർത്ഥശൂന്യത ഉണ്ടാവുന്നു. തിരിച്ചു പോയി തിരുത്താൻ പറ്റാത്തതാണ് ചരിത്രം, എന്നാൽ പാഠങ്ങൾ പകർന്നു തരും. നാളെയെ തീരുമാനിക്കാൻ കയ്യിലുള്ള ഉത്തമ ഉപാധി " ഇന്ന് " ആണ്. അതിനുള്ള ജാഗ്രത വേണം. ഈ സംവാദത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നത് അതിനാണ്. താൻ വിരോധം വളർത്തില്ല, ശമം വെടിയില്ല, യുധിഷ്‌ഠിരൻ തൻ്റെ ഉറച്ച തീരുമാനത്തെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ദ്രൗപതി തുടരുന്നു: അങ്ങയ്ക്ക് ഈ മോഹം സമ്മാനിച്ച വിധിയെ, വിധാതാവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. കർമ്മഫലമാണ് ലോകം. ഓരോ അനുഭവത്തിനും പുറകിൽ കർമ്മമുണ്ട്. അങ്ങയ്ക്ക് എല്ലാറ്റിനും പ്രമാണം ധർമ്മമാണ്. ധർമ്മാനുസാരിയായി ചരിച്ചിട്ടും ഈ വിധം ക്ലിഷ്ടതയും ദു:ഖവും വരാനെന്തേ കാരണം? ധർമ്മിഷ്ഠനായിട്ടും ചുതുകളിയിൽ എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടതെങ്ങനെ? ലോകം സ്വതന്ത്രമല്ല; എല്ലാം ഈശ്വരാധീനമാണ്. പ്രഭു തീരുമാനിച്ചു വെച്ചിട്ടുണ്ട്, എല്ലാം പൂർവ്വകർമ്മാനുസാരം. മായകൊണ്ട് പരസ്പരം കൊല്ലിക്കുന്ന ദൈവത്തിന് പക്ഷപാതമുണ്ട്. ശീലഗുണവും കർമ്മശുദ്ധിയും ഉള്ള പാഞ്ചാലി ദൈവത്തെ പഴിക്കുന്നതു കേട്ട് യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു, ധർമ്മത്തെ ശങ്കിക്കരുത്. ഭവതി പറയുന്നത് നാസ്തികമതമാണ്. ഞാൻ കർമ്മഫലത്തെ അന്വേഷിക്കുന്ന ആളല്ല. സമഗ്രമായി അറിയാത്തവരാണ് ഇന്ദ്രിയ പ്രമാണം മാത്രം നോക്കി ഇവ്വിധം പറയുക. സ്വാർത്ഥികൾ, പാരസ്പര്യം കാണാത്തവർ. സംസാര സാഗരം കടക്കാനുള്ള തോണിയാണ് ധർമ്മം. ധർമ്മാചരണത്തിൻ്റെ ഫലം ശാന്തിയാണ്, സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്, ആനന്ദമാണ്. ആസ്തിക്യ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് ധർമ്മത്തിൻ്റെ ഫലത്തിൽ ആശങ്കയുണ്ടാവില്ല, ധർമ്മപുത്രർ ഉപദേശിച്ചു. ധർമ്മത്തെയോ ഈശ്വരനെയോ അവമതിക്കുന്നില്ല, ആർത്തയായതിനാൽ വാക്കുകൾ അങ്ങനെ വന്നു പോയതാണ്, പാഞ്ചാലി ഖേദിക്കുന്നു. യുധിഷ്ഠിരൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് തുടർന്നു: കർമ്മം ചെയ്യുകയാണ് പ്രധാനം. അകർമ്മണ്യതയിൽ താല്പര്യം ഉണ്ടാവാതിരിക്കട്ടെ. ഫലധാതാവ് ഈശ്വരനാണ്. ഭാഗ്യത്തിന് ഫലവിഷയത്തിൽ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് ശരിയല്ല. ഫലത്തിലെ ആശങ്ക, കാഴ്ച്ച അത്രത്തോളം എത്തുന്നില്ല എന്നതിൻ്റെ സൂചനയാണ്. പ്രണാമം സ്വാമിജി, സംഗ്രഹം: വിജയകുമാരൻ SF പാലക്കാട് 08.06.2026

പൂജ്യ ഗുരുദേവൻ സ്വാമി ചിന്മയാനന്ദയുടെ 50+ ഉദ്ധരണികൾ 🙏🕉️🙏 1. ജീവിതം (Life) "വീഴുന്നത് പരാജയം അല്ല, വീണ ശേഷം ഉയരാൻ ശ്രമിക്കാത്തത് തന്നെയാണ് പരാജയം." "സാധാരണ സാഹചര്യങ്ങളിലും മികച്ചത് ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കൂ." "ജീവിതം ഒരു സ്‌കൂളാണ്, ഓരോ അനുഭവവും ഒരു പാഠമാണ്." "പ്രതിസന്ധികൾ നമ്മുടെ ശക്തിയും ചിന്താശേഷിയും വളർത്തുന്നു." "അടിസ്ഥാന കാര്യങ്ങളിൽ വിശ്വാസം നഷ്ടമാകരുത്." "നല്ലത് ചെയ്യാനുള്ള അവസരം കിട്ടിയാൽ കഴിവുതന്നെ ഉപയോഗിക്കുക." "പരാജയങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചാൽ വിജയം എന്തെന്ന് മനസിലാകും." "മനസ്സിന് ശാന്തി ഇല്ലെങ്കിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല." "ജീവിതത്തിലെ സന്തോഷം ദൈവത്തെ അനുഭവിക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ്." "നിങ്ങളുടെ പ്രവർത്തി നിങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കും." 2. അറിവ് (Knowledge & Learning) "അറിവ് വിളക്കുപോലെ; പങ്കിടുമ്പോൾ കൂടുതൽ തെളിയും." "വായന അറിവിന്റെ മുഖമാണ്, പ്രവർത്തി അറിവിന്റെ ഹൃദയം." "ശ്രദ്ധയോടെ പഠിക്കുമ്പോൾ ജീവിത പാഠങ്ങൾ മനസ്സിലാകും." "അറിവ് ഉപയോഗിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് വലിച്ചെറിയുന്ന ശൂന്യത മാത്രമാണ്." "ജ്ഞാനം സ്വയം നിയന്ത്രണവും മനസിക ശക്തിയും കൂട്ടുന്നു." "അറിവിന്റെ പ്രചാരം തന്നെ ശക്തിയാക്കുന്നു." "പഠിക്കാനും പഠിപ്പിക്കാനും ഒരേ സന്തോഷം ഉണ്ട്." "അറിവ് ഉള്ളവന്റെ ഭംഗി, ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്." "ശ്രമവും അറിവും വിജയത്തിലേക്കുള്ള അടിത്തറയാണ്." "ശ്രദ്ധയോടെ പഠിക്കുന്നവന് ജീവിതത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണ്." 3. ധ്യാനം & ആത്മപരിശോധന (Meditation & Self-Reflection) "ധ്യാനം ജീവിതത്തിൽ നിന്നൊരു രക്ഷപാതയല്ല, അത് ജീവിതത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് പ്രവേശനമാണ്." "പുറത്തുള്ള സാഹചര്യങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയില്ല, പക്ഷേ മനസിനെ നിയന്ത്രിക്കാം." "ശാന്തി മനസ്സിലെ ദൈവികത തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ മാത്രം ലഭിക്കും." "ധ്യാനം മനസിനെ ശുദ്ധമാക്കുകയും ജീവിതത്തെ സുതാര്യമാക്കുകയും ചെയ്യും." "സ്വയം നിരീക്ഷണമാണ് ആത്മബോധത്തിനും ഉന്നത ജീവിതത്തിനും അടിസ്ഥാനം." "നിശ്ചലമായ മനസ്സാണ് ആത്മപരിശോധനയ്ക്കും ആത്മജ്ഞാനത്തിനും വഴികാട്ടി." "മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ധ്യാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ." "സ്വഭാവത്തിലെ സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയുക, അത് ദൈവത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ആദ്യപടി." "ചിന്തകൾ നമ്മെ നിയന്ത്രിക്കാൻ അനുവദിക്കരുത്, അവയെ നിരീക്ഷിക്കുക." "ധ്യാനം ജീവിതത്തിന്റെ ശബ്ദങ്ങളെ ശാന്തിയാക്കുന്നു." 4. സേവനം & ധാർമ്മികത (Service & Duty) "നിഷ്കളങ്കമായി സേവിക്കുക, സേവനം ഹൃദയത്തെ ശുദ്ധമാക്കുന്നു." "സേവനം ആത്മാവിനെ ഉയർത്തുന്ന മാർഗമാണ്." "നിങ്ങളുടെ പ്രവർത്തി മറ്റുള്ളവർക്കും നേട്ടമാകണം." "ധാർമ്മിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ ലാഭത്തിനല്ല, കാരുണ്യത്തിനാണ്." "അഹങ്കാരം വച്ചിട്ട് മറ്റുള്ളവരെ സഹായിക്കൂ." "സേവനത്തിൽ സന്തോഷം സ്വയം പ്രതിഫലിക്കുന്നു." "സത്യസേവനം ദൈവത്തെ സമീപിക്കുന്ന നേരിട്ട് മാർഗമാണ്." "പ്രകൃതി, മനുഷ്യൻ, ദൈവം—എല്ലാം സംരക്ഷിക്കുന്നതും സേവനമാണ്." "നല്ല പ്രവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ ഫലമില്ലെങ്കിലും നന്മ ചെയ്യുക." "ഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ നല്ലതും സേവനം ചെയ്യുക." 5. ദൈവബോധം & ആത്മബോധം (God & Self-Awareness) "ദൈവം എല്ലായിടത്തും പ്രകാശിക്കുന്നു, പക്ഷേ അഹങ്കാരം ഇല്ലാത്തവരാണ് അത് കാണുന്നത്." "ആത്മാവിന്റെ സത്യം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ദൈവത്തെ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാം." "സ്വയം ദൈവികത തിരിച്ചറിയുന്നവർക്കു ഭയം ഇല്ല." "ദൈവത്തെ കണ്ടെത്താൻ ആത്മവിശ്വാസവും ആത്മനിയന്ത്രണവും വേണം." "നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ ദൈവികത പ്രവർത്തനത്തിലാക്കുക." "ദൈവം എല്ലാ സൃഷ്ടികളിലും ഉണ്ട്, മനസ്സ് ശുദ്ധമായാൽ മാത്രം കാണാം." "ഹൃദയം ദൈവത്തിന്റെ സ്ഥലം ആക്കൂ." "പ്രത്യക്ഷം കാണാതെ ദൈവം കണ്ടെത്തുന്നവർക്കു സത്യജീവിതം ലഭിക്കും." "ദൈവബോധം ജീവിതത്തെ പൂർണ്ണതയോടെ അനുഭവിപ്പിക്കും." "സ്വയം ദൈവികത വഴി ലോകത്തെ സേവിക്കുക."

മഹാഭാരതത്തിലെ ചൂതുകളി കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിന് വഴിതെളിച്ച ഏറ്റവും നിർണായകമായ സംഭവമാണ്. പാണ്ഡവരുടെ ഐശ്വര്യത്തിൽ അസൂയ പൂണ്ട ദുര്യോധനനും ശകുനിയും ചേർന്നാണ് ഈ ചതിക്കളി ആസൂത്രണം ചെയ്തത്. ചൂതുകളിയുടെ പശ്ചാത്തലം ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലെ ഐശ്വര്യം: പാണ്ഡവർ നടത്തിയ രാജസൂയ യജ്ഞവും അവരുടെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഭംഗിയും ദുര്യോധനനിൽ കടുത്ത അസൂയ ഉണ്ടാക്കി. ശകുനിയുടെ കുതന്ത്രം: പാണ്ഡവരെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ശകുനി, ധർമ്മപുത്രരെ (യുധിഷ്ഠിരൻ) ചൂതുകളിക്ക് ക്ഷണിക്കാൻ ദുര്യോധനനെ ഉപദേശിച്ചു. ക്ഷണക്കത്ത്: ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ അനുവാദത്തോടെ പാണ്ഡവരെ ഹസ്തിനപുരത്തേക്ക് ചൂതുകളിക്കായി ക്ഷണിച്ചു. ക്ഷണം നിരസിക്കുന്നത് ക്ഷത്രിയ ധർമ്മത്തിന് നിരക്കാത്തതിനാൽ യുധിഷ്ഠിരൻ അത് സ്വീകരിച്ചു. കളിയിലെ ചതിയും യുധിഷ്ഠിരന്റെ പരാജയവും കള്ളച്ചൂത്: ദുര്യോധനന് വേണ്ടി കരുക്കൾ നീക്കിയത് മാന്ത്രിക ചൂതുകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ശകുനിയായിരുന്നു. ശകുനിയുടെ കരുക്കൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരമാണ് വീണിരുന്നത്. സർവ്വവും നഷ്ടപ്പെടുന്നു: കളിയിൽ യുധിഷ്ഠിരന് തന്റെ രാജ്യവും, സമ്പത്തും, സഹോദരന്മാരായ ഭീമൻ, അർജ്ജുനൻ, നകുലൻ, സഹദേവൻ എന്നിവരെയും ഒടുവിൽ സ്വയം തന്നെയും നഷ്ടപ്പെട്ടു. ദ്രൗപദിയെ പണയം വെക്കുന്നു: എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട യുധിഷ്ഠിരൻ ഒടുവിൽ പത്നിയായ ദ്രൗപദിയെയും പണയം വെച്ച് കളിക്കുകയും പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പരിണിത ഫലങ്ങൾ ദ്രൗപദി വസ്ത്രാക്ഷേപം: സഭയിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കപ്പെട്ട ദ്രൗപദിയെ ദുശ്ശsplitസനൻ തുകിൽ ഉരിയാൻ ശ്രമിച്ചതും ശ്രീകൃഷ്ണൻ വസ്ത്രം നൽകി മാനരക്ഷ വരുത്തിയതും ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായിരുന്നു. വനവാസവും അജ്ഞാതവാസവും: ഒടുവിൽ ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ ഇടപെടലിലൂടെ പാണ്ഡവർക്ക് രാജ്യം തിരികെ ലഭിച്ചെങ്കിലും, രണ്ടാമതും ചൂതുകളി നടന്നു. അതിൽ തോറ്റ പാണ്ഡവർക്ക് 12 വർഷത്തെ വനവാസവും 1 വർഷത്തെ അജ്ഞാതവാസവും അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു. ഈ ചൂതുകളിയാണ് പാണ്ഡവരിൽ പ്രതികാര ദാഹം വളർത്തിയതും ഒടുവിൽ കൗരവ വംശത്തിന്റെ നാശത്തിന് കാരണമായ കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിലേക്ക് നയിച്ചതും.

മഹാഭാരത കഥ മുഴുവൻ ഒരൊറ്റ ശ്ലോകത്തിൽ ചുരുക്കി വിവരിക്കുന്നതാണ് ഏകശ്ലോകീ മഹാഭാരതം. ഈ പ്രസിദ്ധമായ ശ്ലോകവും അതിന്റെ അർത്ഥവും താഴെ നൽകുന്നു: മലയാളം വരികളിൽ ദ്യൂതേ ശ്രീഹരണം വനേ വിഹരണം മത്സ്യാ ലയേ വർത്തനം ലീലാഗോഗ്രഹണം രണേ വിഹരണം സന്ധിക്രിയാജൃംഭണം പശ്ചാദ്ഭീഷ്മസുയോധനാദിനിധനം ഹ്യേതന്മഹാഭാരതം യഃ പഠേത് പ്രയതോ നിത്യം സ വിഷ്ണോഃ പദമാപ്നുയാത് ശ്ലോകത്തിന്റെ അർത്ഥം ഈ ശ്ലോകം മഹാഭാരതത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഏഴ് ഘട്ടങ്ങളെ കോർത്തിണക്കിയാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്: ദ്യൂതേ ശ്രീഹരണം: ചൂതുകളിയിലൂടെ പാണ്ഡവരുടെ ഐശ്വര്യവും രാജ്യവും കൗരവർ അപഹരിക്കുന്നു. വനേ വിഹരണം: രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട പാണ്ഡവർ പന്ത്രണ്ട് വർഷക്കാലം വനവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. മത്സ്യാലയേ വർത്തനം: വനവാസത്തിന് ശേഷം വിരാടരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ (മത്സ്യരാജ്യത്തിൽ) പാണ്ഡവർ ഒരു വർഷം അജ്ഞാതവാസം നയിക്കുന്നു. ലീലാഗോഗ്രഹണം: അജ്ഞാതവാസത്തിനിടെ കൗരവർ വിരാടരാജ്യത്തെ പശുക്കളെ അപഹരിക്കാൻ വരുമ്പോൾ പാണ്ഡവർ അവരെ ലീലാലാവലഭ്യത്തോടെ തോൽപ്പിക്കുന്നു (ഉത്തരഗോഗ്രഹം). രണേ വിഹരണം: തുടർന്ന് പാണ്ഡവരും കൗരവരും തമ്മിൽ കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടുന്നു. സന്ധിക്രിയാ ജൃംഭണം: യുദ്ധത്തിന് മുൻപും ശേഷവുമുള്ള സന്ധിസംഭാഷണങ്ങൾ (ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ദൂത് ഉൾപ്പെടെ) നടക്കുന്നു. പശ്ചാദ്ഭീഷ്മസുയോധനാദിനിധനം: ഒടുവിൽ ഭീഷ്മർ, ദുര്യോധനൻ (സുയോധനൻ) തുടങ്ങിയ പ്രബലരായ കൗരവപക്ഷ നേതാക്കൾ വധിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സംഭവങ്ങൾ അടങ്ങിയതാണ് മഹാഭാരത ചരിത്രം. ഇത് ദിവസവും ഭക്തിയോടെ ജപിക്കുന്നവർ വിഷ്ണുപദം (മോക്ഷം) പ്രാപിക്കും എന്നാണ് അവസാന വരിയുടെ അർത്ഥം.

മഹാഭാരതത്തിലെ പാണ്ഡവഗീതയിലുള്ള പ്രശസ്തമായ ഒരു ശ്ലോകത്തിൻ്റെ ആദ്യഭാഗമാണ്. ദുര്യോധനൻ്റെ വരികൾ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പൂർണ്ണ ശ്ലോകം താഴെ നൽകുന്നു: "ജാനാമി ധർമ്മം ന ച മേ പ്രവൃത്തിഃ ജാനാമി അധർമ്മം ന ച മേ നിവൃത്തിഃ ത്വയാ ഹൃഷീകേശ ഹൃദി സ്ഥിതേന യഥാ നിയുക്തോസ്മി തഥാ കരോമി" ശ്ലോകത്തിൻ്റെ അർത്ഥം: ധർമ്മം എന്താണെന്ന് എനിക്കറിയാം, പക്ഷേ അത് പ്രവർത്തിക്കാൻ എനിക്ക് സാധിക്കുന്നില്ല. അധർമ്മം എന്താണെന്നും എനിക്കറിയാം, പക്ഷേ അതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നതുമില്ല. ഹേ ഹൃഷീകേശാ (ശ്രീകൃഷ്ണാ), എൻ്റെ ഹൃദയത്തിലിരുന്ന് അവിടുന്ന് എന്നെ എങ്ങനെ നയിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഞാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതിൻ്റെ പശ്ചാത്തലം: ശരിയും തെറ്റും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടും സ്വന്തം അഹങ്കാരവും ഈർഷയും കാരണം തെറ്റായ വഴിയിലൂടെ മാത്രം സഞ്ചരിക്കേണ്ടി വരുന്ന മനുഷ്യൻ്റെ മാനസികാവസ്ഥയെയാണ് ദുര്യോധനൻ്റെ ഈ വാക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. തൻ്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം തനിക്കല്ല, മറിച്ച് തൻ്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന ഭഗവാനാണെന്ന് പറഞ്ഞ് സ്വന്തം തെറ്റുകളെ ന്യായീകരിക്കാനാണ് ദുര്യോധനൻ ഇവിടെ ശ്രമിക്കുന്നത്.

മുക്തി ഭവൻ- മരണത്തെ സന്തോഷത്തോടെ സൗഹർദ്ദത്തോടെ സ്വീകരിക്കാൻ ഒരു വീട്.- അങ്ങനെ ഒന്നിനെ കുറിച്ച് എപ്പോഴെങ്കിലും ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അല്ലെങ്കിൽ കേട്ടിട്ടുണ്ടോ? എന്നാൽ അങ്ങനെ ഒന്നുണ്ട് - ഒന്നല്ല രണ്ടെണ്ണം.. 1.മുക്തി ഭവൻ 2.ബിർള ഭവൻ ഉടൻ മരിക്കും എന്നുള്ളവർക്ക് സന്തോഷത്തോടെയും സമാധാനത്തോടെയും ശാന്തമായി മരിക്കാനുള്ള സ്ഥലമാണ് മുക്തി ഭവൻ. സാധാരണ ലോഡ്ജോ ആശ്രമമോ അല്ല ഇത്. ഉത്തർപ്രദേശിലെ വാരണാസി (കാശി) യിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ധർമ്മശാല മാതൃകയിലുള്ള താമസസ്ഥാപനം. പൂർണ്ണമായും ഹിന്ദു ആചാരപരമായ അന്ത്യം താൽപ്പര്യപ്പെടുന്നവർക്കായി അവരുടെ അവസാന ദിനങ്ങൾ ചിലവഴിക്കാനുള്ള ഒരു സംവിധാനമാണിത്. ഡോക്ടറുടെ മെഡിക്കൽ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വേണമെന്ന് മാത്രം. അതുണ്ടെങ്കിൽ 15 ദിവസം വരെ കുടുംബാ ഗംങ്ങളോടൊപ്പം ഇവിടെ താമസിക്കാം. കുടുംബാംഗങ്ങൾക്ക്‌ ചെറിയ വാടക കൊടുക്കേണ്ടി വരും. 1960-കളിൽ ദുനിയാലാൽ ജാലൻ എന്ന വ്യവസായിയാണ് ഇത് സ്ഥാപിച്ചത്. ഇവിടെ ഒരു നിയമം ഉണ്ട് അടുത്ത 15 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ അന്ത്യം സംഭവിക്കുമെന്ന് ഡോക്ടർ സൂചന നൽകിയവർക്കു മാത്രമേ താമസത്തിന് അനുവാദമുള്ളു. വളരെ ലളിതമായ 12 മുറികൾ മാത്രമാണ് ഇവിടുള്ളത്.ഭവനത്തിൽ സ്ഥിരമായി പുരോഹിതൻ, ഭജന- കീർത്തന സംഘം,നഴ്സിംഗ് സ്റ്റാഫ് എന്നിവരുണ്ട്. 24 മണിക്കൂറും രാമനാമ ജപം മാത്രമാണ് എവിടെയും കേൾക്കാനാകുക . കാശിയിൽ മരിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന ഹിന്ദു വിശ്വാസത്തിൽ ആധാരപ്പെട്ടതാണിത്. ഗംഗ ജലം ചുണ്ടുകളിൽ ഇറ്റുക, മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇവിടെ ശാന്തമായി അന്ത്യം സ്വീകരിക്കാൻ വേണ്ട ആത്മീയാന്തരീക്ഷം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു. വർഷം തോറും 700–900 പേരോളം ഇവിടെ അന്ത്യം ചെയ്യുന്നു എന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ. 15 ദിവസങ്ങൾ മാത്രമേ പരമാവധി ഇവിടെ താമസിക്കാനാകൂ. 15 ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അന്ത്യം സംഭവിക്കാത്തവർക്ക് ബിർള ഭവൻ പോലുള്ള മറ്റു സമാന സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്ക് മാറേണ്ടി വരും. ഗംഗാ നദിക്ക് അടുത്തായുള്ള കാശിയിലെ ബിർള ഭവൻ മുക്തിഭവനോടു സമാനമാണെങ്കിലും കൂടുതൽ സൗകര്യങ്ങളിൽ ശാന്തമായ അന്ത്യം നൽകാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത സ്ഥലമാണ്. ഇവിടെയും മരണാസന്നരായവർക്ക് ആത്മീയമായി തയ്യാറെടുക്കാനും, കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കൊപ്പം ശാന്തമായി അവസാന ദിവസങ്ങൾ ചെലവഴിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. ഇവിടേയും മെഡിക്കൽ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ആവശ്യമാണ്. മുക്തിഭവനേക്കാൾ കുറച്ചുകൂടി സൗകര്യങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്. വൃത്തിയുള്ള എസി/ നോൺ-എസി മുറികൾ ആണുള്ളത്. കിടക്ക, വീൽചെയർ സൗകര്യം, നഴ്‌സിംഗ് അസിസ്റ്റ് സംവിധാനങ്ങളും വേണ്ടി വന്നാൽ മെഡിക്കൽ സഹായങ്ങളും ഇവിടെ കിട്ടും. മുക്തി ഭവൻ പോലെ തന്നെ ഇവിടേയും 24 മണിക്കൂറും രാമനാമ ജപവും ഭജനമാലയുമൊക്കെ ഉണ്ട്. മരണ സമയത്ത് പുരോഹിതരുടെ അന്ത്യകർമ്മ സഹായം, ഗംഗാപൂജ,മന്ത്രോച്ചാരണ സൗകര്യം ഇവയൊക്കെ ലഭ്യമാകും. അതുപോലെ കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കൊപ്പം താമസിക്കാനുള്ള സൗകര്യവും ലഭിക്കും. ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്. അത് ചില സമയങ്ങളിൽ സൗജന്യവും ചിലപ്പോൾ ചെറിയ നിരക്കിലും ആകും കിട്ടുക. ഇവിടെ 15 ദിവസത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ താമസിക്കാൻ സാധാരണ അനുവദിക്കാറുണ്ട്. പേർസണൽ അറ്റെൻഷൻ ഇവിടെ കൂടുതലായി കിട്ടും. എസി മുറിയുണ്ട് എന്ന് കരുതി വലിയ റേറ്റ് ഒന്നും ഇവിടെ ഈടാക്കുന്നില്ല. സാധാരണ വളരെ കുറഞ്ഞ സംഭാവനയോ ചെറിയ നിരക്കോ ഒക്കെ ആകും കൊടുക്കേണ്ടി വരിക. ചില മുറികൾ സമ്പൂർണ സൗജന്യവും ആണ്. അന്യദേശങ്ങളിലെ ആളുകൾ വരെ അവസാന ശ്വാസം കാശിയിൽ എടുക്കാൻ ഇവിടെ എത്തുന്നു. ഏകദേശം ഓരോ വർഷവും 500–700 പേർ വരെ ശാന്തമായി മരിക്കാനായി ഇവിടെയും എത്തുന്നുണ്ട്. മുക്തി ഭവനിലെ കെയർടേക്കർമാർക്ക് ധാരാളം മറക്കാനാവാത്ത അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ഒരിക്കൽ 95 ഓളം വയസ്സുള്ള ഒരു വൃദ്ധൻ മരണാസന്നനായി ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഇവിടെയെത്തി. എന്നാൽ അവർ പ്രതീക്ഷിച്ച സമയത്തൊന്നും ആൾ മരിച്ചില്ല. 15 ആം ദിവസം അടുത്തു. ആ സമയത്ത് പൂജാരി അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു ജീവിതത്തിൽ എന്തെങ്കിലും കടങ്ങൾ ബാക്കി വച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്ന്. സ്വന്തം അനുജനോട് സംസാരിച്ചിട്ട് വർഷങ്ങൾ ആയി എന്നും അതുമാത്രമാണ് അവശേഷിച്ചിട്ടുള്ള തെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഇക്കാര്യം അനുജനെ അറിയിക്കുകയും അദ്ദേഹം അവിടെ എത്തുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹവും 85 കഴിഞ്ഞ ഒരു വയോധികനാണ്. അവർ രണ്ടുപേരും കുറേ നേരം സംസാരിച്ചു. സംസാരമദ്ധ്യേ തന്നെ അദ്ദേഹം മരിക്കുകയും ചെയ്തു. ജീവിതത്തിൽ നിന്നാണ് നമുക്ക് മോക്ഷം കിട്ടേണ്ടത്. അല്ലാതെ മരണത്തിലൂടെ അല്ല എന്ന് ഈ അനുഭവം തെളിയിക്കുന്നു. വാൽക്കഷണം: നമ്മൾ പലപ്പോഴും അന്ത്യത്തോട് അടുത്തവരെ ശാന്തമായി മരിക്കാൻ അനുവദിക്കാതെ ഐ സി യു വിലും വെന്റിലേറ്ററിലും ആക്കി അവരുടെ അന്ത്യ നിമിഷങ്ങൾ കൂട്ടി അവരെ കൂടുതൽ ദുരിതത്തിലും ബന്ധുക്കളെ സാമ്പത്തിക ദുരിതത്തിലും ആക്കുന്നു എന്ന് എനിക്ക് പലപ്പോഴും തോന്നിയിട്ടുണ്ട്. എപ്പോഴായാലും നമ്മൾ മരിച്ചേ പറ്റൂ. അപ്പോൾ ഇങ്ങനെ മൊത്തം ട്യൂബുകളിൽ ആക്കി കഷ്ടപ്പെടുത്തുന്ന തിനേക്കാൾ നല്ലത് സമാധാനത്തോടെ അവരെ മരിക്കാൻ വിടുന്നതല്ലേ . എന്നാൽ വളരെ ചെറിയ വിഭാഗം ഡോക്ടർമാർ മാത്രമേ ഇതിന് അനുവദിക്കൂ എന്നുള്ളതാണ് വാസ്തവം. കാരണം ആശുപത്രിയ്ക്ക് കിട്ടുന്ന കാശിന്റെ ഒരു പങ്ക് അവരുടേയും പോക്കറ്റിലേക്ക് എത്തുന്നുണ്ടാകുമല്ലോ.