എന്താണ് പരബ്രഹ്മം, മോക്ഷം? പ്രപഞ്ചം നിർമിക്കപെട്ടിരിക്കുന്നതും പ്രവർത്തിക്കുന്നതും എതുവസ്തുവാലാണോ അതാണു പരബ്രഹ്മം. അതായത് ദ്രവ്യവും ഊർജ്ജവും സ്തലകാലങ്ങളും ഒന്നിന്റെ തന്നെ വിവിധ രൂപങ്ങലളാണു. അതാണു പരബ്രഹ്മം. അതിൽ നിന്നും വിഭിന്നമായി ഒന്നും തന്നെയില്ല! എല്ലം അതിൽ അധിഷ്ടിതമാണു! എല്ലാം അതിൽ ഉണ്ടായി അതിൽ ലയിക്കുന്നു. എല്ലാത്തിനും കാരണമായ പരബ്രഹ്മമാണു ഭാരതീയ ദശനമനുസരിച്ച് ഈശ്വരൻ. അതു അന്തര്യാമിയാണു. ബ്രഹ്മം കേവലം ചിന്മയമാണ്. ഏകനാണ്. കലകളില്ല, ശരീരമില്ല എങ്കിലും ഉപാസകന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അതാത് രൂപങ്ങള്‍ കല്‍പ്പിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാല്‍ അതാത് രൂപങ്ങള്‍ ഉപാസകന്റെ മനസില്‍ മാത്രമെ ഉള്ളു. യാഥാര്‍ഥ്യത്തില്‍ അങ്ങനെ ഒന്നില്ല. പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് വിവിധ ദേവതകളായി അവതാരം ധരിക്കുന്നത്. എന്നാല്‍ ഈശ്വരന്‍ അത് ഒന്ന് മാതം. '' സര്‍വ്വ ദേവ നമസ്ക്കാരം കേശവം പ്രതി ഗഛതി'' എന്നാണ് പറയുക. അതായത് ഏത് ദേവനെ/ ദേവതയെ സ്മരിച്ചാലും ആത്യന്തികമായി പരബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരും എന്നതാണ് ഈ വാചകത്തിന്റെ അര്‍ഥം. എല്ലാ സൃഷ്ടിയും ബ്രഹ്മമയമാണ്. എന്തെന്നാല്‍ ബ്രഹ്മം ഈ വസ്തുക്കളിലുമുണ്ട് പുറത്തുമുണ്ട് എന്നാല്‍ ഈ വസ്തുക്കള്‍ ബ്രഹ്മത്തിന് പുറത്തു വരില്ല. അതിനാല്‍ ലോകത്തിലെ സമസ്ത വസ്തുക്കളും ബ്രഹ്മമയമാണ്. ഒരു ചെറിയ ഉദാഹരണത്തിലൂടെ ഇതു വ്യക്തമാക്കാം. ഒരു പാത്രം വെള്ളത്തില്‍ മുങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു തുണ്ട് തുണി പോലെ നാമെല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിനുള്ളിലാണ്. പാത്രത്തിലെ തുണിക്കഷണ ത്തിന്റെ ഉള്ളിലും പുറത്തും വെള്ളമാണ്. വെള്ളമില്ലാത്ത ഒരു ഭാഗവും ഈ തുണിക്കഷണത്തിലില്ല എന്നത് പോലെ ഇതിനു പുറത്തും ജലമാണ്. ബ്രഹ്മം ഒരുവന്റെയും പാപം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. ഒരുവന്റെയും പുണ്യവും ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. ഭഗവനാണ് ഇതൊക്കെ തന്നത് എന്നത് നമ്മുടെ തെറ്റിദ്ധാരണയാണ്. ഭഗവാന്‍ ഒന്നിന്റെയും കര്‍തൃത്വം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. കര്‍തൃത്വം തികച്ചും മാനുഷികമാണ്. കര്‍മ്മം ചെയ്തത് ഞാനാണ് എന്നു പറയുന്നത് അഹങ്കാരമാണ്. ലോകത്തിന്റെ കര്‍തൃത്വഭാവം ഭഗവാന്‍ ഏറ്റെടുക്കാത്തതിന് കാരണം എല്ലാവരും ഭഗവനായിത്തീരണം എന്ന ആഗ്രഹമാണ്. പ്രവൃത്തിയെ പ്രദര്‍ശനവസ്തുവാക്കുന്നവര്‍ ഈശ്വരനില്‍ നിന്ന് അകലും അതിനാല്‍ സർവ്വചരാചരങ്ങളിലും ഈശ്വരചൈതന്യം ദർശിച്ചതിനാൽ ഏതൊന്നിനെയും ആദരവോടെയും ആരാധനയോടെയും വീക്ഷിക്കുന്ന ഒരു സംസ്‌കാരം ഭാരതത്തില്‍ വളർന്നുവന്നു. പക്ഷിമൃഗാദികളെപ്പോലും നിന്ദ്യമായോ നികൃഷ്ടമായോ കാണാതെ ഈശ്വരന്റെ പ്രത്യക്ഷമൂർത്തികളായി ഇവിടുത്തെ ഋഷീശ്വരന്മാർ ദർശിച്ചു. അങ്ങനെ ഇവിടെ പാമ്പുകൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ടായി. ചിലന്തിക്കും ഗൗളിക്കുംപോലും ക്ഷേത്രാരാധനയിൽ സ്ഥാനം നല്കപ്പെട്ടു. മനുഷ്യനു പൂർണ്ണത നേടുവാൻ ഒരു ഉറുമ്പിന്റെപോലും അനുഗ്രഹം വേണമെന്നു സനാതനധർമ്മം പഠിപ്പിക്കുന്നു. പക്ഷിമൃഗാദികൾ ഉൾപ്പെടെ ഇരുപത്തിനാലു ഗുരുക്കന്മാരെ സ്വീകരിച്ച അവധൂതന്റെ കഥ ഭാഗവതത്തിൽക്കാണാം. അതിനാൽ നമ്മൾ ഒരു തുടക്കക്കാരനായിരിക്കാൻ പഠിക്കണം. കാരണം, ഏതിൽനിന്നും നമുക്കു പാഠങ്ങൾ. എന്താണ് മോക്ഷം? എപ്പോഴാണോ എന്റെ, എന്റെ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ വിഷയങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടുകൊണ്ടുള്ള മമത്വബന്ധങ്ങളാകുന്ന ഹൃദയഗ്രന്ഥികള്‍, കെട്ടുപാടുകള്‍ ആത്മജ്ഞാനത്താല്‍ ഭേദിക്കപ്പെടുന്നത് അപ്പോള്‍ മര്‍ത്ത്യന്‍ അമൃതനാകുന്നു. ഇതാണ് വേദത്തിന്റെ പരമമായ ഉപദേശം. ഇതറിഞ്ഞ് തന്റെ സ്വരൂപത്തെ ശരീരാദ്യുപാധികളില്‍നിന്നും വേര്‍തിരിച്ച് അറിയേണ്ടതാണ്. ഈ അറിവില്‍ ഉണ്ടായി നശിക്കുന്ന ശരീരത്തോടുള്ള താദാത്മ്യഭാവത്തിനായി താന്‍ അമൃതസ്വരൂപനാകുന്നതുതന്നെയാണ് മോക്ഷം തെറ്റിദ്ധാരണകളും സംശയവും നീങ്ങിയവര്‍, ആത്മനിയന്ത്രണം നേടിയവര്‍, കാമക്രോധം നീങ്ങിയവര്‍, സകല പ്രാണികളുടെയും ഇഷ്ടത്തെ ചെയ്യുന്നവര്‍, തന്നില്‍ തന്നെ ആനന്ദം കണ്ടെത്തിയവര്‍ ഇങ്ങനെയുള്ള ബ്രഹ്മജ്ഞാനികള്‍ മോക്ഷം നേടുന്നു എന്ന് ഗീത പറയുന്നു. മരണത്തിനു മുമ്പ് ഇവിടെ കാമക്രോധങ്ങളില്‍ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന മനഃക്ഷോഭത്തെ അടക്കാന്‍ കഴിവുള്ളവരാകണം.

*_സത്സംഗം എന്തിന്? എങ്ങനെ?_* *വേദസാരം* സത്സംഗം എന്ന് നാം കേള്‍ക്കാറുണ്ട്. സത്സംഗം ചെയ്യണമെന്നും ദുസ്സംഗം ഒഴിവാക്കണമെന്നും പലരും നമ്മെ ഉപദേശിക്കാറുമുണ്ട്. എന്താണ് യഥാര്‍ഥത്തില്‍ സത്സംഗം? അതുകൊണ്ടെന്താണ് പ്രയോജനം? സത്സംഗത്തെക്കുറിച്ച് വേദം എന്ത് പറയുന്നു നമുക്ക് നോക്കാം. ഒരു യജുര്‍വേദം കാണൂ: ഓം പുനന്തു മാ ദേവജനാഃ പുനന്തു മനസാ ധിയഃ. പുനന്തു വിശ്വാ ഭൂതാനി ജാതവേദഃ പുനീഹി മാ. (യജുര്‍വേദം 19.39) അര്‍ഥം: (ദേവജനാഃ=) ദിവ്യവൃത്തികളോടുകൂടിയ ആളുകള്‍ (മാ=) എന്നെ (പുനന്തു=) പവിത്രനാക്കട്ടെ. (മനസാ=) വിചാരപൂര്‍വം ചെയ്യുന്ന (ധിയഃ=) കര്‍മം (പുനന്തു=) ജീവിതത്തെ പവിത്രമാക്കട്ടെ. (വിശ്വാ ഭൂതാനി=) പൃഥ്വി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം തുടങ്ങിയ സര്‍വഭൂതങ്ങളും (പുനന്തു=) പവിത്രമാക്കട്ടെ. (ജാതവേദഃ=) അറിവിന്റെയും സത്യസങ്കല്പത്തിന്റെയും അധിപതിയായ ഹേ ഈശ്വരാ, (മാ പുനീഹി=) അവിടുന്ന് എന്റെ ജീവിതത്തെ പവിത്രമാക്കിയാലും. സാമാന്യേന പറഞ്ഞാല്‍ നല്ലത് ചിന്തിക്കുകയും നല്ലതു പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരുടെ കൂട്ടായ്മയാണ് സത്സംഗം. എന്തിനാണ് സത്സംഗം? നോക്കൂ. നാം നല്ലത് ചിന്തിക്കുകയും പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടാകാം. എന്നാല്‍ ആ നല്ല ചിന്തകളും പ്രവൃത്തികളും സ്ഥായിയായി നിലനില്‍ക്കുന്നതായിരിക്കുമോ? എന്നും ഇതേ വിചാരത്തോട നില്‍ക്കാന്‍ നമുക്ക് കഴിയുമോ? നമ്മുടെ ജീവിതയത്രയില്‍ ആരും ചീത്ത ചെയ്യണമെന്നോ, ചിന്തിക്കണമെന്നോ കരുതുന്നില്ല. എന്നാല്‍ ഓരോരുത്തരും ആര്‍ജിച്ച അറിവും കേട്ടുകള്‍വികളും താന്‍ ബഹുമാനിക്കുകയും സ്‌നേഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവര്‍ ചെയ്യുന്നതിനെ അനുകരിച്ചുമാെക്കയാണ് തന്റെ സംസ്‌കാരത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. താന്‍ ബഹുമാനിക്കുന്ന വ്യക്തി സത്യ സന്ധനാണെങ്കില്‍ തന്റെ സംസ്‌കാരത്തിലും സത്യത്താടുള്ള പ്രതിപത്തി രൂപപ്പെട്ടുവരും. എന്നാല്‍ തന്റെ ഉള്ളില്‍ കാലങ്ങളായി ആര്‍ജിച്ച സംസ്‌കാരം സത്യത്തിന് എതിരാണെങ്കിലോ? അപ്പോള്‍ നമ്മുടെ ചിന്താധാരകളും കളവിനോടുള്ള പ്രേമം ഉദിച്ചുയരുന്നു. അപ്പോള്‍ നമ്മുടെ സംസ്‌കാരത്തിന് അനുയോജ്യരായ വ്യക്തികളെ നാം കൊത്തുന്നു. ചിത്രം വരയില്‍ താല്പര്യമുള്ളവരെല്ലാം ഒരുമിച്ച് ഒത്തുകൂടാറില്ല? ചിലരാകട്ടെ മദ്യപാനത്തില്‍ ഒത്തുചേരുന്നു. വേറെ ചിലര്‍ നൃത്ത-സംഗീതമേഖലകളിൽ ഒത്തുചേരുന്നു. അങ്ങനെ മുഖ്യമായ നമ്മുടെ വാസനയ്ക്ക് അനുഗുണമായ കൂട്ടുകെട്ടാണ് നാം സമ്പാദിച്ചെടുക്കുക. ഇവിടെയുമുണ്ട് ചതിക്കുഴികള്‍. ഒരേ വാസനകള്‍ ഉള്ളവരുടെ കൂട്ടായ്മയ്ക്കകത്തും കുടിലസംസ്‌കാരങ്ങള്‍ പെരുകുന്നതിന് ഇടയുണ്ട്. ചില നല്ല കവികളും നടന്മാരുമെല്ലാം സംഗീതമെന്ന പൊതുവാസനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ ഒത്തുചേരും. എങ്കിലും ഒത്തുചേരുന്നതില്‍ ചിലരുടെയെങ്കിലും വാസന പ്രബലമാകുന്നത് മദ്യത്തിലോ, മയക്കുമരുന്നിലോ, വ്യഭിചാരത്തിലോ ആണെങ്കില്‍ അവരുടെ മുഖ്യവാസനയായ കലകള്‍ മാറിനില്‍ക്കുകയും ആത്യന്തികമായി ചീത്ത സംസ്‌കാരത്തിേലക്ക് വഴുതിവീഴുകയും ചെയ്യും. ഒടുവില്‍ മുഖ്യവാസനെകാണ്ട് ജീവിതത്തിന്റ ഹിമാലയസദൃശമായ നേട്ടങ്ങള്‍ കൈവരിക്കുന്നതിനു പകരം തികച്ചും പരാജയങ്ങളുടെ പടുകുഴിയിലേക്ക് മൂക്കുകുത്തി നിലംപതിക്കുന്നതും നാം നേരിട്ടു കണ്ടിട്ടുണ്ടാകുമല്ലോ! ഇങ്ങെന നോക്കുമ്പാള്‍ തെന്റ ജീവിതെത്ത വിജയപൂര്‍ണമായ സോപാനത്തിേലക്ക് നാം എത്തിക്കണെമന്നാഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കില്‍ രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒന്ന്, തന്നില്‍ പ്രബലമായ വാസന എന്താണ്? തന്നില്‍ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നതും ഉണര്‍ന്നാല്‍ വിനാശത്തിേലക്ക് നയിക്കുന്നതുമായ വാസന എന്താണ്? വിജയശക്തി പകര്‍ന്നു തരുന്ന തന്നിലെ പ്രബലവാസനെയ പോഷിപ്പിക്കുകയും വിനാശാത്മകമായ പ്രബലവാസനെയ പാേടെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുകയും വേണം. ഈശ്വരീയമായ ഗുണങ്ങളെ യാണ് നാം നമ്മോട് ചേര്‍ക്കുന്നത്. അതിനായി അത്തരം ഗുണങ്ങളുള്ള ധാര്‍മികരായ വ്യക്തികളോടൊത്ത് നാം കൂട്ടുകൂടേണം. അത് നമ്മുടെ ജീവിതത്തെ പവിത്രമാക്കും. മന്ത്രത്തില്‍ സത്സംഗത്തിന് മറ്റ് ചില മാനങ്ങള്‍കൂടി നല്‍കിയിരിക്കുന്നു. നമ്മുടെ കര്‍മങ്ങള്‍ക്ക് സുവിചാരത്തോട്, സത്സങ്കല്പത്തോട് സംഗം വേണം. ചിന്തിക്കാതെ കര്‍മങ്ങള്‍ ചെയ്യരുത്. ചിന്തിക്കാതെ ചെയ്യുന്ന കര്‍മങ്ങള്‍ ഗുണത്തേക്കാളേറെ ദോഷം ചെയ്യും. അപ്പോള്‍ വിചാരശീലവും സത്സംഗത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. നമ്മുടെ ശരീരം പഞ്ചഭൂതാത്മകമാണ്. പഞ്ചഭൂതങ്ങള്‍ അസന്തുലിതമാകുമ്പോള്‍ രോഗങ്ങള്‍ വന്നുചേരുന്നു. അതിനാല്‍ ആരോഗ്യമുള്ള ശരീരത്തിനായി സാത്ത്വികമായ ഭക്ഷണത്തെ നാം ശരീരത്തോടു ചേര്‍ക്കണം. വൈദികമായ കാഴ്ചപ്പാടനുസരിച്ച് മനസ്സ് അന്നമയമാണ്. ഭക്ഷണത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മാംശം മനസ്സായി പരിണമിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നല്ല മനസ്സും ശരീരവും വേണമെങ്കില്‍ ഭക്ഷണത്തോടും നമുക്ക് സത്സംഗമാകണം. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി സര്‍വജ്ഞനും സത്യസങ്കല്പത്തിന്റെ ഉടയോനുമായ ഈശ്വരനെ ഉപാസിക്കണം. ഉപാസനയും സത്സംഗം തന്നെയാണ്. ഉപാസനയില്‍ വിട്ടുവീഴ്ച അരുത്. ഈശ്വരനെ മന്ത്രത്തില്‍ ജാതവേദന്‍ എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് സമ്പൂര്‍ണമായും അറിയുന്നവനാണ് ജാതവേദന്‍. അതായത്, അറിവിനായിരിക്കണം ജീവിതത്തില്‍ മുന്‍ഗണന കൊടുക്കേണ്ടത് എന്ന സന്ദേശവും ഈ മന്ത്രം നല്‍കുന്നു. ഈശ്വരോപാസനയോടൊപ്പം പ്രതിദിനം സ്വാധ്യായം ചെയ്യണം. എന്നാല്‍ കേവലം പുസ്തകത്തില്‍ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അറിവ് മാത്രം പോരാ. അറിവുള്ളവരെ സേവിച്ചും അറിവ് നേടാന്‍ ശ്രമിക്കണം. കേവലം നേരംപോക്കിനും തമാശകള്‍പറഞ്ഞു ചിരിക്കുന്നതിനും, അതേപോലെ സമാനമായ ദുര്‍ബലതകളെ മറച്ചുവെക്കുന്നതിനും, ദുര്‍വിചാരങ്ങളെ പങ്കുവെക്കുന്നതിനും കുസംസ്‌കാരങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതിനും വേദിയാകരുത് കൂട്ടുകൂടല്‍. അറിവ് നേടുന്നതിനും ദിവ്യഗുണങ്ങള്‍ വളര്‍ത്തുന്നതിനും സാമൂഹ്യസേവ ചെയ്യുന്നതിനും വേദിയാകണം. ഒറ്റയ്ക്ക് ചെയ്യാനാകാത്തത് പലതും കൂട്ടായ്മകള്‍ കൊണ്ട് ചെയ്യാനും നേടാനും കഴിയും. അതിനുവേണ്ടി നമുക്ക് സത്സംഗം ചെയ്യാം.

നവകാഭിഷേകം ഒൻപത് കുടങ്ങളിൽ ജലം നിറച്ച് പൂജിച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ നടത്തുന്ന വിശേഷാൽ അഭിഷേകമാണ് നവകാഭിഷേകം. ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വിശേഷ ദിവസങ്ങളിലും ശുദ്ധിക്രിയകളുടെ ഭാഗമായും ഇത് നടത്താറുണ്ട്. നവകാഭിഷേകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: പൂജാ ക്രമം: ഒൻപത് കുടങ്ങളിൽ (കലശങ്ങളിൽ) വെള്ളം നിറച്ച് നമസ്കാര മണ്ഡപത്തിൽ പത്മമിട്ട് അതിൽ വച്ച് പൂജിച്ച ശേഷമാണ് അഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം: ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ നവകാഭിഷേകം വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഉഷപൂജയ്ക്കും പന്തീരടി പൂജയ്ക്കും ഇടയിലായാണ് സാധാരണയായി ഇത് നടക്കുന്നത്. ഫലങ്ങൾ: നവകാഭിഷേകം ദർശിക്കുന്നത് വഴി രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി വർധിക്കുമെന്നും പ്രത്യേകിച്ച് കണ്ണ് സംബന്ധമായ അസുഖങ്ങൾക്ക് ശമനമുണ്ടാകുമെന്നും ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. മഹാദേവ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ: ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാസത്തിൽ തിരുവാതിര നക്ഷത്ര ദിവസം (ഭഗവാന്റെ തിരുനാൾ) നവകാഭിഷേകം നടത്താറുണ്ട്. മറ്റു പ്രത്യേകതകൾ: നവകാഭിഷേകത്തോടൊപ്പം പലപ്പോഴും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്താറുണ്ട്.

ബ്രഹ്മം. ഭൃഗു മഹർഷിയും പിതാവായ വരുണനും തമ്മിലുള്ള ആത്മീയ സംവാദം തൈത്തിരീയ ഉപനിഷത്തിലെ ഭൃഗുവല്ലി എന്ന ഭാഗത്താണ് വിവരിക്കുന്നത്. പരമമായ സത്യമായ "ബ്രഹ്മത്തെ" കുറിച്ചുള്ള ഭൃഗുവിന്റെ അന്വേഷണവും വരുണൻ നൽകുന്ന ഉത്തരങ്ങളുമാണ് ഈ സംവാദത്തിന്റെ സാരം. ഈ സംവാദത്തിലെ പ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ബ്രഹ്മജിജ്ഞാസ: തനിക്ക് ബ്രഹ്മത്തെ ഉപദേശിച്ചു തരണമെന്ന് ഭൃഗു പിതാവായ വരുണനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. അന്നം, പ്രാണൻ, ചക്ഷുസ്സ് (കാഴ്ച), ശ്രോത്രം (കേൾവി), മനസ്സ്, വാക്ക് എന്നിവ ബ്രഹ്മത്തെ അറിയാനുള്ള വഴികളാണെന്ന് വരുണൻ മറുപടി നൽകുന്നു. അന്വേഷണ രീതി: സകല ഭൂതങ്ങളും എന്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നുവോ, ജനിച്ചവ എന്തിൽ ജീവിക്കുന്നുവോ, അവസാനം എന്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നുവോ അതാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് വരുണൻ ഒരു സൂചന നൽകുന്നു. ഇത് സ്വയം തപസ്സിലൂടെ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം മകനോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഭൃഗുവിന്റെ അഞ്ചു ഘട്ടങ്ങളിലുള്ള തിരിച്ചറിവ്: അന്നം ബ്രഹ്മം: ആദ്യം അന്നമാണ് ബ്രഹ്മമെന്ന് ഭൃഗു കരുതുന്നു, കാരണം സകലതും അന്നത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു. പ്രാണൻ ബ്രഹ്മം: കൂടുതൽ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ പ്രാണനാണ് ബ്രഹ്മമെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കുന്നു. മനസ്സ് ബ്രഹ്മം: അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ മനസ്സിനെ ബ്രഹ്മമായി തിരിച്ചറിയുന്നു. വിജ്ഞാനം ബ്രഹ്മം: പിന്നീട് വിജ്ഞാനമാണ് (ബുദ്ധി) ബ്രഹ്മമെന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തുന്നു. ആനന്ദം ബ്രഹ്മം: ഒടുവിൽ, പരമമായ സത്യം ആനന്ദമാണെന്ന് ഭൃഗു തിരിച്ചറിയുന്നു. സകല ചരാചരങ്ങളും ആനന്ദത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാവുകയും ആനന്ദത്തിൽ ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പൊരുൾ. ഈ സംവാദം ആത്മജ്ഞാനത്തിലേക്കുള്ള വഴി ലളിതമായ കാര്യങ്ങളിൽ തുടങ്ങി പരമമായ ആനന്ദത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന ഒന്നാണെന്ന് കാണിച്ചുതരുന്നു.

ഭാരതീയ തത്ത്വചിന്തയിലും വേദോപനിഷത്തുകളിലും 'ഹൃദയഗുഹ' എന്നത് വളരെ അർത്ഥവത്തായ ഒരു സങ്കൽപ്പമാണ്. ഇത് ശാരീരികമായ ഹൃദയത്തെയല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ പരമമായ ചൈതന്യം കുടികൊള്ളുന്ന അതീന്ദ്രിയമായ കേന്ദ്രത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. വേദഗ്രന്ഥങ്ങൾ പ്രകാരം ഇതിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ആത്മാവിന്റെ ഇരിപ്പിടം: ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും കുടികൊള്ളുന്ന രഹസ്യമായ ഇടമായാണ് ഉപനിഷത്തുകൾ ഹൃദയഗുഹയെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ദൈവിക ചൈതന്യം: ദൈവികമായ അറിവും പ്രകാശവും ഉദിക്കുന്നത് ഇവിടെ നിന്നാണ്. ധ്യാനത്തിലൂടെയും ആത്മവിചാരത്തിലൂടെയും ഒരാൾക്ക് ഈ ഹൃദയഗുഹയിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്ന് പരമ സത്യത്തെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുമെന്ന് ശ്രീ അരബിന്ദോയുടെ കൃതികൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദഹരാകാശം: ഉപനിഷത്തുകളിൽ ഇതിനെ 'ദഹരാകാശം' എന്നും വിളിക്കുന്നു. അതായത് ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ സൂക്ഷ്മമായ ആകാശം എന്നർത്ഥം. പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ഈ സൂക്ഷ്മ രൂപത്തിൽ നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ധ്യാന കേന്ദ്രം: യോഗാഭ്യാസത്തിലും ഭക്തിമാർഗ്ഗത്തിലും ഈ ഹൃദയഗുഹയിലെ പ്രകാശത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നത് പരമമായ ശാന്തിയിലേക്ക് നയിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, പുറംലോകത്തല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ സ്വന്തം ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ ഗുഹയിലാണ് യഥാർത്ഥ ഈശ്വരചൈതന്യം ഇരിക്കുന്നതെന്നാണ് വേദങ്ങൾ നൽകുന്ന സന്ദേശം. ഉപനിഷത്തുകളിൽ 'ഹൃദയഗുഹ'യെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ വളരെ ആഴമേറിയതാണ്. ഈ സങ്കൽപ്പത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്ന പ്രധാന മന്ത്രങ്ങളും അവയുടെ അർത്ഥങ്ങളും താഴെ നൽകുന്നു: 1. മുണ്ഡകോപനിഷത്ത് (Mundaka Upanishad) ആത്മാവ് എവിടെയാണ് ഇരിക്കുന്നത് എന്ന് ഈ ഉപനിഷത്ത് വ്യക്തമായി പറയുന്നു: മന്ത്രം: ദൂരാത് സുദൂരേ തദിഹാന്തികേ ച പശ്യന്ത്വിഹൈവ നിഹിതം ഗുഹായാമ് (3.1.7) അർത്ഥം: സത്യം ഏറ്റവും ദൂരെയുള്ളതിനേക്കാൾ ദൂരെയും, എന്നാൽ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ളതിനേക്കാൾ അടുത്തും ഇരിക്കുന്നു. അത് നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ 'ഗുഹയിൽ' (ഹൃദയഗുഹയിൽ) നിഗൂഢമായി ഇരിക്കുന്നത് കാണാൻ സാധിക്കും. ദ്വാ സുപർണാ മന്ത്രം: രണ്ട് പക്ഷികൾ (ജീവനും ദൈവവും) ഒരു മരത്തിൽ (ശരീരം) ഇരിക്കുന്നു എന്ന പ്രസിദ്ധമായ മന്ത്രവും ഹൃദയഗുഹയിലെ ആത്മചൈതന്യത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. 2. കഠോപനിഷത്ത് (Kathopanishad) നചികേതസ്സിന് യമധർമ്മൻ നൽകുന്ന ഉപദേശങ്ങളിൽ ഹൃദയഗുഹയെ ഒരു സുരക്ഷിതമായ രഹസ്യ അറയായിട്ടാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്: ഗുഹാം പ്രവിഷ്ടൗ: പരമാത്മാവും ജീവാത്മാവും ഹൃദയമാകുന്ന ഗുഹയിൽ ഒരേപോലെ വസിക്കുന്നു. ബുദ്ധിമാന്മാരായ ആളുകൾ ഈ ഹൃദയഗുഹയിലെ സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നു. അംഗുഷ്ഠമാത്ര പുരുഷൻ: തള്ളവിരലിനോളം വലിപ്പമുള്ള ചൈതന്യമായി ആത്മാവ് ഹൃദയത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ (ഹൃദയഗുഹയിൽ) സ്ഥിരമായി വസിക്കുന്നു. 3. ഛാന്ദോഗ്യോപനിഷത്ത് (Chandogya Upanishad) ഇവിടെ ഹൃദയഗുഹയെ 'ദഹരാകാശം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു: വിവരണം: നമ്മുടെ ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ ചെറിയ ആകാശം (Space) പുറത്തുകാണുന്ന ഈ വലിയ ആകാശത്തേക്കാൾ വിശാലമാണ്. സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും എല്ലാം ആ ഹൃദയഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ സൂക്ഷ്മമായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. പ്രധാന വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ: ഭഗവാൻ രമണമഹർഷി: രമണമഹർഷിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഹൃദയഗുഹ എന്നത് നെഞ്ചിന്റെ വലതുഭാഗത്താണ്. നമ്മുടെ 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം ഉദിക്കുന്നതും അടങ്ങുന്നതും ഈ കേന്ദ്രത്തിലാണ്. ഇതിനെ അദ്ദേഹം 'ഹൃത്-ഗുഹ' എന്ന് വിളിച്ചു. യോഗ ശാസ്ത്രം: യോഗികൾ ഹൃദയഗുഹയെ അനാഹത ചക്രവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു കാണുന്നു. ഭൗതികമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ മാറി ആത്മീയമായ ഉണർവ് ഉണ്ടാകുന്ന ഇടമാണിത്.

വേദങ്ങളിൽ അഗ്നി കേവലം ഒരു ഭൗതിക മൂലകമല്ല, മറിച്ച് ദൈവത്തെയും പ്രപഞ്ചത്തിലെ ചൈതന്യത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഉന്നതമായ തത്വമാണ്. ഋഗ്വേദത്തിലെ ഒന്നാം സൂക്തം തന്നെ ആരംഭിക്കുന്നത് അഗ്നിയെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടാണ് ("അഗ്നിമീളേ പുരോഹിതം"). വേദങ്ങൾ അനുസരിച്ചുള്ള അഗ്നി തത്വത്തിന്റെ പ്രധാന വശങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചൈതന്യം സൃഷ്ടിയുടെ ഉറവിടം: പരമപുരുഷന്റെ മുഖത്തുനിന്നാണ് അഗ്നി ഉണ്ടായതെന്ന് ഋഗ്വേദം പറയുന്നു. എന്നാൽ വേദാന്ത സൂത്രങ്ങൾ പ്രകാരം വായുവിൽ നിന്നുമാണ് അഗ്നി ഉത്ഭവിച്ചത്. പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ: പ്രപഞ്ചം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന അഞ്ച് മൂലകങ്ങളിൽ (പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ) ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് അഗ്നി തത്വം. 2. അഗ്നിയുടെ പ്രധാന രൂപങ്ങൾ വേദങ്ങളിൽ അഗ്നിയെ പ്രധാനമായും രണ്ട് രൂപങ്ങളിൽ കാണുന്നു: ജാതവേദസ്: യജ്ഞങ്ങളിൽ ദേവന്മാർക്ക് ഹവിസ്സ് എത്തിച്ചുകൊടുക്കുന്ന പവിത്രമായ അഗ്നി. ഇത് അറിവിന്റെയും ബ്രഹ്മത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. ക്രവ്യാദ: ശവസംസ്കാര ചിതയിലെ അഗ്നി. ഇത് ഭൗതിക ശരീരത്തെ ദഹിപ്പിച്ച് ആത്മാവിനെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു. 3. അഗ്നിയുടെ ധർമ്മങ്ങൾ ദൂതൻ: മനുഷ്യർ നൽകുന്ന അർപ്പണങ്ങൾ ദേവന്മാർക്ക് എത്തിക്കുന്ന സന്ദേശവാഹകനായി അഗ്നിയെ കണക്കാക്കുന്നു. പുരോഹിതൻ: യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നതിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കുന്നവനും (പുരോഹിതൻ) ദൈവങ്ങളെ യാഗശാലയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു വരുത്തുന്നവനും അഗ്നിയാണ്. ശുദ്ധീകരണം: ശാരീരികവും മാനസികവുമായ അശുദ്ധികളെ നീക്കം ചെയ്യുന്ന പ്രതീകമായും അഗ്നിയെ ആരാധിക്കുന്നു. 4. ആന്തരിക അഗ്നി (ആത്മീയ തത്വം) വേദാനന്തര ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും ഉപനിഷത്തുകളിലും അഗ്നി തത്വത്തിന് ആത്മീയമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്: ജ്ഞാനാഗ്നി: അറിവ് എന്ന അഗ്നി അജ്ഞാനത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ജഠരാഗ്നി: ശരീരത്തിനകത്ത് ഭക്ഷണം ദഹിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഊർജ്ജമായി അഗ്നിയെ കാണുന്നു. ഭക്തിയുടെ അഗ്നി: ഹൃദയത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ആന്തരികമായ ഭക്തിയെ അഗ്നിയോട് ഉപമിക്കുന്നു. ഋഗ്വേദത്തിൽ ഇന്ദ്രനും സോമനും കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവൻ അഗ്നിയാണ്. ലോകത്തെ ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് വെളിച്ചത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന അറിവായും ശക്തിയായും അഗ്നി തത്വം വേദങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു.

ഗായത്രി ദേവിയെയാണ് 'വേദ മാതാ' (വേദങ്ങളുടെ മാതാവ്) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. സനാതന ധർമ്മത്തിലെ നാല് വേദങ്ങളായ ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം, സാമവേദം, അഥർവ്വവേദം എന്നിവയുടെ ഉത്ഭവം ഗായത്രിയിൽ നിന്നാണെന്നാണ് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. വേദ മാതാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ഗായത്രി മന്ത്രം: ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ശക്തമായ മന്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ ഗായത്രി മന്ത്രം വേദ മാതാവായ ഗായത്രി ദേവിക്കായി സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഇത് ബുദ്ധിയെ പ്രകാശിപ്പിക്കാനും അറിവ് നൽകാനുമാണ് ജപിക്കുന്നത്. രൂപം: പലപ്പോഴും അഞ്ച് മുഖങ്ങളോടും പത്ത് കൈകളോടും കൂടി ഹംസവാഹിനിയായാണ് ദേവിയെ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ഇത് അഞ്ച് പ്രാണങ്ങളെയും അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആരാധന: ഗായത്രി ദേവി അറിവിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. ഗായത്രി ജയന്തി പോലുള്ള വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ വേദ മാതാവിനായി പ്രത്യേക പൂജകളും പ്രാർത്ഥനകളും നടക്കാറുണ്ട്. മറ്റ് സങ്കല്പങ്ങൾ: ചിലയിടങ്ങളിൽ ഗോമാതാവിനെയും (പശു) വേദങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി വേദ മാതാ എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. വേദ മാതാവായ ഗായത്രി ദേവി.

ചഞ്ചലം ഹി മനഃ കൃഷ്ണ പ്രമാഥി ബലവദ് ദൃഢം തസ്യാഹം നിഗ്രഹം മന്യേ വായോരിവ സുദുഷ്കരം (34) എന്തെന്നാല്‍ ഹേ കൃഷ്ണാ, മനസ്സ് ചഞ്ചലവും ക്ഷുബ്ധവും നിയന്ത്രണ ത്തിനു വഴങ്ങാത്തതും അയവില്ലാത്തതുമാണ്. അതിന്റെ നിയന്ത്രണം വായുവിന്റെതെന്നപോലെ ദുഷ്ക്കരമായി ഞാന്‍ കരുതുന്നു. ന ഫേസ്ബുക് ന വാട്സ്ആപ്പ് ഇതി മമ നിശ്ചിതാ മതി

*ഒരു ചെറിയ കൗതുകം:* നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ശ്വാസഗതി പരിശോധിച്ചാൽ, ഇടത് നാഡിയിൽ (ഇഡ) നിന്ന് വലത് നാഡിയിലേക്ക് (പിംഗള) ശ്വാസം മാറുന്ന ഒരു നിമിഷമുണ്ട്. ആ മാറ്റത്തിൻ്റെ സമയത്തെയാണ് യോഗശാസ്ത്രം 'അന്തർസന്ധ്യ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ശിവരാത്രി എന്നത് ഈ 'തുരീയ സന്ധ്യ'യുടെ അഥവാ അർദ്ധരാത്രി സന്ധ്യയുടെ ആഘോഷം തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ശിവരാത്രിയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചടങ്ങായ 'ലിംഗോദ്ഭവം' കൃത്യം അർദ്ധരാത്രിയിൽ (നിശീഥ സന്ധ്യയിൽ) നടക്കുന്നത്. ഇതിന് പിന്നിലെ തത്വങ്ങൾ നോക്കാം: 1. നിശീഥ കാലം (The Great Midnight) സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ അർദ്ധരാത്രി എന്നത് തമോഗുണം (ഉറക്കം, അലസത) വർദ്ധിക്കുന്ന സമയമാണ്. എന്നാൽ ശിവരാത്രിയിൽ ഈ സമയത്തെ നമ്മൾ ഉണർന്നിരുന്നു ഉപാസനയ്ക്കായി മാറ്റിവെക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ നിശബ്ദമാകുന്ന ആ സന്ധ്യയിൽ, നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ശിവചൈതന്യത്തെ (ബ്രഹ്മത്തെ) ഉണർത്തുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. 2. ശിവനും സന്ധ്യയും. ശിവൻ 'സന്ധ്യാ നൃത്തം' ചെയ്യുന്നവനാണെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. പകലും രാത്രിയും തമ്മിലുള്ള സന്ധ്യയിൽ മാത്രമല്ല, പ്രപഞ്ചത്തിൻ്റെ സൃഷ്ടിയും സംഹാരവും തമ്മിലുള്ള 'സന്ധ്യ'യിലും ശിവൻ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ശിവരാത്രിയിലെ അർദ്ധരാത്രി സന്ധ്യ എന്നത് ആത്മീയമായ ഉണർവ്വിൻ്റെ ഉച്ചകോടിയാണ്. 3. ശക്തി-ശിവ സംഗമം വ്യാഖ്യാനത്തിൽ സന്ധ്യയെ 'ബ്രഹ്മപുത്രി' എന്നും 'അരുന്ധതി' എന്നും 'ഈശ്വരശക്തി' എന്നും വിളിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ. ശിവരാത്രിയിൽ ശിവനും ശക്തിയും (സന്ധ്യയും) ഒന്നാകുന്ന ആ മനോഹരമായ നിമിഷത്തെയാണ് നാം ആരാധിക്കുന്നത്. ആ അർദ്ധരാത്രിയിൽ ജീവാത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്ന 'സന്ധ്യ' സംഭവിക്കുന്നു. 4. ലിംഗോദ്ഭവം: പ്രകാശത്തിൻ്റെ ഉദയം ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും ഇടയിൽ അളക്കാൻ കഴിയാത്ത പ്രകാശസ്തംഭമായി ശിവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത് ഒരു അർദ്ധരാത്രിയിലാണ്. ഇതിനെയാണ് ലിംഗോദ്ഭവം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. "ആദിത്യാവച്ഛിന്ന ചൈതന്യവും" (സൂര്യചൈതന്യം) ഈ പ്രകാശസ്തംഭവും ഒന്നുതന്നെയാണ്. പുറത്തുള്ള സൂര്യനെയല്ല, ഉള്ളിലെ ജ്ഞാനസൂര്യനെയാണ് അവിടെ ഉപാസിക്കുന്നത്. വൈഷമ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാകാൻ ഐം ഹ്രീം ശ്രീം സന്ധ്യായൈ നമഃ🙏