വ്യാസമഹാമുനിയാൽ വിരചിതമായ "ശ്രീമദ്ഭാഗവതം" അഷ്ടമസ്കന്ധം, അദ്ധ്യായം 15 ലെ "മഹാബലിയുടെ സ്വർഗ്ഗജയം" എന്ന ഭാഗം മുതൽ അദ്ധ്യായം 23 ലെ "ഭഗവദാദേശം" എന്ന് പറയുന്ന ഭാഗം വരെയുള്ള 335 ശ്ലോകങ്ങളിലാണ് "വാമനാവതാര"കഥ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. അവിടെ ഒരിടത്തും മഹാവിഷ്ണു വാമനവേഷത്തിൽ വന്നു മഹാബലിയെ പാതാളത്തിലേക്കു ചവിട്ടി താഴ്ത്തിയതായി പറഞ്ഞിട്ടേയില്ല !! വിഷ്ണുപുരാണം, വാമനപുരാണം, യോഗവാസിഷ്ഠം, മഹാഭാരതം ,നാരായണീയം തുടങ്ങിയ വേറെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും മഹാബലിയുടെയും വാമനന്റെയും കഥ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അവിടെയെങ്ങും " ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തൽ കഥ " കാണുന്നതേയില്ല ! പിന്നെ എങ്ങനെയാണ് ഈ "കള്ളക്കഥ " കേരളനാട്ടിൽ ഇപ്പോഴും വേരുറച്ചു നിൽക്കുന്നത് ? ഇത് അങ്ങേയറ്റം ഗൗരവപൂർവ്വം അന്വേഷിക്കപ്പെടേണ്ടതും തിരുത്തപ്പെടേണ്ടതുമായ ഒരു ദുർവ്യാഖ്യാനം തന്നെയാണ്.

ഭക്തിമഞ്ജരി എന്നത് തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവായിരുന്ന ശ്രീ സ്വാതി തിരുനാൾ രാമവർമ്മ (1813–1846) സംസ്കൃതത്തിൽ രചിച്ച പ്രശസ്തമായ ഒരു ഭക്തികാവ്യമാണ്. മേല്പത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയുടെ 'നാരായണീയം' എന്ന കാവ്യത്തിന്റെ മാതൃകയിലാണ് ഇത് രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഈ കൃതിയുടെ പ്രധാന സവിശേഷതകളും വിവരണവും താഴെ നൽകുന്നു: 1. ഘടനയും ശ്ലോകങ്ങളും ഈ കാവ്യത്തിൽ ആകെ 1000 ശ്ലോകങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇവയെ 10 ശതകങ്ങളായി (ഓരോ ശതകത്തിലും 100 ശ്ലോകങ്ങൾ വീതം) തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ ശതകവും വ്യത്യസ്തമായ വൃത്തങ്ങളിലാണ് (Metres) രചിച്ചിരിക്കുന്നത്. 2. പ്രധാന പ്രമേയം ഭക്തിയുടെ പ്രാധാന്യം: മോക്ഷപ്രാപ്തിക്കും ജീവിതലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടുന്നതിനും മറ്റ് ആത്മീയ മാർഗ്ഗങ്ങളേക്കാൾ (ജ്ഞാനം, കർമ്മം) ഭക്തിയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമെന്ന് ഈ കൃതി സമർത്ഥിക്കുന്നു. ശ്രീ പത്മനാഭസ്തുതി: സ്വാതിതിരുനാളിന്റെ പരദേവതയായ തിരുവനന്തപുരത്തെ ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്താണ് ശ്ലോകങ്ങൾ രചിച്ചിരിക്കുന്നത്. പുരാണകഥകളുടെ പശ്ചാത്തലം: ശ്രീമദ് ഭാഗവത പുരാണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇതിലെ ദർശനങ്ങൾ പ്രധാനമായും വികസിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഭക്തിയുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാൻ നിരവധി പുരാണ കഥകളും ഇതിൽ ദൃഷ്ടാന്തമായി നൽകുന്നു. 3. നവവിധ ഭക്തികൾ ഈ കൃതിയുടെ നാലാം ശതകത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഭക്തിയെ ഒൻപത് തരമായി (നവവിധ ഭക്തി) തരംതിരിച്ച് വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്: ശ്രവണം (ഭഗവാന്റെ കഥകൾ കേൾക്കൽ) കീർത്തനം (ഭഗവത് നാമങ്ങൾ പാടൽ) സ്മരണം (എപ്പോഴും ഭഗവാനെ ചിന്തിക്കൽ) പാദസേവനം (ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളെ പൂജിക്കൽ) അർച്ചനം (പൂജ ചെയ്യൽ) വന്ദനം (നമസ്കരിക്കൽ) ദാസ്യം (ഭഗവാന്റെ ദാസനായി ജീവിക്കൽ) സഖ്യം (ഭഗവാനെ സുഹൃത്തായി കാണൽ) ആത്മനിവേദനം (സ്വയം ഭഗവാന് സമർപ്പിക്കൽ) സ്വാതിതിരുനാളിന്റെ സാഹിത്യമേന്മയും ദാർശനിക ബോധവും പൂർണ്ണമായി ദൃശ്യമാകുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സാഹിത്യസൃഷ്ടിയായാണ് ഭക്തിമഞ്ജരി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഭക്തിമഞ്ജരിയിലെ 10 ശതകങ്ങളുടെയും (ഓരോന്നിലും 100 ശ്ലോകങ്ങൾ വീതം) പ്രധാന പ്രതിപാദ്യവിഷയങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ഒന്നാം ശതകം (ഭക്തി മാഹാത്മ്യം) പ്രമേയം: മോക്ഷപ്രാപ്തിക്ക് ഏറ്റവും എളുപ്പമുള്ള മാർഗ്ഗം ഭക്തിയാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഉള്ളടക്കം: ജ്ഞാനമാർഗ്ഗവും കർമ്മമാർഗ്ഗവും കഠിനമാണ്. എന്നാൽ ഭഗവാനോടുള്ള ഭക്തി സാധാരണക്കാർക്കും എളുപ്പത്തിൽ മോക്ഷം നൽകും. രണ്ടാം ശതകം (വൈരാഗ്യ നിരൂപണം) പ്രമേയം: ലൗകിക സുഖങ്ങളുടെ നശ്വരതയെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഉള്ളടക്കം: മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ താൽക്കാലിക സ്വഭാവം, സംസാരദുഃഖം (ഭൗതിക ജീവിതത്തിലെ കഷ്ടപ്പാടുകൾ) എന്നിവ വിവരിച്ച്, മനസ്സിനെ ഭഗവാനിലേക്ക് തിരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. മൂന്നാം ശതകം (ഭഗവത് മഹിമാവർണ്ണനം) പ്രമേയം: ശ്രീ പത്മനാഭന്റെ പരമാത്മ സ്വരൂപത്തെ വാഴ്ത്തുന്നു. ഉള്ളടക്കം: പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിക്ക് കാരണക്കാരനായ, സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരന്റെ വിശ്വരൂപവും കാരുണ്യവും ഇതിൽ വർണ്ണിക്കുന്നു. നാലാം ശതകം (നവവിധ ഭക്തി) പ്രമേയം: ഭക്തിയുടെ ഒൻപത് രൂപങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള (നവവിധ ഭക്തി) വിവരണം. ഉള്ളടക്കം: ശ്രവണം, കീർത്തനം, സ്മരണം തുടങ്ങിയ 9 ഭക്തിമാർഗ്ഗങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ അവസാന ഭാഗത്താണ് നവവിധ ഭക്തികൾ വരുന്നത്. അഞ്ചാം ശതകം (സത്സംഗ മാഹാത്മ്യം) പ്രമേയം: നല്ല സൗഹൃദങ്ങളുടെയും ഭക്തന്മാരുടെ കൂട്ടായ്മയുടെയും പ്രാധാന്യം. ഉള്ളടക്കം: സത്തുക്കളുടെ (സാധുക്കളുടെ/ഭക്തരുടെ) കൂടെ ജീവിക്കുന്നത് ഒരുവന്റെ പാപങ്ങളെ കഴുകിക്കളയുമെന്നും ഈശ്വരചിന്ത വളർത്തുമെന്നും സമർത്ഥിക്കുന്നു. ആറാം ശതകം (നാമജപ മാഹാത്മ്യം) പ്രമേയം: ഭഗവത് നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നതിന്റെ ശക്തി. ഉള്ളടക്കം: കലിയുഗത്തിൽ ഭഗവാന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രം വലിയ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് मुक्ति (മോചനം) നേടാമെന്ന് അജാമിളൻ തുടങ്ങിയവരുടെ കഥകൾ സൂചിപ്പിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. ഏഴാം ശതകം (ഭക്തസംരക്ഷണ പ്രശംസ) പ്രമേയം: ഭഗവാൻ തന്റെ ഭക്തരെ എങ്ങനെ രക്ഷിക്കുന്നു എന്ന വിവരണം. ഉള്ളടക്കം: പ്രഹ്ലാദൻ, ധ്രുവൻ, ഗജേന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയ പുരാണ ഭക്തന്മാരെ ഭഗവാൻ പ്രതിസന്ധികളിൽ സഹായിച്ച കഥകൾ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. എട്ടാം ശതകം (അവതാര ചരിതം) പ്രമേയം: ഭഗവാന്റെ ദശാവതാരങ്ങളുടെയും മറ്റ് പ്രധാന അവതാരങ്ങളുടെയും സ്തുതി. ഉള്ളടക്കം: ഭൂമിയിലെ അധർമ്മം നശിപ്പിക്കാൻ ഭഗവാൻ എടുത്ത വിവിധ അവതാര ലീലകളെ മനോഹരമായി വർണ്ണിക്കുന്നു. ഒൻപതാം ശതകം (ആത്മനിവേദനം / ശരണാഗതി) പ്രമേയം: ഭഗവാനിൽ പൂർണ്ണമായി അഭയം പ്രാപിക്കൽ. ഉള്ളടക്കം: തന്റെ തെറ്റുകളെല്ലാം ക്ഷമിച്ച് കാത്തുരക്ഷിക്കണമെന്ന് കവി ശ്രീ പത്മനാഭനോട് അതീവ ആർദ്രതയോടെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്ന ഭാഗമാണിത്. പത്താം ശതകം (സ്വരൂപ സാക്ഷാത്കാരം) പ്രമേയം: ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും ഒന്നാണെന്ന അദ്വൈത ദർശനം. ഉള്ളടക്കം: ഭക്തിയിലൂടെ പരമാനന്ദം പ്രാപിക്കുന്ന അവസ്ഥയും ഭഗവാന്റെ പാദാരവിന്ദങ്ങളിലുള്ള ശാശ്വത സമർപ്പണവും വിവരിച്ച് കൃതി ഉപസംഹരിക്കുന്നു.

*പവിത്രോപാന ഏകാദശി ** *(പുത്രദാ എകാദശി )* 🍁🍁🍁🍁🍁🍁 🍁🍁 ഒരിക്കൽ യുധിഷ്ഠിര മഹാരാജാവ് ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനോട് ആരാഞ്ഞു. " അല്ലയോ മധുസൂദനാ ! മധു എന്ന അസുരൻ ഹന്താവായവനേ, ശ്രാവണ (ജൂലൈ- ആഗസ്റ്റ് ) മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വരുന്ന ഏകാദശിയുടെ നാമം എന്താണ് ? ഈ ഏകാദശിയുടെ മഹത്വത്തെപ്പറ്റി ദയവായി വിവരിച്ചാലും " ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ മറുപടിയോതി. " അല്ലയോ രാജാവേ ! പവിത്രമായ ഈ ഏകാദശിയുടെ നാമം പവിത്രോപാന ഏകാദശി എന്നാകുന്നു . ഇപ്പോൾ ഒരുവന്റെ സർവ്വവിധ പാപ പ്രതികരണങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന ഏകാദശിയുടെ വിശദാംശങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുക. ഈ ഏകാദശിയുടെ മഹാത്മ്യത്തെ പറ്റി കേൾക്കുന്നതിലൂടെ ഒരുവന് വാജപേയ യജ്ഞം അനുഷ്ഠിച്ച ഫലം ലഭിക്കുന്നു.'' " ദ്വാപരയുഗത്തിലെ ആരംഭ കാലത്തിൽ മഹിഷ്മതി പുരി എന്ന രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്ന രാജാവായിരുന്നു മഹിജിത്ത്. പുത്രഭാഗ്യം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അതീവ ദുഃഖിതനായ രാജാവ് വളരെ അസന്തുഷ്ടനായി തന്റെ കർത്തവ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റി വന്നു. അനേക വർഷങ്ങളായി പല പരിശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടും തനിക്ക് ആനന്ദം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഒരു തങ്കക്കുടത്തിനെ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചില്ല. ഒരുനാൾ തന്റെ ദയനീയമായ ഈ അവസ്ഥയെ മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ് താൻ സന്താനങ്ങളെ എന്നപോലെ പരിപാലിച്ചിരുന്ന പ്രജകളെ വിളിച്ചുവരുത്തി രാജസഭയിൽ വെച്ച് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. " എൻറെ പ്രിയ പ്രജകളെ, ഞാൻ എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഒരു വിധത്തിലുള്ള പാപ പ്രവർത്തികളും ചെയ്തിട്ടില്ല . അനധികൃതമായ രീതിയിൽ രാജ ഖജനാവ് നിറച്ചിട്ടില്ല. ബ്രഹ്മസ്വമോ ദേവസ്വമോ ഞാൻ കൊള്ളയടിച്ചിട്ടില്ല. മറിച്ച് ഞാൻ ഈ ലോകം കീഴടക്കിയത് ന്യായധർമ്മം അനുസരിച്ചാണ്. ഞാൻ നിങ്ങളേവരെയും എന്റെ മക്കളെപ്പോലെ പരിപാലിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്റെ ബന്ധുജനങ്ങൾ തെറ്റുകുറ്റങ്ങൾ ചെയ്താൽ പോലും മുഖം നോക്കാതെ തക്കശിക്ഷ നൽകുന്ന ആളാണ് ഞാൻ. ശത്രുവായി വരുന്നവൻ പുണ്യാത്മാവും സൗമ്യശീലനുമാണെങ്കിൽ അങ്ങനെയുള്ള ഒരുവന് എല്ലാവിധത്തിലുള്ള ബഹുമാനവും നൽകുന്നവനാണ് ഞാൻ." രാജാവ് തൻറെ ഉപദേശകരായ ബ്രാഹ്മണരോട് ഇപ്രകാരം ആരാഞ്ഞു. " അല്ലയോ ബ്രാഹ്മണരെ ! ധാർമികമായ പാതയിൽ ചരിക്കുന്ന ഞാൻ സന്താനരഹിതനാണ് . ഇതിനു പിന്നിലെ കാരണത്തെക്കുറിച്ച് ദയവായി പുനർചിന്തനം ചെയ്തു , എനിക്ക് തക്കതായ ഉപദേശം അരുളിയാലും." രാജാവിൻറെ ഈ വിലാപം കേട്ട് ബ്രാഹ്മണ ഉപദേഷ്ടാക്കൾ കാര്യത്തെ ഗൗരവകരമായി അവലോകനം ചെയ്തതു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി അവർ തന്നെ വനാന്തരത്തിൽ പോയി അവിടെ വസിക്കുന്നവരും ഭൂത - ഭാവി - വർത്തമാന കാലങ്ങളെ ശരിയാംവണ്ണം ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരുമായ മഹർഷി വര്യന്മാരെ സന്ദർശിച്ച് ഈ പ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരം കാണാം എന്ന് തീരുമാനിച്ചു . അങ്ങിനെ അവർ മഹർഷിവര്യന്മാരെ സന്ദർശിക്കാനായി ആരണ്യത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അപ്രകാരം വനാന്തരത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ അവർ അനേകം ആശ്രമങ്ങളേയും സാധുക്കളേയും സന്ദർശിച്ചു. അവസാനം അവർ കഠിനമായ തപസ്യകളനുഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന ലോമശമഹർഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. അദ്ദേഹത്തിൻറെ ദേഹം ആത്മീയ തേജസിനാൽ ജ്വലിക്കുന്നതും ആനന്ദമയവുമായിരുന്നു. ഉപവാസ വ്രതം അദ്ദേഹം കർശനമായി പാലിച്ചു വന്നിരുന്നു.ആത്മനിയന്ത്രണം ഉള്ളവനും ശാശ്വതമായ ധർമ്മ തത്വശാസ്ത്രങ്ങളെ നന്നായി അറിയുന്നവനും വേദശാസ്ത്ര വിശാരദനും ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബ്രഹ്മാവിൻറെ ആയുഷ്കാലത്തോളം ജീവിത ദൈർഘ്യമുള്ള അദ്ദേഹം മഹാതേജസ്വിയായ ഒരു സാധുവായിരുന്നു.ബ്രഹ്മാവിൻറെ ഒരു കല്പം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിൻറെ ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഒരു മുടി( ലോമം) കൊഴിഞ്ഞു പോകുമായിരുന്നു . അതിനാൽ അദ്ദേഹം ലോമശനെന്ന എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടു. ലോമശമഹർഷി ഭൂത- ഭാവി - വർത്തമാനം കാലങ്ങളെ അറിയുന്നവനായിരുന്നു. ആ മഹർഷിയുടെ അലൗകിക തേജസിനാൽ ആകൃഷ്ടരായ ബ്രാഹ്മണർ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രണാമങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം താഴ്മയോടെ അദ്ദേഹത്തോട് ഇപ്രകാരം ഉര ചെയ്തു " അല്ലയോ മഹർഷേ ! ഞങ്ങളുടെ ഭാഗ്യാതിരേകത്താൽ ആണ് അങ്ങയെ പോലുള്ള ഒരു മഹാത്മാവിനെ കണ്ടുമുട്ടാൻ കഴിഞ്ഞത്." ലോമശ മഹർഷി ആരാഞ്ഞു . നിങ്ങൾ ആരാണ് ? എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത് ? എന്തുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ എന്നെ ഇപ്രകാരം പുകഴ്ത്തുന്നത് ?" ബ്രാഹ്മണർ മറുപടിയോതി. " അല്ലയോ മഹർഷേ ! , ഞങ്ങളിവിടെ വന്നത് ഒരു വലിയ ധർമ്മ സങ്കടത്തിന് പരിഹാരം കണ്ടെത്താനായിട്ടാണ് . അല്ലയോ പ്രഭോ ! ഞങ്ങളുടെ രാജാവായ മഹിജിത്തിന് പുത്രഭാഗ്യമില്ല . ഞങ്ങളെ സ്വന്തം സന്താനങ്ങളെ പോലെ പരിപാലിക്കുന്ന രാജാവിൻറെ ഉൽക്കടമായ വ്യഥ കണ്ടു ഞങ്ങളും വ്യഥിതഹൃദയരായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു. അല്ലയോ ബ്രാഹ്മണ ശ്രേഷ്ഠാ ! ഞങ്ങളുടെ രാജാവിന് ഒരു പുത്രനെ ലഭിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗം ദയവായി ഉപദേശിച്ചാലും. " ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹൃദയപൂർവ്വമായ പ്രാർത്ഥനകൾ ശ്രവിച്ച ലോമശ മഹർഷി ഒരു നിമിഷനേരത്തേക്ക് ധ്യാനത്തിലാണ്ടു. ഇപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന് രാജാവിൻറെ പൂർവ്വജന്മത്തെപ്പറ്റി ഉടനടി ഗ്രഹിക്കാൻ സാധിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു." ഈ രാജാവ് തൻറെ കഴിഞ്ഞ ജന്മത്തിൽ വൈശ്യൻ ആയിരുന്നപ്പോൾ ഒരു പാപം പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. തന്റെ വ്യാപാരത്തിനായി ഗ്രാമങ്ങൾതോറും യാത്ര ചെയ്ത അദ്ദേഹം ദാഹത്താൽ പരവശനായി തീർന്നു.ശ്രാവണ മാസത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസം, മദ്ധ്യാഹ്ന സമയമായിരുന്നു അത് . ഉടൻതന്നെ മനോഹരമായ ഒരു തടാകം അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തുകയും അതിൽ നിന്ന് ജലപാനം ചെയ്യാമെന്ന് തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ സമയത്തിൽ ഒരു പശുവും അതിൻറെ നവജാതനായ പശുകിടാവും ദാഹമകറ്റാൻ ആയി അവിടെ വന്നുചേർന്നു . പശു ജലം പാനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയതും വ്യാപാരി അതിനെ ആട്ടിയോടിച്ചിട്ട് സ്വയം ജലം പാനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി . അപ്രകാരം ദാഹിച്ചുവലഞ്ഞ പശുവിനെ ജലപാനം ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നും തടസ്സപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ വ്യാപാരി അപരാധം ചെയ്തു . ഇക്കാരണത്താലാണ് അനേകം പുണ്യപ്രവർത്തികൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും മഹിജിത്ത് രാജാവിന് പുത്രഭാഗ്യം ഇല്ലാതായത്. " ലോമശ മഹർഷിയിൽ നിന്നും ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രാഹ്മണർ ഇപ്രകാരം അപേക്ഷിച്ചു ." അല്ലയോ മഹർഷേ ! പുണ്യ പ്രവൃത്തിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ പാപപ്രവർത്തിയുടെ ഫലം അത് ഇല്ലാതാക്കാൻ സാധിക്കും എന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. അതിനാൽ ഈ പാപ പ്രതികരണങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കി രാജാവിന് ഒരു മകനെ ലഭിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗം പറഞ്ഞുതന്നാലും." ലോമശ മഹർഷി പറഞ്ഞു. " ശ്രാവണമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വരുന്ന പവിത്ര ഏകാദശി രാജാവും പ്രജകളും വിധിയാംവണ്ണം അനുഷ്ഠിക്കണം.എന്നിട്ട് പ്രജകൾ ഏവരും തങ്ങൾ നോറ്റ ഏകാദശിയുടെ പുണ്യഫലം രാജാവിന് നൽകണം. ഇപ്രകാരം ചെയ്താൽ തീർച്ചയായും നിങ്ങളുടെ രാജാവ് സൽപുത്രനാൽ അനുഗ്രഹീതനാകുന്നതാണ് . ഇത് കേട്ട രാജാവിന്റെ ഉപദേഷ്ടാക്കളായ ബ്രാഹ്മണർ , ആനന്ദഭരിതരായി. അവർ ലോമശ മഹർഷിക്ക് സാദര പ്രണാമങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം സ്വന്തം രാജ്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി. അവിടെ രാജാവിനെ കണ്ട് വിവരം ഉണർത്തിച്ചു. അതിനുശേഷം ശ്രാവണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശി വന്നെത്തിയപ്പോൾ രാജാവും സർവ്വ പ്രജകളും ഈ പവിത്രോപാന ഏകാദശി അനുഷ്ഠിക്കുകയും, ദ്വാദശി ദിവസം പ്രജകൾ തങ്ങൾക്ക് ഏകാദശി അനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ വന്നുചേർന്ന പുണ്യഫലത്തെ രാജാവിന് നൽകുകയും ചെയ്തു. ആ പുണ്യ സഞ്ചയത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ രാജ്ഞി ഗർഭവതിയാവുകയും അതീവ സുന്ദരനായ ഒരു ആൺ ശിശുവിന് ജന്മം നൽകുകയും ചെയ്തു." " അല്ലയോ യുധിഷ്ഠിര മഹാരാജാവേ ! ഈ ഏകാദശിവ്രതം ആരെല്ലാം നോൽക്കുന്നുണ്ടോ അവർ പാപ പ്രതികരണങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തരായി ഈ ജന്മത്തിലും അടുത്ത ജന്മത്തിലും അളവില്ലാത്ത ആനന്ദത്തെ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു. ഈ ഏകാദശി മഹാത്മ്യം വിശ്വാസത്തോടെ കേൾക്കുന്ന ഒരുവന് പുത്രലാഭത്താൽ ആനന്ദം പ്രാപ്തമാക്കുകയും അടുത്ത ജന്മത്തിൽ പരമമായ അദ്ധ്യാത്മിക ലോകം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

മനസ്സ് കൊണ്ട് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കാത്ത മനസ്സിന് അതീതമായ മന്മഥനാണ് മാധവൻ. മനസ്സിനും ചിന്തകൾക്കും അതീതനായ, വാക്കുകൾക്ക് വിവരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭാവമാണ് ഈ വരികളിൽ പ്രകടമാകുന്നത്. പ്രണയത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പരമമായ ഒരു തലത്തെയാണ് 'മനസ്സിന് അതീതമായ മന്മഥൻ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ മനോഹരമായ വരികളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ. ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ ഭക്തിയുടെയും തത്ത്വചിന്തയുടെയും ഏറ്റവും മനോഹരമായ ഒരു ഭാവമാണ് ഈ വരികളിലൂടെ പങ്കുവെച്ചത്. ഭാഗവതം മുന്നോട്ട് വെയ്ക്കുന്ന ഭഗവത് സ്വരൂപത്തെ ഈ വരികൾ വളരെ ലളിതമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു: മനസ്സിന് അതീതൻ: ലൗകികമായ ചിന്തകൾക്കോ ബുദ്ധിക്കോ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ് ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ (മാധവൻ). ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള 'അചിന്ത്യമായ' ഒരു പരബ്രഹ്മ സത്യമാണത്. മന്മധൻ: ഭാഗവതം പത്താം സ്കന്ധത്തിലെ 'രാസലീല' പോലുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ കൃഷ്ണനെ 'സാക്ഷാൽ മന്മഥ മന്മഥൻ' (കാമദേവന്റെ പോലും മനസ്സിനെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവൻ) ആയിട്ടാണ് വർണ്ണിക്കുന്നത്. ഭൗതികമായ കാമത്തിനപ്പുറം, ആത്മാവിന് പരമാത്മാവിനോട് തോന്നുന്ന പരമമായ അനുരാഗത്തിന്റെ പ്രതീകമാണിത്. ചുരുക്കത്തിൽ, കേവലം ബുദ്ധികൊണ്ട് അളക്കാൻ കഴിയാത്ത, എന്നാൽ ആത്മാർത്ഥമായ ഭക്തിയിലൂടെയും സമർപ്പണത്തിലൂടെയും മാത്രം അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്ന മാധവന്റെ ലീലകളെയാണ് ഈ വരികൾ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്.

അദ്വൈത വേദാന്തത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു തത്ത്വചിന്ത. മനുഷ്യന്റെ ബോധമണ്ഡലത്തിന്റെ (Consciousness) വിവിധ അവസ്ഥകളെയും പരമമായ സത്യത്തെയും കുറിച്ചാണ് ഇത് വിവരിക്കുന്നത്. മാണ്ഡൂക്യോപനിഷത്തിലാണ് ഇതിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറയുന്നത്. ഇവയുടെ ലളിതമായ അർത്ഥം താഴെ പറയുന്നതാണ്: ബോധത്തിന്റെ നാല് അവസ്ഥകൾ ജാഗ്രത് (Waking State): നാം ഉണർന്നിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ. ഈ സമയത്ത് ബാഹ്യലോകത്തെ അനുഭവിക്കാൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്വപ്നം (Dream State): നാം ഉറങ്ങി സ്വപ്നം കാണുന്ന അവസ്ഥ. ഇവിടെ ബാഹ്യലോകമില്ല, മനസ്സ് തനിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന കാഴ്ചകളാണ് ഉള്ളത്. സുഷുപ്തി (Deep Sleep State): സ്വപ്നങ്ങൾ പോലുമില്ലാത്ത ആഴത്തിലുള്ള ഉറക്കം. ഇവിടെ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പൂർണ്ണമായി വിശ്രമിക്കുന്നു, ഞാനെന്ന ഭാവം പോലും മറയുന്നു. തുരീയം (The Fourth State): മുകളിൽ പറഞ്ഞ മൂന്ന് അവസ്ഥകൾക്കും അപ്പുറത്തുള്ള നാലാമത്തെ അവസ്ഥ. ഇത് യഥാർത്ഥവും ശുദ്ധവുമായ ബോധമാണ് (Pure Consciousness). മാറ്റമില്ലാത്ത പരമമായ സത്യം ഇതാണ്. മായയും ബ്രഹ്മവും മായ (Illusion): സത്യമല്ലാത്തതിനെ സത്യമായി തോന്നിപ്പിക്കുന്ന പ്രകൃതിയുടെ ശക്തി. ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളിലെ ലോകം സത്യമാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്നത് മായയാണ്. ബ്രഹ്മം (Ultimate Reality): പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പരമമായ സത്യം. ജനനമരണങ്ങളോ മാറ്റങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത, അനന്തമായ ആത്മചൈതന്യമാണ് ബ്രഹ്മം. തുരീയ അവസ്ഥയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നത് ഈ ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, മായ കാരണം നാം ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളിൽ ജീവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവക്കെല്ലാം അപ്പുറത്തുള്ള തുരീയം എന്ന അവസ്ഥയിലാണ് നമ്മൾ പരമമായ ബ്രഹ്മത്തെ അല്ലെങ്കിൽ നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നത്. 'ഓം' (AUM) എന്ന പ്രണവമന്ത്രം ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി, തുരീയം എന്നീ നാല് അവസ്ഥകളുടെ പൂർണ്ണമായ രൂപമാണ്. മാണ്ഡൂക്യോപനിഷത്ത് 'ഓം' എന്ന അക്ഷരത്തെ ഈ അവസ്ഥകളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു കൃത്യമായി വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. 'ഓം' എന്നതിനെ അ (A), ഉ (U), മ (M) എന്നീ മൂന്ന് മാത്രകളായും, ഇവയ്ക്ക് അപ്പുറത്തുള്ള അമാത്ര (Silence) ആയും തിരിക്കാം: 'ഓമി'ന്റെ ഘടനയും ബോധാവസ്ഥകളും 'അ' (A) - ജാഗ്രത് അവസ്ഥ: ഓംകാരത്തിലെ ആദ്യത്തെ അക്ഷരം. ഇത് ബാഹ്യലോകത്തെയും നമ്മുടെ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയെയും (Waking State) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'ഉ' (U) - സ്വപ്നാവസ്ഥ: രണ്ടാമത്തെ അക്ഷരം. ഇത് നമ്മുടെ ഉൾലോകത്തെയും സ്വപ്നങ്ങളെയും (Dream State) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനസ്സ് മാത്രമാണ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 'മ' (M) - സുഷുപ്തി അവസ്ഥ: മൂന്നാമത്തെ അക്ഷരം. ഇത് ആഴത്തിലുള്ള ഉറക്കത്തെ (Deep Sleep) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ കാഴ്ചകളോ ചിന്തകളോ ഇല്ല, എല്ലാം ഒന്നായി ലയിക്കുന്നു. അമാത്ര (Silence) - തുരീയം: 'മ' എന്ന അക്ഷരത്തിന് ശേഷം വരുന്ന നിശ്ശബ്ദത. ഇത് അവസ്ഥകൾക്ക് അപ്പുറത്തുള്ള തുരീയത്തെയും പരബ്രഹ്മത്തെയും (Pure Consciousness) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, 'ഓം' എന്ന് പൂർണ്ണമായി ജപിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിവ കടന്ന് ഒടുവിൽ പരമമായ ശാന്തിയിലും (തുരീയം/ബ്രഹ്മം) ചെന്നെത്തുന്നു. തുരീയം (Thuriya) എന്നാൽ "നാലാമത്തേത്" എന്നാണ് അർത്ഥം. ഇത് മനസ്സിന്റെ ഒരു അവസ്ഥയല്ല, മറിച്ച് മറ്റ് മൂന്ന് അവസ്ഥകൾക്കും (ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി) പിന്നിലുള്ള, മാറ്റമില്ലാത്ത ശുദ്ധ ബോധമാണ് (Pure Consciousness). മാണ്ഡൂക്യോപനിഷത്ത് തുരീയത്തെ വിവരിക്കുന്നത് നെതി-നെതി (ഇതല്ല, ഇതല്ല) എന്ന രീതിയിലാണ്. തുരീയത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ: അദൃശ്യം: കണ്ണുകൾക്കോ മറ്റ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കോ ഇതിനെ കാണാൻ കഴിയില്ല. അഗ്രാഹ്യം: മനസ്സിനോ ബുദ്ധിക്കോ ഇതിനെ പൂർണ്ണമായി ചിന്തിച്ചു മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. ലക്ഷണശൂന്യം: ഇതിന് പ്രത്യേക ഗുണങ്ങളോ അടയാളങ്ങളോ ഇല്ല. ശാന്തം/ശിവം: പരമമായ ശാന്തിയും ആനന്ദവുമാണ് തുരീയം. അദ്വൈതം: ഇവിടെ രണ്ടാമതൊരു വസ്തുവില്ല, എല്ലാം ഒന്നാണ്. ലളിതമായ ഒരു ഉദാഹരണം: ഒരു സിനിമാ തിയേറ്റർ സങ്കൽപ്പിക്കുക: വെള്ളിത്തിരയിൽ കാണുന്ന പകൽ വെളിച്ചം ജാഗ്രത്. സിനിമയിലെ രാത്രി ദൃശ്യങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ സ്വപ്നങ്ങൾ സ്വപ്നം. സിനിമ കഴിഞ്ഞ് പ്രൊജക്ടർ അണയുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഇരുട്ട് സുഷുപ്തി. എന്നാൽ ഈ മൂന്ന് അവസ്ഥകളിലും മാറ്റമില്ലാതെ, സിനിമ ഓടുമ്പോഴും ഇല്ലാത്തപ്പോഴും അവിടെ നിലനിൽക്കുന്ന ആ വെള്ള സ്ക്രീൻ (വെള്ളിത്തിര) ആണ് തുരീയം. മറ്റ് മൂന്ന് അവസ്ഥകളും വന്നുപോകുമെങ്കിലും തുരീയം എപ്പോഴും പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് ഒപ്പമുണ്ടാകും. ഇതാണ് നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അഥവാ ആത്മാവ്/ബ്രഹ്മം. ഭഗവദ്ഗീതയിൽ 'തുരീയം' എന്ന വാക്ക് നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, ഈ പരമമായ അവസ്ഥയെയും ശുദ്ധബോധത്തെയും കുറിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജ്ജുനന് വ്യക്തമായി വിവരിച്ചുനൽകുന്നുണ്ട്. ഗീതയിൽ ഇതിനെ 'അക്ഷരബ്രഹ്മം', 'കൂടസ്ഥൻ', അല്ലെങ്കിൽ 'പരമാത്മാവ്' എന്നൊക്കെയാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഗീതയുടെ വിവിധ അധ്യായങ്ങളിൽ തുരീയ അവസ്ഥയെ വിവരിക്കുന്ന പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. ത്രിഗുണങ്ങൾക്ക് അപ്പുറമുള്ള അവസ്ഥ (ഗുണാതീതൻ) പ്രകൃതിയുടെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാണ് സത്ത്വം, രജസ്സ്, തമസ്സ്. ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിവ ഈ ഗുണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭഗവദ്ഗീത 14-ാം അധ്യായത്തിൽ (ഗുണത്രയവിഭാഗയോഗം) ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾക്കും അപ്പുറം കടക്കുന്നവനെ 'ഗുണാതീതൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ ഗുണാതീത അവസ്ഥ തന്നെയാണ് തുരീയം. 2. ആത്മസാക്ഷാത്കാരം (ധ്യാനയോഗം) 6-ാം അധ്യായത്തിൽ ധ്യാനത്തിലൂടെ മനസ്സിനെ പൂർണ്ണമായി അടക്കി നിശ്ചലമാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വിളക്കിലെ തിരി അനങ്ങാതെ നിൽക്കുന്നതുപോലെ മനസ്സ് ആത്മാവിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥ. സുഷുപ്തിയിലെപ്പോലെ ഇവിടെ അന്ധകാരമില്ല, പകരം പരമമായ പ്രകാശവും ഉണർവുമുണ്ട്. 3. നശിക്കാത്ത പരമപദം 8-ാം അധ്യായത്തിൽ (അക്ഷരബ്രഹ്മയോഗം) കൃഷ്ണൻ പറയുന്നു: "വ്യക്തമായ പ്രകൃതിക്കപ്പുറം അവ്യക്തവും ശാശ്വതവുമായ മറ്റൊരു ഭാവമുണ്ട്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ സർവ്വ ചരാചരങ്ങളും നശിച്ചാലും അത് നശിക്കുന്നില്ല." ഈ നശിക്കാത്ത ശാശ്വത ഭാവമാണ് തുരീയം അഥവാ ബ്രഹ്മം. 4. ക്ഷേത്രജ്ഞൻ (അറിയുന്നവൻ) 13-ാം അധ്യായത്തിൽ ശരീരത്തെ 'ക്ഷേത്രം' എന്നും അതിനുള്ളിലെ ജീവനെ/ബോധത്തെ 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും സ്വപ്നം കാണുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും മാറ്റമില്ലാതെ ഉള്ളിലിരുന്ന് എല്ലാം അറിയുന്ന ആ സാക്ഷിബോധം (Witness Consciousness) തന്നെയാണ് തുരീയം. ചുരുക്കത്തിൽ, ഭഗവദ്ഗീത ഉപദേശിക്കുന്നത് ജാഗ്രത്-സ്വപ്ന-സുഷുപ്തികൾക്ക് കാരണമായ ഭൗതികലോകത്തിൽ ജീവിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ, ഭക്തിയിലൂടെയോ ജ്ഞാനത്തിലൂടെയോ ധ്യാനത്തിലൂടെയോ ആ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയായ ബ്രഹ്മത്തിൽ മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കാനാണ് (സ്ഥിതപ്രജ്ഞൻ ).

ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ ഏറ്റവും പവിത്രവും ദാർശനികവുമായ ഒരു ഭാഗമാണ് ഹംസഗീത അഥവാ ഹംസോപദേശം. ഭാഗവതം പതിനൊന്നാം സ്കന്ധത്തിലെ പതിമൂന്നാമത്തെ അധ്യായത്തിലാണ് ഭഗവാൻ ഹംസരൂപിയായി അവതരിച്ച് ഈ ഉപദേശം നൽകുന്നത്. ശ്രീക്യഷ്ണൻ തന്റെ പരമഭക്തനായ ഉദ്ധവർക്ക് നൽകുന്ന ജ്ഞാനോപദേശങ്ങളുടെ (ഉദ്ധവഗീത) ഭാഗമായാണ് ഈ കഥ വിവരിക്കുന്നത്. ഹംസോപദേശത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം ഒരിക്കൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാരായ സനകാദികൾ (സനകൻ, സനന്ദൻ, സനാതനൻ, സനത്കുമാരൻ) തങ്ങളുടെ പിതാവായ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഒരു സംശയം ചോദിച്ചു: "മനുഷ്യന്റെ മനസ്സ് സ്വാഭാവികമായും ലൗകികവിഷയങ്ങളിൽ (ഗുണങ്ങളിൽ) ആകൃഷ്ടമാകുന്നു. വിഷയങ്ങൾ മനസ്സിലും പതിഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, മുക്തി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു സാധകൻ ലൗകികവിഷയങ്ങളിൽ നിന്നും മനസ്സിനെ എങ്ങനെ വേർപെടുത്തും?" സൃഷ്ടികർമ്മങ്ങളിൽ വ്യാപൃതനായിരുന്നതിനാൽ ബ്രഹ്മാവിന് ഈ ചോദ്യത്തിന് വ്യക്തമായ ഉത്തരം നൽകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കുകയും, ഭഗവാൻ ഹംസത്തിന്റെ (അരയന്നം) രൂപത്തിൽ അവരുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു. വെള്ളവും പാലും കലർത്തിവെച്ചാൽ പാൽ മാത്രം വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ കഴിവുള്ള പക്ഷിയാണ് ഹംസം. അതുപോലെ അസത്യത്തിൽ നിന്ന് സത്യത്തെ വേർതിരിക്കാൻ ഈ രൂപം പ്രതീകാത്മകമായി ഭഗവാൻ സ്വീകരിച്ചു. പ്രധാന ഉപദേശങ്ങൾ (തത്ത്വചിന്ത) ആത്മതത്വവും മനസും: മനസ്സും ലൗകികവിഷയങ്ങളും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് ശരിയാണ്. എന്നാൽ ജീവാത്മാവ് ഇവ രണ്ടിനും അപ്പുറത്താണ്. ഗുണങ്ങൾ മനസ്സിന്റേതാണ്, ആത്മാവിന്റേതല്ല: സത്ത്വം, രജസ്സ്, തമസ്സ് എന്നീ മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ മനസ്സിനെയാണ് ബാധിക്കുന്നത്, പരിശുദ്ധമായ ആത്മാവിനെയല്ല. മനസ്സിനെ സത്ഗുണം കൊണ്ട് ഉയർത്തുമ്പോൾ മറ്റ് രണ്ട് ഗുണങ്ങളും ഇല്ലാതാകുന്നു. അദ്വൈത ദർശനം: കാണുന്നവനും (ദ്രഷ്ടാവ്), കാണപ്പെടുന്ന കാഴ്ചയും (ദൃശ്യം) എല്ലാം ഒന്നാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് ജ്ഞാനം. പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ പരമാത്മാവിന്റെ തന്നെ പ്രകടനമാണ്. അവസ്ഥാത്രയങ്ങൾ: ജാഗ്രത് (ഉണർന്നിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ), സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി (ഗാഢനിദ്ര) എന്നീ മൂന്ന് അവസ്ഥകൾ മനസ്സിന്റേത് മാത്രമാണ്. ഇവയ്‌ക്കെല്ലാം സാക്ഷിയായിരിക്കുന്ന ആത്മാവ് ഒന്നുമാത്രം. ധ്യാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം: മനസ്സിനെ ലൗകിക ചിന്തകളിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ച് സർവ്വവ്യാപിയായ പരമാത്മാവിൽ ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തുകയാണ് മുക്തിയിലേക്കുള്ള വഴി. ഭഗവാന്റെ ഈ ജ്ഞാനോപദേശം കേട്ട് സനകാദികളുടെ സംശയങ്ങൾ മാറുകയും അവർ ഭഗവാനെ വണങ്ങുകയും ചെയ്തു.

ശ്രീരുദ്രത്തിലെ ചമകപ്രശ്നത്തിൽ (ചമകം) തുടരെത്തുടരെ ഉപയോഗിക്കുന്ന "മ" (ച മേ), "മേ" (മേ) എന്നീ പദങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ വ്യാകരണപരമായ അർത്ഥവ്യത്യാസമുണ്ട്. വേദസംസ്കൃതത്തിൽ ഇവ രണ്ടും പ്രാർത്ഥിക്കുന്ന ആളിലേക്ക് (എനിക്ക്) നന്മകൾ ആകർഷിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നവയാണ്. ഇവയുടെ പ്രധാന വ്യത്യാസങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. 'ച മേ' (ca me) എന്നതിലെ 'മ' അർത്ഥം: "എനിക്ക്" (To me / For me) എന്നാണ് 'മ' (മേ - me) എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം. 'ച' എന്നാൽ "ഉം" (And) എന്നാണ്. പ്രയോഗം: സാധാരണയായി ഒരു നാമപദത്തിന് (Noun) ശേഷമാണ് 'ച മേ' വരുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്: “വാജശ്ച മേ പ്രസവശ്ച മേ” വാജഃ + ച + മേ = അന്നവും എനിക്ക്. പ്രസവഃ + ച + മേ = ശുദ്ധിയും എനിക്ക്. ലക്ഷ്യം: പ്രപഞ്ചത്തിലെ വിവിധ വസ്തുക്കളും ഗുണങ്ങളും "എനിക്കും ലഭിക്കണേ" എന്ന് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് പ്രാർത്ഥിക്കാനാണ് 'ച മേ' ഉപയോഗിക്കുന്നത്. 2. 'മേ' (me) മാത്രം വരുന്നത് അർത്ഥം: ഇതും "എനിക്ക്" അല്ലെങ്കിൽ "എന്റേത്" എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് വരുന്നത്. പ്രയോഗം: ചമകത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ 'ച' (ഉം) ഇല്ലാതെ 'മേ' എന്ന് മാത്രം പ്രയോഗിക്കാറുണ്ട്. വാക്യത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലോ, രണ്ട് കാര്യങ്ങളെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ 'ഉം' ആവശ്യമില്ലാത്തപ്പോഴോ ആണ് ഇത് വരുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്: ചമകത്തിലെ നാലാം അനുവാകത്തിൽ “യജ്ഞേന കല്പന്താം” (യജ്ഞത്താൽ സമൃദ്ധമാകട്ടെ) എന്ന് പറയുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് വരുന്ന ലിസ്റ്റുകളിൽ ഇത് കാണാം. ലക്ഷ്യം: ഒരു കൂട്ടം അനുഗ്രഹങ്ങൾ എന്റേതായി തീരട്ടെ എന്ന് നേരിട്ട് കൽപ്പിക്കാനും ഉറപ്പിക്കാനും ഈ പ്രയോഗം സഹായിക്കുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ: ച മേ: "ഇതും എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ, അതും എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ" എന്ന് നിരത്തിപ്പഠഞ്ഞു പ്രാർത്ഥിക്കാൻ (And to me). മേ: "എനിക്ക് / എന്റേത്" എന്ന് നേരിട്ട് സൂചിപ്പിക്കാൻ (To me / Mine). ചമകത്തിൽ 'മ' (ച മേ), 'മേ' എന്നിവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വ്യാകരണപരവും ഉച്ചാരണപരവുമായ നിയമങ്ങൾ മൂലമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇതിന്റെ ലളിതമായ വിശദീകരണം താഴെ നൽകുന്നു: 1. 'മേ' (me) എന്നാൽ എന്ത്? അർത്ഥം: സംസ്കൃതത്തിൽ 'മേ' എന്നാൽ "എനിക്ക്" (To me / For me) അല്ലെങ്കിൽ "എന്റേത്" (Mine) എന്നാണ് അർത്ഥം. ഉപയോഗം: ചമകത്തിൽ ഓരോ വസ്തുവും എനിക്ക് ലഭിക്കണം എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കാനാണ് 'മേ' ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണം: പ്രസവശ്ച മേ (പ്രവർത്തനശേഷി എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ). 2. 'മേ' എന്നത് 'മ' ആയി മാറുന്നത് എങ്ങനെ? (സന്ധി നിയമം) വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലുമ്പോൾ തൊട്ടടുത്തായി വരുന്ന അക്ഷരങ്ങൾ അനുസരിച്ച് വാക്കുകൾ തമ്മിൽ ചേരുമ്പോൾ (സന്ധി ചെയ്യുമ്പോൾ) ശബ്ദത്തിൽ മാറ്റം വരാം. ചമകത്തിൽ 'ച' (ca - ഉം) എന്ന വാക്കും 'മേ' (me - എനിക്ക്) എന്ന വാക്കും ചേർന്നാണ് 'ച മേ' (ca me) എന്ന് വരുന്നത്. എന്നാൽ ചില വേദപാഠശാലകളിലെ ഉച്ചാരണരീതി (Recitation style) അല്ലെങ്കിൽ പ്രതിശാഖ്യ നിയമങ്ങൾ (Pratishakhya rules) അനുസരിച്ച്, വാക്യങ്ങളുടെ ഘടനയിലും താളത്തിലും വരുന്ന മാറ്റം കാരണം 'മേ' എന്നത് ചിലയിടങ്ങളിൽ 'മ' ആയി കേൾക്കാവുന്നതാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ: അർത്ഥം ഒന്നാണ്: 'മ' ആയാലും 'മേ' ആയാലും അർത്ഥം "എനിക്ക്" എന്ന് തന്നെയാണ്. മാറ്റത്തിന് കാരണം: മന്ത്രത്തിന്റെ താളം (Rhythm), ഉച്ചാരണ ശൈലി, വ്യാകരണത്തിലെ സന്ധി നിയമങ്ങൾ എന്നിവ മാത്രമാണ് ഈ വ്യത്യാസത്തിന് കാരണം.

ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തെയും ആത്മീയ ദർശനങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി ആത്മജ്ഞാനിയായ ഡോ. പി. രാമൻ (Dr. P. Raman) നൽകിയ പ്രഭാഷണപരമ്പരകളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മീയ വീക്ഷണങ്ങളുമാണ് "ഡോ. പി. രാമന്റെ വേദാന്തം" എന്ന പേരിൽ പ്രധാനമായും അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ആത്മീയ പ്രഭാഷകനും വേദാന്ത ചിന്തകനുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം, സനാതന ധർമ്മത്തിലെയും ഉപനിഷത്തുകളിലെയും അദ്വൈത തത്ത്വങ്ങളെ ലളിതമായി സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേദാന്ത വീക്ഷണങ്ങളുടെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: പ്രധാന തത്ത്വങ്ങളും വീക്ഷണങ്ങളും ഭാഗവത ചിന്തകൾ: ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ ഗഹനമായ ആത്മീയ സത്യങ്ങളെയും മരണഭയം, മരണാനന്തരഗമനം, ഋതംബരാ ബുദ്ധി തുടങ്ങിയ സങ്കൽപ്പങ്ങളെയും വേദാന്ത ചിന്തകളുമായി സമന്വയിപ്പിച്ചു അദ്ദേഹം പ്രഭാഷണങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു. അധ്യാത്മികതയുടെ വികാസം: മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക പരിവർത്തനവും ഭക്തിയും കേവലം ആചാരങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങാതെ, ജ്ഞാനത്തിലൂടെയുള്ള ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്ക് നയിക്കണമെന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശൈലി. കോസ്മിക് വിഷൻ (Cosmic Vision): പ്രപഞ്ചത്തെയും ഈശ്വരീയ ചൈതന്യത്തെയും ശാസ്ത്രീയ-ആത്മീയ ദൃഷ്ടിയിലൂടെ നോക്കിക്കാണുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'കോസ്മിക് വിഷൻ' പ്രഭാഷണങ്ങൾ ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. സത്സംഗങ്ങൾ: വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രം വൈദിക് വിഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ പോലുള്ള വേദികളിലൂടെയും വിവിധ ഭാഗവത സത്രങ്ങളിലൂടെയും അദ്ദേഹം തന്റെ വേദാന്ത ചിന്തകൾ പങ്കുവെച്ചു. തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ തീർത്ഥാടനങ്ങൾക്കായും ഈശ്വരീയ ചിന്തകൾക്കായും മാറ്റിവെച്ച ഡോ. പി. രാമൻ, ഭാഗവതത്തെ ഒരു ഭക്തിഗ്രന്ഥം എന്നതിലുപരി ഒരു ആത്മജ്ഞാന ശാസ്ത്രമായിട്ടാണ് വ്യാഖ്യാനിച്ചത്. (അദ്ദേഹം 2018 ആഗസ്റ്റിൽ അന്തരിച്ചു). "ഋതംബരാ ബുദ്ധി" എന്നത് പതഞ്ജലി യോഗസൂത്രത്തിലും ഹൈന്ദവ വേദാന്തത്തിലും പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ഒരു ആത്മീയ ബുദ്ധിതലമാണ്. ഡോ. പി. രാമൻ തന്റെ പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തെയും ആധുനിക സയൻസിനെയും മുൻനിർത്തി ഈ അവസ്ഥയെ വളരെ ലളിതമായി വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേദാന്ത വീക്ഷണപ്രകാരം "ഋതംബരാ ബുദ്ധി" എന്നാൽ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. വാക്കിന്റെ അർത്ഥം ഋതം: എന്നാൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ശാശ്വതമായ സത്യം അഥവാ മാറ്റമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ച നിയമം (Cosmic Order / Absolute Truth) എന്നാണ് അർത്ഥം. ഭര: എന്നാൽ ധരിക്കുന്നത് അല്ലെങ്കിൽ താങ്ങുന്നത് എന്നാണർത്ഥം. ഋതംബരാ ബുദ്ധി: കേവലം സത്യത്തെ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും, യാതൊരുവിധ തെറ്റായ അറിവുകൾക്കോ (വിപര്യയം) ഭ്രമങ്ങൾക്കോ സ്ഥാനമില്ലാത്തതുമായ പരമമായ ജ്ഞാനാവസ്ഥയാണ് ഋതംബരാ ബുദ്ധി. 2. ഡോ. പി. രാമന്റെ വ്യാഖ്യാനം സാധാരണ ബുദ്ധിയും ഋതംബരാ ബുദ്ധിയും: നമ്മുടെ സാധാരണ ബുദ്ധി ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ (കണ്ണ്, മൂക്ക്, ചെവി തുടങ്ങിയവ) ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതിനാൽ അതിൽ തെറ്റുകളും മുൻവിധികളും ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ ഋതംബരാ ബുദ്ധി ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതീതമായി, പ്രപഞ്ചസത്യത്തെ നേരിട്ട് ദർശിക്കുന്ന (Intuitive Wisdom) അവസ്ഥയാണ്. ഭാഗവതവുമായുള്ള ബന്ധം: ഭാഗവതത്തിലെ ധ്രുവചരിതം, പ്രഹ്ലാദചരിതം, ശുുകമഹർഷിയുടെ അവസ്ഥ തുടങ്ങിയവ വിവരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ഈ ബുദ്ധിതലത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാറുണ്ട്. മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും ശാന്തമായി പ്രപഞ്ചചൈതന്യത്തിൽ ലയിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ ബുദ്ധി ഉണരുന്നത്. ആധുനിക സയൻസും ആത്മീയതയും: ഡോ. പി. രാമൻ തന്റെ പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ ക്വാണ്ടം ഫിസിക്സിനെയും മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും (Brain waves / Higher consciousness) ആത്മീയതയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് ഋതംബരാ ബുദ്ധിയെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. 3. യോഗസൂത്രത്തിലെ പ്രസക്തി പതഞ്ജലി മഹർഷി യോഗസൂത്രത്തിലെ സമാധിപാദത്തിൽ (സൂത്രം 1.48) വ്യക്തമാക്കുന്നു: "ഋതംബരാ തത്ര പ്രജ്ഞാ" (Ritambhara tatra prajna) സമ്പ്രജ്ഞാത സമാധിയുടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന തലമായ 'നിർവിചാര സമാധി'യിൽ എത്തുമ്പോൾ യോഗിക്ക് ലഭിക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണ് ഋതംബര. ഈ അവസ്ഥയിൽ പ്രകൃതിയിലെ എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളും സത്യങ്ങളും യാതൊരു മറയും കൂടാതെ സ്വയം വെളിപ്പെടുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, ഭൗതികമായ അറിവുകൾക്കപ്പുറം ഒരു മനുഷ്യന് ലഭിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും ശുദ്ധമായ ആത്മീയ ഉൾക്കാഴ്ചയെയാണ് ഡോ. പി. രാമൻ തന്റെ വേദാന്ത ചിന്തകളിൽ ഋതംബരാ ബുദ്ധി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

43 crores is the number of free doctor consultations delivered by a govt telemedicine platform most urban Indians have never even heard of. It is called eSanjeevani..... And it might be the most quietly massive digital health system on the planet, bigger, by consultation volume, than any telemedicine platform any country has ever built, public / private. Look at how fast this scaled, most people assume govt tech moves at govt speed. This one did not.... - 2019: platform rolled out, mostly experimental. - Mid-2020: crossed 3 million consultations, right as COVID lockdowns hit and OPDs across the country shut their doors. - Within a couple more years: past 120 million. - By January 2025: past 250 million. - By November 2025: 430 million. That is not linear growth. That is a curve that bent hard upward because a health worker sitting in a primary health centre in rural Chhattisgarh, with zero specialists for a 100 KMs, suddenly had a video line straight to a doctor at a district hospital. How it actually works and why the model is smart: - It runs on a hub & spoke system. 131,000+ rural health centres (the "spokes") connect to ~17,000 hospital hubs. - A nurse / health worker at a village level centre does the first line consultation and if it needs a specialist, they do not send the patient on a bus ride to the nearest city. They connect them, live, on video, right there. - And this is not a niche pilot anymore, 93%+ of all usage runs through this doctor to doctor model, meaning it has become genuine day to day rural healthcare infrastructure, not a COVID-era stopgap. A few more fascinating data points for people mostly doubting any govt run schemes: - 57% of beneficiaries are women, the demographic that has historically had the hardest time physically travelling to a city hospital for a routine consultation. - 12% are senior citizens. This is reaching exactly the population that private telemedicine apps, built for smartphone literate urban users with credit cards, were never going to reach. 1 of the largest single interventions in healthcare access in human history, built quietly, by an Indian govt lab (C-DAC), running almost invisibly in the background of "Digital India" headlines that usually go to UPI and Aadhaar instead.

പത്മപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ശ്രീമദ് ഭാഗവത മാഹാത്മ്യം, ഭാഗവത പാരായണത്തിന്റെയും ശ്രവണത്തിന്റെയും മാഹാത്മ്യത്തെയും അത് മനുഷ്യന് നൽകുന്ന മുക്തിയെയും വിവരിക്കുന്ന മനോഹരമായ ഭാഗമാണ്. ആറ് അധ്യായങ്ങളിലായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്ന ഇതിന്റെ ചുരുക്കം താഴെ പറയുന്ന പ്രധാന കഥകളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം: 1. ഭക്തിദേവിയുടെയും പുത്രന്മാരുടെയും കഥ ഭക്തിയുടെ ഗ്ലാനി: നാരദമഹർഷി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ യമുനാതീരത്ത് ഒരു യുവതി ദുഃഖിച്ചിരിക്കുന്നത് കണ്ടു. അവൾക്ക് സമീപം രണ്ട് വൃദ്ധന്മാർ അബോധാവസ്ഥയിൽ കിടപ്പുണ്ടായിരുന്നു. കാരണം: ആ യുവതി ഭക്തിദേവിയും വൃദ്ധന്മാർ അവളുടെ പുത്രന്മാരായ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും ആയിരുന്നു. ദ്രവിഡദേശത്ത് ജനിച്ച്, കർണാടകത്തിലും മഹാരാഷ്ട്രയിലും വളർന്ന്, ഗുജറാത്തിലെത്തിയപ്പോൾ കലിയുഗത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താൽ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും വൃദ്ധരായി മാറി. വൃന്ദാവനത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഭക്തി വീണ്ടും യുവതിയായെങ്കിലും പുത്രന്മാർക്ക് ബോധം വീണ്ടെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. പരിഹാരം: നാരദർ വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും ചൊല്ലിക്കേൾപ്പിച്ചെങ്കിലും അവർ ഉണർന്നില്ല. ഒടുവിൽ സനകാദി മഹർഷിമാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നാരദർ അവർക്കായി ശ്രീമദ് ഭാഗവത കഥ പാരായണം ചെയ്തു. ഭാഗവത ശ്രവണത്തിലൂടെ ജ്ഞാനത്തിനും വൈരാഗ്യത്തിനും യുവത്വം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും അവർ ഉണരുകയും ചെയ്തു. 2. ആത്മദേവന്റെയും ഗോകർണ്ണന്റെയും കഥ (ധുന്ധുകാരിയുടെ മോചനം) ഭാഗവത സപ്താഹത്തിന്റെ ശക്തി വ്യക്തമാക്കുന്ന കഥയാണിത്. തുങ്ഗഭദ്രാ നദീതീരത്ത് ആത്മദേവൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ധുന്ധുലിയും ജീവിച്ചിരുന്നു. കുട്ടികളില്ലാത്ത ദുഃഖത്താൽ വിഷമിച്ച അവർക്ക് ഒരു സന്യാസിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഒരു പഴം ലഭിച്ചു. ധുന്ധുലി ആ പഴം പശുവിന് നൽകുകയും, പശുവിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരൂപമുള്ള ഗോകർണ്ണൻ എന്ന ദിവ്യപുത്രൻ ജനിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ധുന്ധുലി തന്റെ സഹോദരിയുടെ മകനെ ദത്തെടുത്ത് ധുന്ധുകാരി എന്ന് പേരിട്ട് വളർത്തി. ഗോകർണ്ണൻ മഹാജ്ഞാനിയായപ്പോൾ, ധുന്ധുകാരി അതിക്രൂരനും ദുർമാർഗ്ഗിയുമായി മാറി. ഒടുവിൽ വേശ്യകളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ധുന്ധുകാരി ക്രൂരനായ ഒരു പ്രേതമായി മാറി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു. അനുജനായ ഗോകർണ്ണൻ ധുന്ധുകാരിയുടെ ആത്മാവിന് മുക്തി നൽകാനായി ഏഴു ദിവസം കൊണ്ട് ഭാഗവത സപ്താഹം വായന നടത്തി. ഏഴാം ദിവസം ഒരു മുളങ്കൂട്ടിൽ ഇരുന്ന് കഥകേട്ട ധുന്ധുകാരിയുടെ പാപങ്ങൾ അകലുകയും, വിമാനത്തിലേറി അവൻ വൈകുണ്ഠം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു. കലിയുഗത്തിലെ ഏക ആശ്രയം: കലിയുഗത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ അകറ്റി മനസ്സിന് ശാന്തിയും ഭക്തിയും നൽകാൻ ഭാഗവത ശ്രവണത്തോളം മികച്ച മറ്റൊന്നില്ല. പാപമുക്തി: എത്ര വലിയ പാപിയാണെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഭാഗവതം കേട്ടാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും. ഭക്തിയും ജ്ഞാനവും: കേവലമായ അറിവിനേക്കാൾ (ജ്ഞാനം) ഭഗവാനോടുള്ള അചഞ്ചലമായ പ്രേമമാണ് (ഭക്തി) ഈശ്വരസാക്ഷാത്കാരത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നത്.

മിഥ്യയായ അവിദ്യയിൽ നിന്ന് അഹങ്കാരമുണ്ടാകുന്നു. അഹങ്കാരം ശരീരവുമായി താദാത്മ്യം പ്രാപിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാൽ ശരീരം ചേതനയുള്ളതായി ഞാൻ ശരീരമാണ് എന്നുള്ള വിചാരിച്ച് ജീവൻ കർമ്മ ഫലങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അജ്ഞാനത്തിൽ മുഴുകി ജനന മരണ രൂപത്തിലുള്ള സംസാര ദു:ഖങ്ങളനുഭവിച്ച് ഹംസപദം മറന്ന് ജീവിയ്ക്കുന്നു. പുണ്യ പാദങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി ഉത്കൃഷ്ടവും നികൃഷ്ടവും ആയജീവിതം നയിക്കുന്നു. "" ഞാൻ വളരെയധികം പുണ്യങ്ങൾ ചെയ്തു. എൻറ്റെ കഴിവനുസരിച്ചുള്ള യജ്ഞ ദാനാതികളെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്തു. ഇനി എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗ പ്രാപ്തിയാണ് എന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കു മ്പോൾ പൊടുന്നനെ മരണത്തിനടിപ്പെടുന്നു. പുണ്യം തീരുമ്പോൾ ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിലെത്തിയിട്ട് മഞ്ഞ്തുള്ളികളോടുകൂടി ഭൂമിയിൽ പതിക്കുന്നു. പിന്നീട് സസ്യാതികളിലെ ധാന്യങ്ങളായിമാറി സന്തോഷപൂർവ്വം കഴിയുന്നു. പിന്നീട് നാല് തരം ഭക്ഷണ ങ്ങളിൽ ഒന്നായി തീരുന്നു. അത് പുരുഷനിലെ ബീജമായിത്തീർന്ന് സ്ത്രീയിലെ അണ്ഡത്തിലെ രക്തവുമായി ചേര്‍ന്ന് മറുപിള്ളയാൽ ആവരണം ചെയ്യപ്പെടും. ഒരു ദിവസം കൊണ്ട് കട്ട പിടിയ്ക്കുന്നു. അഞ്ച് രാത്രി കൊണ്ട് ഒരു കുമിളയുടെ ആകൃതിയുണ്ടാകും. വീണ്ടും അഞ്ച്ദിവസം കൊണ്ട് മാംസപേശിയായിതീരുന്നു. തുടര്‍ന്ന് 15ദിവസംകൊണ്ട് മാംസപേശി രക്തം നിറഞ്ഞതായി തീരുന്നു. അടുത്ത് 25 രാത്രികൊണ്ട് അതിൽ അവയവങ്ങളുണ്ടാകുന്നു. അടുത്ത മൂന്ന്മാസംകൊണ്ട് അംഗങ്ങളുടെ സന്ധികൾ ഉണ്ടായി തുടങ്ങും. നാലുമാസംകൊണ്ട് വിരലുകൾ തെളിയുന്നു. അഞ്ച് മാസം കൊണ്ട് പല്ല്,, നഖം,, ഗുഹ്യം,,മൂക്ക്.. ചെവി... കണ്ണ് എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു. ആറാംമാസത്തിൽ കർണ്ണ ദ്വാരങ്ങൾ തെളിയുന്നു. ഗുദം, ഉപസ്ഥം,പൊക്കിൾ എന്നിവ ഏഴിൽ രൂപപ്പെടുന്നു. എട്ടാം മാസം ശിരോരോമങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. അതോടുകൂടി അവയവ ങ്ങളും പുഷ്ടി പ്രാപിച്ച് തുടങ്ങുന്നു. ഒമ്പതാം മാസത്തിൽ ഗർഭം മാസാരംഭത്തിൽ കൈകാ ലുകൾ ചലിച്ചു തുടങ്ങുന്നു. അഞ്ചാം മാസം മുതൽ ഗർഭം ചൈതന്യ വത്താകുന്നു. ഗർഭ പിണ്ഡം വളരുന്ന കാലം കർമ്മബലം ഉണ്ടായിരുന്നാൽ അക്കാലത്ത് നാശം സംഭവിയ്ക്കുന്നില്ല. ഗർഭാവസ്ഥയിൽ തൻറ്റെ പൂര്‍വജന്മ കർമ്മഫലത്തെ മാതൃ ഗർഭത്തിലെ ചൂട് സഹിക്ക വയ്യാതെ ജനനം ഉണ്ടാകാനുള്ള കാരണം സ്വയം ചിന്തിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. എത്രയോ പുത്രന്മാർ ഭാര്യ മാർ ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരോടും നിരവധി സമ്പത്തുക്കളോടും എത്ര എത്ര ജന്മ ങ്ങളാണ് പോയത്. അക്കാലം അത്രയും കുടുംബതാത്പര്യവും ധനസംമ്പാ ദനവുമായി കഴിഞ്ഞു. മഹാവിഷ്ണുവിനെ സ്മരിച്ചില്ല. അതിൻറ്റെ ഫലമായിട്ടാണ് വീണ്ടും വീണ്ടുമൊരു ജനനത്തിന് വേണ്ടി ഈ ഗർഭത്തിൽ കിടന്ന് വിലപിക്കുന്നതിന് കാരണമായത്. എനിക്ക് എപ്പോഴാണ് ഈ ഗർഭപാത്റത്തിൽ നിന്നും പുറത്തു കടക്കാൻ സാധിക്കുക. ഇനിയുള്ള ജന്മത്തിൽ ഞാൻ ഒരു ദുഷ്കർമ്മ ങ്ങളും ചെയ്യുകയില്ല. ഇനി നാരായണ ഭജനമല്ലാതെ എൻറ്റെ മനസ്സിൽ വേറൊരു ചിന്ത ഉണ്ടാവുകയില്ല എന്ന ചിന്തയോടെ ഗർഭത്തിൽ കഴിയുന്നു. ഗർഭം പത്തു മാസം പൂര്‍ത്തിയാവുമ്പോൾ പ്രസവത്തിന് സഹായിയ്ക്കുന്ന വായുവിന്റെ ശക്തിയാൽ വിധിവശാൽ വേദനയോടു കൂടി ജനനം നടക്കുന്നു. മാതാപിതാക്കാൾ പരിപാലിച്ചാൽ തന്നെയും ബാല്യകാല ദു:ഖങ്ങൾ വളരെ ദുസ്സഹമാണ്. യൗവനത്തിലേയും വാർദ്ധക്യത്തിലേയും ദുഖങ്ങൾ ചിന്തിച്ചാൽ സഹിക്കാവുന്നതല്ല. സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവുമായ ശരീരങ്ങൾക്ക് അതീതനാണ് ആത്മാവ്. ദേഹാതികളോടുള്ള മമതാ ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് മോഹമകന്ന് നീ ആത്മജ്ഞാനിയായി വാഴുക.ശുദ്ധനും സദാശാന്തനും അവ്യയനും എപ്പോഴും ഉണർന്നിരിയ്ക്കുന്നവനും പരബ്രഹ്മരൂപനും ആനന്ദമയനും അദ്വയനും സത്യ സ്വരൂപനും സനാതനനും നിത്യനും നിരുപമനും ഏകതത്ത്വമായിട്ടുള്ളവനും നിർഗ്ഗുണനും നിഷ്കളങ്കനും സച്ചിന്മയനും സകലതിൻറ്റേയും ആത്മാവായവനും അച്യുതനും സകല ലോക സ്വരൂപനും ശാശ്വതനും ആയ ഈശ്വരൻ മായയിൽ നിന്ന് മുക്തനാണെന്ന് അറിയുമ്പോൾ എല്ലാ മായാമോഹങ്ങളും ഇല്ലാതാകുന്നു. മുജ്ജമ്മ കർമ്മങ്ങളിലെ കർമ്മങ്ങളുടെ ശക്തിയനുസരിച്ച് പരമാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തോട് കൂടി നീ ഭൂമി യിൽവാഴുക"" എന്ന് നിശാകര മുനിമുമ്പ് സമ്പാതി യോട് പറഞ്ഞതിനെ ......... സമ്പാതി അംഗതൻ തുടങ്ങിയ വാനരാദികളോട് പറയുന്ന ഭാഗമാണിത്. ശ്ലോകം.. 2001 മുതൽ 2116 വരെ.

ഗുരുവിന് മരണമില്ല; ഗുരു എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയല്ല, മറിച്ച് അനശ്വരമായ ഒരു തത്ത്വവും വെളിച്ചവുമാണ്. ശരീരത്തിന് മാത്രമേ നാശമുള്ളൂ, എന്നാൽ ഗുരു പകർന്നുതന്ന അറിവും ദർശനങ്ങളും ചിന്തകളും തലമുറകളിലൂടെ എന്നും ജീവിക്കും. ശങ്കരാചര്യ സ്വാമികൾ, ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിനെപ്പോലെയുള്ള മഹത്തുക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ വാചകം അന്വർത്ഥമാണ്. അവരുടെ മാനവികതയെക്കുറിച്ചുള്ള സന്ദേശങ്ങളും വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങളും ഇന്നും സമൂഹത്തിന് വഴിവിളക്കായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഗുരു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ ആത്മീയ വശങ്ങൾ (Spiritual dimensions) വളരെ ആഴമേറിയതാണ്. ഭാരതീയ തത്ത്വചിന്തയനുസരിച്ച് ഗുരു കേവലം ഒരു വ്യക്തിയല്ല, മറിച്ച് പരമമായ സത്യത്തിലേക്കുള്ള വഴികാട്ടിയാണ്. ഇതിന്റെ പ്രധാന ആത്മീയ തത്ത്വങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ഗുരു എന്നാൽ വെളിച്ചം: 'ഗു' എന്നാൽ ഇരുട്ട് (അജ്ഞാനം), 'രു' എന്നാൽ അതിനെ നീക്കുന്നവൻ. മനസ്സിന്റെ അജ്ഞാനാന്ധകാരം നീക്കി ജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചം തരുന്ന തത്ത്വമാണ് ഗുരു. ഈശ്വരനും ഗുരുവും ഒന്ന്: ആത്മീയ ചിന്തകളിൽ ഗുരുവിനെ ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നീ ത്രിമൂർത്തികളായും പരബ്രഹ്മമായും സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു ("ഗുരുർബ്രഹ്മാ ഗുരുർവിഷ്ണു..."). അകക്കണ്ണ് തുറക്കൽ: ഭൗതികമായ കാഴ്ചകൾക്കപ്പുറം, തന്നിലേക്ക് തന്നെ നോക്കാനും ആത്മാവിനെ അറിയാനുമുള്ള (Self-realization) ഉൾക്കാഴ്ച നൽകുന്നത് ഗുരുവാണ്. അദ്വൈത ദർശനം: ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും ഒന്നാണെന്ന സത്യം ബോധ്യപ്പെടുത്തി, 'തത്ത്വമസി' (അത് നീയാകുന്നു) എന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് ശിഷ്യനെ നയിക്കുകയാണ് ഗുരുവിന്റെ ആത്മീയ ദൗത്യം. അനശ്വരത: ശരീരം നശിച്ചാലും ഗുരു ശിഷ്യനിൽ ഉണർത്തിയ ആത്മീയ ചൈതന്യത്തിന് മരണമില്ല. അത് പ്രപഞ്ചത്തോളം ശാശ്വതമാണ്. ഭാരതത്തെ പോലെ ഗുരുവിന് ഇത്രയധികം പ്രാധാന്യം നൽകിയ മറ്റൊരു സംസ്കാരം ലോകത്തില്ല. അറിവും സംസ്കാരവും പകർന്നുനൽകി ധർമ്മത്തിന്റെ പാതയിലൂടെ സമൂഹത്തെയും രാഷ്ട്രത്തെയും നയിച്ച എല്ലാ ഗുരുവര്യന്മാരെയും നന്ദിയോടെ സ്മരിക്കാം. ഗുരുവിന്റെ സ്ഥാനം: അജ്ഞതയാകുന്ന ഇരുട്ടിനെ അകറ്റി അറിവാകുന്ന വെളിച്ചം പകർന്നു നൽകുന്ന ആളാണ് ഗുരു ('ഗു' എന്നാൽ ഇരുട്ട്, 'രു' എന്നാൽ അത് അകറ്റുന്നയാൾ). ഭാരതത്തെ പോലെ ഗുരുവിന് ഇത്രയധികം പ്രാധാന്യം നൽകിയ മറ്റൊരു സംസ്കാരം ലോകത്തില്ല. അറിവും സംസ്കാരവും പകർന്നുനൽകി ധർമ്മത്തിന്റെ പാതയിലൂടെ സമൂഹത്തെയും രാഷ്ട്രത്തെയും നയിച്ച എല്ലാ ഗുരുവര്യന്മാരെയും നന്ദിയോടെ സ്മരിക്കാം.

മഹാഭാരതത്തിൽ പാണ്ഡവർ ശക്തരും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ കൂടെയുള്ളവരും ആയിരുന്നിട്ടും അവർക്ക് ഒരുപാട് ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതിന് പിന്നിൽ ആത്മീയവും തത്വശാസ്ത്രപരവുമായ ചില പ്രധാന കാരണങ്ങളുണ്ട്: കർമ്മഫലം: ഭൂമിയിൽ ജനിക്കുന്ന ഏതൊരു മനുഷ്യനും അവരുടെ മുൻകാല കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിച്ചേ തീരൂ. പാണ്ഡവർക്ക് അവരുടെ പ്രാരബ്ധ കർമ്മങ്ങൾ കാരണം ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു. ധർമ്മത്തിന്റെ പരീക്ഷണം: കഷ്ടപ്പാടുകളിലൂടെയാണ് ഒരു മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ ധർമ്മവും ക്ഷമയും പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്. പാണ്ഡവർ ദുരന്തങ്ങളിൽ തളരാതെ ധർമ്മത്തിന്റെ വഴിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു എന്ന് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുതരാൻ ഭഗവാൻ ഇത് അനുവദിച്ചു. ഭഗവാന്റെ ലീല (ദിവ്യനാടകം): ഈ ലോകത്ത് സുഖവും ദുഃഖവും മാറിമറിഞ്ഞു വരും എന്ന് മനുഷ്യരെ പഠിപ്പിക്കാൻ കൃഷ്ണൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ഭഗവാൻ കൂടെയുണ്ടെങ്കിൽ ദുഃഖങ്ങൾ വരാതിരിക്കില്ല, എന്നാൽ ആ ദുഃഖങ്ങളെ മറികടക്കാനുള്ള കരുത്ത് ലഭിക്കും എന്നാണ് പാണ്ഡവരുടെ ജീവിതം കാണിക്കുന്നത്. അഹങ്കാരം ഇല്ലാതാക്കാൻ: അമിതമായ ശക്തിയും സമ്പത്തും മനുഷ്യരിൽ അഹങ്കാരം ഉണ്ടാക്കാം. കഷ്ടപ്പാടുകൾ പാണ്ഡവരെ എപ്പോഴും വിനയമുള്ളവരും ഈശ്വരചിന്തയുള്ളവരുമായി നിലനിർത്തി. ലോകനന്മയ്ക്കുള്ള ത്യാഗം: കൗരവരുടെ അനീതികൾക്ക് അറുതി വരുത്താനും ഭൂമിയിൽ ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും മഹാഭാരത യുദ്ധം അനിവാര്യമായിരുന്നു. ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ പാണ്ഡവർക്ക് പല ത്യാഗങ്ങളും സഹനങ്ങളും നേരിടേണ്ടി വന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ പാണ്ഡവരെ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കിയില്ല, പകരം ആ ദുഃഖങ്ങളെയെല്ലാം അതിജീവിച്ച് ഒടുവിൽ വിജയത്തിലെത്താനുള്ള വഴികാട്ടിയായി കൂടെ നിന്നു.