യജുർവേദത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനമുള്ള മഹർഷിയാണ് യാജ്ഞവൽക്യൻ. അദ്ദേഹവും യജുർവേദവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ശുക്ല യജുർവേദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവ്: തന്റെ ഗുരുവായ വൈശമ്പായനനുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം താൻ പഠിച്ച വേദഭാഗങ്ങൾ ഛർദ്ദിച്ചു നൽകി. പിന്നീട് സൂര്യദേവനെ തപസ്സുചെയ്ത് പ്രീതിപ്പെടുത്തിയ അദ്ദേഹം, ലോകത്തിന് അതുവരെ ലഭ്യമല്ലാതിരുന്ന പുത്തൻ വേദഭാഗങ്ങൾ വരം ചോദിച്ചു. സൂര്യൻ കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് നൽകിയ ഈ ഭാഗമാണ് ശുക്ല യജുർവേദം (വെളുത്ത യജുർവേദം) എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. വാജസനേയ സംഹിത: സൂര്യദേവൻ ഒരു വാജിയുടെ (കുതിരയുടെ) രൂപത്തിൽ വേദം പഠിപ്പിച്ചതിനാൽ ഈ സംഹിതയ്ക്ക് വാജസനേയ സംഹിത എന്നും പേരുണ്ട്. കൃഷ്ണ യജുർവേദം: യാജ്ഞവൽക്യൻ ഗുരുവിന് തിരികെ നൽകിയ വേദഭാഗങ്ങൾ മറ്റ് ശിഷ്യന്മാർ തിത്തിരി പക്ഷികളായി വന്ന് കൊത്തി എടുത്തുവെന്നും, അത് പിന്നീട് കൃഷ്ണ യജുർവേദം (തൈത്തിരീയ സംഹിത) എന്ന് അറിയപ്പെട്ടുവെന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ശതപഥ ബ്രാഹ്മണം: ശുക്ല യജുർവേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണ ഗ്രന്ഥമായ ശതപഥ ബ്രാഹ്മണത്തിന്റെ കർത്താവായും യാജ്ഞവൽക്യനെ കണക്കാക്കുന്നു. ബൃഹദാരണ്യകോപനിഷത്ത്: ഉപനിഷത്തുകളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും വലുതും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ ഇതിലെ മുഖ്യ ആചാര്യൻ യാജ്ഞവൽക്യനാണ്. യാജ്ഞവൽക്യനും മൈത്രേയിയും തമ്മിലുള്ള പ്രശസ്തമായ തത്വചിന്താപരമായ സംവാദം ഈ ഉപനിഷത്തിലാണ്.