ബ്രഹ്മരാത്രം പുരാണങ്ങളിലും ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ കാലചക്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പ്രധാന സങ്കൽപ്പമാണ് ബ്രഹ്മരാത്രം (Night of Brahma). പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടികർത്താവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു രാത്രിയെയാണ് ഈ പദം കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. [1, 2] ഈ സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ പ്രധാന വശങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. സമയദൈർഘ്യം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു പകൽ എന്നത് ഒരു 'കല്പം' (Kalpa) ആണ്. ഒരു കല്പം എന്നാൽ 432 കോടി മനുഷ്യ വർഷങ്ങൾ (1000 ചതുര്യുഗങ്ങൾ) ചേരുന്നതാണ്. ഇതിന് തുല്യമായ സമയദൈർഘ്യം തന്നെയാണ് (432 കോടി വർഷങ്ങൾ) ബ്രഹ്മരാത്രത്തിനും ഉള്ളത്. [1] 2. പ്രപഞ്ചാവസ്ഥ (മഹാപ്രളയം) ബ്രഹ്മാവിന്റെ പകൽസമയത്ത് പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിയും അതിന്റെ നിലനിൽപ്പും നടക്കുന്നു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മരാത്രം ആരംഭിക്കുന്നതോടെ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മാവിലേക്ക് ലയിക്കുന്നു. ഇതിനെയാണ് 'നൈമിത്തിക പ്രളയം' അല്ലെങ്കിൽ 'മഹാപ്രളയം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഈ സമയത്ത് പ്രപഞ്ചത്തിൽ ജീവജാലങ്ങളോ മറ്റ് സൃഷ്ടികളോ ഉണ്ടാകില്ല. എല്ലാം നിശ്ചലവും അന്ധകാരപൂർണ്ണവുമായിരിക്കും. [1, 2, 3] 3. പുനഃസൃഷ്ടി ബ്രഹ്മരാത്രം അവസാനിക്കുകയും ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുത്ത പകൽ (പുതിയ കല്പം) ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ വീണ്ടും പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടി നടക്കുന്നു. [1, 2]