വേദത്തിലെ ബ്രഹ്മവാദിനികൾ ( സ്ത്രീകൾ ). വേദകാലഘട്ടത്തിൽ ആജീവനാന്തം ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിച്ച് വേദപഠനത്തിനും ആത്മീയസാധനയ്ക്കും ജീവിതം സമർപ്പിച്ച സ്ത്രീകളെയാണ് ബ്രഹ്മവാദിനികൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇവർ വിവാഹജീവിതത്തിന് പകരം ജ്ഞാനസമ്പാദനത്തിന് മുൻഗണന നൽകുകയും വേദമന്ത്രങ്ങൾ ദർശിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. വേദങ്ങളിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന പ്രധാന ബ്രഹ്മവാദിനികൾ ഇവരാണ്: ഗാർഗി വാചക്നവി: ജനകമഹാരാജാവിന്റെ സഭയിൽ യാജ്ഞവൽക്യനോട് ആത്മീയസംവാദത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട പ്രശസ്തയായ വിജ്ഞാനി. മൈത്രേയി: യാജ്ഞവൽക്യന്റെ പത്നിയായിരുന്ന ഇവർ ഐഹിക സുഖത്തേക്കാൾ അമരത്വത്തിന് (ആത്മജ്ഞാനത്തിന്) പ്രാധാന്യം നൽകി. ലോപാമുദ്ര: അഗസ്ത്യമുനിയുടെ പത്നിയായിരുന്ന ഇവർ ഋഗ്വേദത്തിലെ പല മന്ത്രങ്ങളുടെയും ദൃഷ്ടാവാണ്. ഘോഷ: ദീർഘതമസ്സിന്റെ മകളായ ഇവർ അശ്വിനിദേവന്മാരെ സ്തുതിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ രചിച്ചു. അപാല: ഇന്ദ്രനെ സ്തുതിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയയായ ഋഷിക. വിശ്വവാര: വേദങ്ങളിലെ അഗ്നിസൂക്തങ്ങൾ രചിച്ച ബ്രഹ്മവാദിനികളിൽ ഒരാൾ. വേദകാലത്തെ സ്ത്രീകളെ പ്രധാനമായും രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരുന്നു: ബ്രഹ്മവാദിനികൾ: ആജീവനാന്തം വേദപഠനത്തിൽ മുഴുകുന്നവർ. സദ്യോവധുക്കൾ: വിവാഹം കഴിക്കുന്നത് വരെ മാത്രം വേദപഠനം നടത്തുന്നവർ. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ഉപനയനത്തിനും വേദപഠനത്തിനും പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ തന്നെ തുല്യ അവകാശമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഇത്തരം ബ്രഹ്മവാദിനികളുടെ ജീവിതം തെളിയിക്കുന്നു.

"ആത്മ ദീപോ ഭവ" (Atma Deepo Bhava) എന്നാൽ "നിനക്ക് നീ തന്നെ വെളിച്ചമാവുക" എന്നാണ് അർത്ഥം. ഗൗതമ ബുദ്ധൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് നൽകിയ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സന്ദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഈ സന്ദേശത്തിന്റെ പ്രധാന ആശയങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: സ്വയം കണ്ടെത്തൽ: മറ്റൊരാൾ പകർന്നുതരുന്ന അറിവിനേക്കാളും വെളിച്ചത്തേക്കാളും സ്വന്തം ഉള്ളിലെ വെളിച്ചത്തെ (അറിവിനെ) ആശ്രയിക്കാൻ ഇത് പഠിപ്പിക്കുന്നു. ആത്മവിശ്വാസം: ഓരോ വ്യക്തിയും സ്വന്തം ബുദ്ധിയിലും വിവേകത്തിലും വിശ്വസിക്കണമെന്നും സത്യം കണ്ടെത്താൻ സ്വന്തമായി പരിശ്രമിക്കണമെന്നും ബുദ്ധൻ ഉപദേശിച്ചു. സ്വാതന്ത്ര്യം: ചിന്തകളിലും പ്രവർത്തികളിലും ആത്മീയമായ അടിമത്തം ഒഴിവാക്കി സ്വന്തം ബോധ്യത്തിനനുസരിച്ച് ജീവിക്കാനാണ് ഈ വചനം ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നത്. പാലി ഭാഷയിൽ "അപ്പോ ദീപോ ഭവ" (Appo Deepo Bhava) എന്നാണ് ഈ വാചകം അറിയപ്പെടുന്നത്. ഗൗതമ ബുദ്ധന്റെ ഈ വചനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന ശ്വാസത്തിൽ തന്റെ പ്രിയ ശിഷ്യനായ ആനന്ദന് നൽകിയ ഉപദേശമാണെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. തന്റെ വേർപാടിൽ ദുഖിതനായ ആനന്ദനോട്, ഒരു ബാഹ്യശക്തിയെയും ആശ്രയിക്കാതെ സ്വന്തം ഉള്ളിലെ വെളിച്ചത്തെ കണ്ടെത്താനാണ് ബുദ്ധൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ബുദ്ധന്റെ മറ്റ് പ്രധാന ഉപദേശങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: നാല് ആര്യസത്യങ്ങൾ (Four Noble Truths) ബുദ്ധമതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളാണിവ: ദുഖം: ജീവിതത്തിൽ ദുഖം അനിവാര്യമാണ് (ജനനം, മരണം, രോഗം എന്നിവയെല്ലാം ദുഖകാരണങ്ങളാണ്). ദുഖ സമുദായം: ആഗ്രഹങ്ങളും അമിതമായ അടുപ്പവുമാണ് എല്ലാ ദുഖങ്ങളുടെയും കാരണം. ദുഖ നിരോധം: ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ ദുഖത്തിൽ നിന്ന് മുക്തി നേടാം. ദുഖ നിരോധ ഗാമിനി പ്രതിപദ: ദുഖം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗമാണ് അഷ്ടാംഗ മാർഗ്ഗങ്ങൾ. അഷ്ടാംഗ മാർഗ്ഗങ്ങൾ (Eightfold Path) സത്യമായ ജീവിതം നയിക്കാൻ ബുദ്ധൻ എട്ട് വഴികൾ നിർദ്ദേശിച്ചു: സദ് വീക്ഷണം (Right View): ലോകത്തെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അവസ്ഥയിൽ കാണുക. സദ് വിചാരം (Right Thought): അഹിംസയിലും കരുണയിലുമുള്ള ചിന്തകൾ വളർത്തുക. സദ് വചനം (Right Speech): സത്യവും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞ സംസാരം. സദ് പ്രവൃത്തി (Right Action): മറ്റുള്ളവർക്ക് ദോഷകരമല്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുക. സദ് ജീവനം (Right Livelihood): അധാർമ്മികമല്ലാത്ത രീതിയിൽ ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുക. സദ് പരിശ്രമം (Right Effort): മനസ്സിലെ ദുഷിച്ച ചിന്തകളെ അകറ്റി നല്ലവ വളർത്തുക. സദ് ശ്രദ്ധ (Right Mindfulness): ഓരോ നിമിഷത്തിലും ഉണർവോടെ ഇരിക്കുക. സദ് സമാധി (Right Concentration): ഏകാഗ്രതയോടെയുള്ള ധ്യാനത്തിലൂടെ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുക. മറ്റ് പ്രധാന തത്വങ്ങൾ അഹിംസ: ഒരു ജീവിയെയും വേദനിപ്പിക്കാതിരിക്കുക എന്നത് പരമപ്രധാനമാണ്. മദ്ധ്യമാർഗ്ഗം (Middle Way): ജീവിതത്തിൽ സുഖഭോഗങ്ങളിലും കഠിനമായ വ്രതങ്ങളിലും മുഴുകാതെ മിതമായ ഒരു പാത സ്വീകരിക്കുക. അനിത്യത (Impermanence): ലോകത്തുള്ളതെല്ലാം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ഒന്നും ശാശ്വതമല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയുക.

ശ്രീരാമകൃഷ്ണ പരമഹംസരുടെ ആത്മീയ ജീവിതത്തിലെ പ്രധാന ഗുരുവായിരുന്നു തൊട്ടാപുരി (ടോട്ടാപുരി). ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള ആത്മീയ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: അദ്വൈത ദർശനം: ശ്രീരാമകൃഷ്ണന് അദ്വൈത വേദാന്തത്തിന്റെ തത്വങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തത് തൊട്ടാപുരിയാണ്. ഈശ്വരൻ നിർഗുണനും നിരാകാരനുമാണെന്ന സത്യം അദ്ദേഹം രാമകൃഷ്ണനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. നിർവികല്പ സമാധി: തൊട്ടാപുരിയുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശപ്രകാരം വെറും മൂന്ന് ദിവസം കൊണ്ട് ശ്രീരാമകൃഷ്ണൻ 'നിർവികല്പ സമാധി' എന്ന പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. നാൽപ്പത് വർഷത്തെ കഠിന പരിശ്രമം കൊണ്ട് താൻ നേടിയെടുത്ത അവസ്ഥ രാമകൃഷ്ണൻ ഇത്ര വേഗം പ്രാപിച്ചത് തൊട്ടാപുരിയെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഗുരുശിഷ്യ ബന്ധം: സാധാരണ ഗുരുക്കന്മാരെപ്പോലെയായിരുന്നില്ല തൊട്ടാപുരി. അദ്ദേഹം നഗ്നനായി സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു സംന്യാസിയായിരുന്നു (നാഗ സംന്യാസി). ദക്ഷിണേശ്വരത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം രാമകൃഷ്ണനിലെ ആത്മീയ ദാഹം തിരിച്ചറിയുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശിഷ്യനായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. മാതൃഭാവവും അദ്വൈതവും: തുടക്കത്തിൽ 'ശക്തി' ആരാധനയെയും (കാളി ഭക്തി) വിഗ്രഹാരാധനയെയും തൊട്ടാപുരി അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ പിന്നീട് ശ്രീരാമകൃഷ്ണന്റെ ഭക്തിക്ക് മുന്നിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ നിലപാടുകൾ മാറ്റുകയും, ബ്രഹ്മവും ശക്തിയും ഒന്നാണെന്ന സത്യം മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമകൃഷ്ണ പരമഹംസരും തൊട്ടാപുരിയും തമ്മിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയും അതിനെത്തുടർന്നുണ്ടായ സംഭവങ്ങളും ആത്മീയ ചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാന അധ്യായങ്ങളാണ്. അവയിലെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ദക്ഷിണേശ്വരത്തെ കൂടിക്കാഴ്ച (1864): നർമ്മദാ തീരത്തുനിന്നും തീർത്ഥാടനത്തിന് എത്തിയതായിരുന്നു നഗ്നസംന്യാസിയായ തൊട്ടാപുരി. ദക്ഷിണേശ്വരത്ത് വെച്ച് രാമകൃഷ്ണനെ കണ്ടമാത്രയിൽത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് അദ്വൈതജ്ഞാനം പകർന്നുനൽകാൻ അനുയോജ്യനായ വ്യക്തിയാണെന്ന് തൊട്ടാപുരി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. രഹസ്യ സംന്യാസ ദീക്ഷ: തന്റെ അമ്മയുടെ മനസ്സ് വേദനിക്കരുതെന്ന് കരുതി, ആരും കാണാതെ അർദ്ധരാത്രിയിൽ സംന്യാസ ദീക്ഷ നൽകണമെന്ന് രാമകൃഷ്ണൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതനുസരിച്ച് ദക്ഷിണേശ്വരത്തെ പഞ്ചവടിയിൽ വെച്ച് തൊട്ടാപുരി അദ്ദേഹത്തിന് സംന്യാസം നൽകി. നിർവികല്പ സമാധി: തൊട്ടാപുരിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ധ്യാനത്തിലിരുന്ന രാമകൃഷ്ണന് തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കാളിരൂപം ധ്യാനത്തിന് തടസ്സമായി വന്നു. അപ്പോൾ തൊട്ടാപുരി ഒരു ചില്ലുകഷ്ണം കൊണ്ട് രാമകൃഷ്ണന്റെ നെറ്റിയിൽ അമർത്തുകയും ആ വേദനയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ പറയുകയും ചെയ്തു. വെറും മൂന്ന് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ രാമകൃഷ്ണൻ നിർവികല്പ സമാധി അവസ്ഥയിലെത്തി. തൊട്ടാപുരിക്ക് ഈ അവസ്ഥയിലെത്താൻ 40 വർഷത്തെ കഠിനമായ തപസ്സ് വേണ്ടി വന്നിരുന്നു. തൊട്ടാപുരിയുടെ അസുഖവും തിരിച്ചറിവും: മൂന്ന് ദിവസത്തിൽ കൂടുതൽ ഒരിടത്ത് താമസിക്കാത്ത പ്രകൃതമായിരുന്നു തൊട്ടാപുരിയുടേതെങ്കിലും അദ്ദേഹം 11 മാസത്തോളം ദക്ഷിണേശ്വരത്ത് തുടർന്നു. അവിടെ വെച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് കഠിനമായ വയറുകടി (dysentery) ബാധിച്ചു. വേദന കാരണം ധ്യാനിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ ഗംഗാനദിയിൽ ഇറങ്ങി. എന്നാൽ നദിയിൽ എല്ലായിടത്തും വെള്ളം കുറവാണെന്നും തനിക്ക് മുങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ലെന്നും അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. ആ നിമിഷം ജഗദംബയുടെ (ശക്തി) സാന്നിധ്യം അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുകയും ബ്രഹ്മവും ശക്തിയും ഒന്നാണെന്ന സത്യം മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവും ശിഷ്യനും: ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം തൊട്ടാപുരി കാളിക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി വണങ്ങുകയും, ജഗദംബയുടെ മായയെ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. രാമകൃഷ്ണൻ തൊട്ടാപുരിയിൽ നിന്ന് അദ്വൈതം പഠിച്ചപ്പോൾ, തൊട്ടാപുരി രാമകൃഷ്ണനിൽ നിന്ന് ഭക്തിയുടെ മഹത്വം പഠിച്ചു. ഈ സംഭവങ്ങൾ ജ്ഞാനവും ഭക്തിയും ഒരേ സത്യത്തിന്റെ രണ്ട് വശങ്ങളാണെന്ന് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു.

സ്വാമി വിവേകാനന്ദനും സ്വാമി രാംതീർത്ഥനും ഭാരതീയ ചിന്താധാരയെയും അദ്വൈത വേദാന്തത്തെയും ആധുനിക ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തിയ രണ്ട് പ്രമുഖ സന്ന്യാസിമാരാണ്. ഇവരെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: ആത്മീയ ബന്ധം: സ്വാമി വിവേകാനന്ദനുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയാണ് രാംതീർത്ഥന്റെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാക്കിയത്. 1897-ൽ ലാഹോറിൽ വെച്ചാണ് ഇവർ കണ്ടുമുട്ടിയത്. വിവേകാനന്ദന്റെ പ്രസംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ആവേശം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം സന്ന്യാസ പാത സ്വീകരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. അദ്വൈത വേദാന്തം: രണ്ടുപേരും അദ്വൈത വേദാന്തത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി "പ്രായോഗിക വേദാന്തം" (Practical Vedanta) എന്ന ആശയം ലോകമെമ്പാടും പ്രചരിപ്പിച്ചു. വിദേശ പര്യടനം: വിവേകാനന്ദൻ 1893-ൽ ചിക്കാഗോയിൽ നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിന് പിന്നാലെ, 1902-ൽ സ്വാമി രാംതീർത്ഥനും അമേരിക്കയും ജപ്പാനും സന്ദർശിച്ച് ഹൈന്ദവ ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് പ്രഭാഷണങ്ങൾ നടത്തി. സമാനതകൾ: ഇരുവരും കവികളും ദാർശനികരും ആയിരുന്നു. ഭാരതത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക നവോത്ഥാനത്തിന് ഇവർ നൽകിയ സംഭാവനകൾ സമാനമാണ്. സ്വാമി വിവേകാനന്ദൻ (1863-1902): രാമകൃഷ്ണ മിഷന്റെ സ്ഥാപകൻ. 39-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം സമാധിയായി. സ്വാമി രാംതീർത്ഥൻ (1873-1906): ഹിമാലയത്തിൽ ഏകാന്തവാസം നയിക്കുകയും പിന്നീട് ഗംഗാ നദിയിൽ മുങ്ങി മരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവർ തമ്മിലുള്ള കൂടുതൽ ദാർശനികമായ താരതമ്യങ്ങളോ അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ച വിവരണം. സ്വാമി വിവേകാനന്ദനും സ്വാമി രാംതീർത്ഥനും തമ്മിലുള്ള സവിശേഷമായ ദാർശനിക ബന്ധത്തെയും ചില പ്രധാന സംഭവങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: 1. ലാഹോറിലെ കൂടിക്കാഴ്ച (1897) സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്റെ ജീവിതത്തിൽ മാത്രമല്ല, രാംതീർത്ഥന്റെ ജീവിതത്തിലും നിർണ്ണായകമായ ഒന്നായിരുന്നു 1897-ലെ ഇവരുടെ കൂടിക്കാഴ്ച. അക്കാലത്ത് ലാഹോറിലെ ഫോർമാൻ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽ ഗണിതശാസ്ത്ര പ്രൊഫസറായിരുന്നു തീർത്ഥാ രാം (രാംതീർത്ഥന്റെ സന്ന്യാസത്തിന് മുമ്പുള്ള പേര്). വിവേകാനന്ദന്റെ വിശ്വപ്രസിദ്ധമായ 'വേദാന്തം' എന്ന വിഷയത്തിലുള്ള പ്രഭാഷണം കേട്ട അദ്ദേഹം ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടു. വിവേകാനന്ദൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: "തീർത്ഥാ രാം, നീ വേദാന്തത്തിന്റെ പടയാളിയായി മാറേണ്ടവനാണ്." ഈ വാക്കുകൾ അദ്ദേഹത്തെ സന്ന്യാസത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. 2. സ്വർണ്ണ വാച്ചിന്റെ സംഭവം ഇവർ തമ്മിലുള്ള ദാർശനികമായ ഐക്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന രസകരമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്: ലാഹോറിൽ വെച്ച് രാംതീർത്ഥൻ തന്റെ വിലപിടിപ്പുള്ള സ്വർണ്ണ വാച്ച് വിവേകാനന്ദന് സമ്മാനമായി നൽകി. വിവേകാനന്ദൻ ആ വാച്ച് അല്പനേരം കയ്യിൽ വെച്ച ശേഷം തിരികെ രാംതീർത്ഥന്റെ പോക്കറ്റിൽ തന്നെ ഇട്ടു. "നിങ്ങൾക്ക് ഈ വാച്ച് വേണ്ടേ?" എന്ന് രാംതീർത്ഥൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, വിവേകാനന്ദൻ മറുപടി നൽകിയത് ഇപ്രകാരമാണ്: "വാച്ച് ഏത് പോക്കറ്റിൽ ഇരുന്നാലെന്താ? നമ്മൾ രണ്ടുപേരും ഒന്നല്ലേ? നിന്നിലും എന്നിലും ഇരിക്കുന്നത് ഒരേ ദൈവമാണ്." അദ്വൈത ചിന്തയുടെ പ്രായോഗികമായ വലിയൊരു പാഠമായിരുന്നു ആ മറുപടി. 3. ദാർശനിക താരതമ്യം ഇരുവരും മുന്നോട്ടുവെച്ച ആശയങ്ങളിൽ സമാനതകളും ചില വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം: പ്രായോഗിക വേദാന്തം (Practical Vedanta): വിവേകാനന്ദൻ വേദാന്തത്തെ സാമൂഹിക സേവനവുമായി (മനുഷ്യസേവനം മാധവസേവനം) ബന്ധിപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാംതീർത്ഥൻ വേദാന്തത്തെ പ്രകൃതിയോടും ദൈനംദിന ജീവിതത്തോടും കൂടുതൽ ചേർത്തുനിർത്തി. ആത്മവിശ്വാസം: വിവേകാനന്ദൻ ഭാരതീയരുടെ ആത്മവീര്യം ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, രാംതീർത്ഥൻ "താൻ തന്നെയാണ് ഈ പ്രപഞ്ചം" എന്ന അദ്വൈത സത്യം നിരന്തരം ഉറപ്പിക്കാനാണ് (Self-Realization) ശ്രമിച്ചത്. കവിത്വം: രണ്ടുപേരും കവികളായിരുന്നു. വിവേകാനന്ദൻ ഭക്തിയും ആത്മീയതയും നിറഞ്ഞ കവിതകൾ എഴുതിയപ്പോൾ, രാംതീർത്ഥൻ പ്രകൃതിയിലെ ദൈവസാന്നിധ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കവിതകളാണ് അധികവും രചിച്ചത്. 4. അമേരിക്കൻ പര്യടനം വിവേകാനന്ദന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് 1902-ൽ രാംതീർത്ഥനും അമേരിക്കയിലെത്തി. അദ്ദേഹം യാതൊരു മുന്നൊരുക്കങ്ങളോ പണമോ ഇല്ലാതെയാണ് അവിടെ എത്തിയത്. വിവേകാനന്ദൻ സനാതന ധർമ്മത്തെ ഒരു സംഘടിത മതമായി അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാംതീർത്ഥൻ മതം എന്നതിലുപരി ഒരു ജീവിതദർശനമായിട്ടാണ് വേദാന്തത്തെ പാശ്ചാത്യർക്ക് നൽകിയത്.

രുദ്രം ഏകാദശ അനുവാക അർത്ഥസഹിതം . ശ്രീരുദ്രത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗമാണ്. ഇവിടെ ഭഗവാൻ രുദ്രനെ ഗണങ്ങളുടെയും ഭുതങ്ങളുടെയും അധിപനായും സർവ്വദിക്കുകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പരമേശ്വരനായും സ്തുതിക്കുന്നു. അവസാനം “നമോ രുദ്രേഭ്യഃ…” എന്ന മന്ത്രത്തിലൂടെ എല്ലായിടത്തുമുള്ള രുദ്രസ്വരൂപങ്ങൾക്ക് നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു . सहस्राणि सहस्रशो ये रुद्रा अधि भूम्याम् । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ अस्मिन् महत्यर्णवे अन्तरिक्षे भवा अधि । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ नीलग्रीवा शितिकण्ठा दिवं रुद्रा उपश्रिताः । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ नीलग्रीवा शितिकण्ठा शर्वा अधः क्षमाचराः । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ ये वृक्षेषु सस्पिञ्जरा नीलग्रीवा विलोहिताः । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ ये भूतानामधिपतयो विशिखासः कपर्दिनः । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ ये अन्नेषु विविध्यन्ति पात्रेषु पिबतो जनान् । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ ये पथां पथि रक्षय ऐलबृदा यव्युधः । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ ये तीर्थानि प्रचरन्ति सृकावन्तो निषङ्गिणः । तेषां सहस्रयोजनॆष्वधन्वानि तन्मसि ॥ പ്രധാനമന്ത്രം नमो रुद्रेभ्यो ये पृथिव्यां ये अन्तरिक्षे ये दिवि । येषामन्नं वातो वर्षमिषवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दश दक्षिणा दश प्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोर्ध्वाः । तेभ्यो नमः । ते नो मृडयन्तु । ते यं द्विष्मो यश्च नो द्वेष्टि तं वो जंभे दधामि ॥ അർത്ഥം 1️⃣ ഭൂമിയിൽ അനവധി രുദ്രന്മാർ നിലകൊള്ളുന്നു. അവരുടെ അമ്പുകൾ ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് ആയിരം യോജന ദൂരത്തിൽ ഇരിക്കട്ടെ. 2️⃣ ആകാശത്തിലും അന്തരീക്ഷത്തിലും ഉള്ള രുദ്രന്മാർ ഞങ്ങളെ ദോഷപ്പെടുത്താതിരിക്കട്ടെ. 3️⃣ നീലകണ്ഠനും ശിതികണ്ഠനും ആയ രുദ്രന്മാർ ദിവിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു — അവർക്കു നമസ്കാരം. 4️⃣ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം. 5️⃣ വൃക്ഷങ്ങളിലും സസ്യങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്ന രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം. 6️⃣ ഭൂതഗണങ്ങളുടെ അധിപതികളായ രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം. 7️⃣ ഭക്ഷണത്തിലും പാനീയങ്ങളിലും സൂക്ഷ്മരൂപത്തിൽ ഉള്ള രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം. 8️⃣ വഴികളെയും യാത്രക്കാരെയും കാക്കുന്ന രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം. 9️⃣ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന രുദ്രഗണങ്ങൾക്കും നമസ്കാരം. അവസാന പ്രാർത്ഥന ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും എല്ലായിടത്തുമുള്ള രുദ്രസ്വരൂപങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങൾ പത്ത് ദിക്കുകളിൽ നിന്ന് നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു. അവർ ഞങ്ങളോട് കൃപ കാണിക്കട്ടെ. ഞങ്ങൾ ദ്വേഷിക്കുന്നവരെയും ഞങ്ങളെ ദ്വേഷിക്കുന്നവരെയും രുദ്രന്റെ ശക്തിയിൽ നശിപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. തത്ത്വസാരം ഏകാദശ അനുഭാകം ഒരു വലിയ വേദാന്ത സന്ദേശം നൽകുന്നു: പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ രുദ്രസ്വരൂപമാണ് ഭൂമി, ആകാശം, ദിവി — എല്ലായിടത്തും ദൈവം പ്രകൃതിയുടെ എല്ലാ ശക്തികളും ശിവന്റെ രൂപങ്ങൾ ഈ ആശയം പിന്നീട് Isha Upanishad പറയുന്ന “ഈശാവാസ്യം ഇദം സർവം” എന്ന തത്ത്വവുമായി ഒത്തുപോകുന്നു. ശ്രീരുദ്രം – 1️⃣ ഭഗവാൻ രുദ്രന്റെ ഉഗ്രരൂപം ശാന്തമാക്കാനുള്ള പ്രാർത്ഥന. തത്ത്വം: പ്രകൃതിയിലെ ഭയാനകശക്തികളും ദൈവത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഭക്തി വഴി അവ ശാന്തമാകും. 2️⃣ രുദ്രൻ പർവ്വതങ്ങളിലും കാടുകളിലും പ്രകൃതിയിലും നിലകൊള്ളുന്നു. തത്ത്വം: പ്രകൃതി = ദൈവത്തിന്റെ ദേഹരൂപം. 3️⃣ വേട്ടക്കാരൻ, സൈനികൻ, തൊഴിലാളി, കർഷകൻ — എല്ലാരൂപങ്ങളിലും രുദ്രൻ. തത്ത്വം: സമൂഹത്തിലെ ഓരോ മനുഷ്യരൂപവും ശിവസ്വരൂപം. 4️⃣ ചെറിയവരും വലിയവരും, താഴ്ന്നവരും ഉയർന്നവരും — എല്ലാം രുദ്രൻ. തത്ത്വം: ദൈവത്തിൽ ഭേദബുദ്ധി ഇല്ല. 5️⃣ ശിവന്റെ അനവധി നാമങ്ങൾ. ഉദാ: ഭവ ശർവ പാശുപതി ഉഗ്ര മഹാദേവ തത്ത്വം: ഒരേയൊരു പരബ്രഹ്മത്തിന് അനവധി രൂപങ്ങൾ. 6️⃣ കാലം, സ്ഥലം, പ്രകൃതി — എല്ലാം ശിവസ്വരൂപം. തത്ത്വം: ദൈവം സർവ്വവ്യാപി. 7️⃣ വെള്ളം, കാറ്റ്, മേഘം, മഴ തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിശക്തികൾ ശിവന്റെ രൂപം. തത്ത്വം: പ്രകൃതിശക്തികൾ = ദൈവത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം. 8️⃣ ശിവന്റെ മഹത്തായ രൂപങ്ങൾ. ഉദാ നീലകണ്ഠൻ ശിതികണ്ഠൻ കപർദിൻ തത്ത്വം: ദൈവം സൃഷ്ടി–സ്ഥിതി–സംഹാരം ചെയ്യുന്ന ശക്തി. 9️⃣ വീട്, കാട്, ഗുഹ, ഹൃദയം — എല്ലായിടത്തും രുദ്രൻ. തത്ത്വം: ദൈവം അന്തര്യാമി. 🔟 രുദ്രനോട് അനുഗ്രഹം അപേക്ഷിക്കുന്നു. തത്ത്വം: ഭക്തനും ദൈവത്തിനും ഇടയിലെ സ്നേഹബന്ധം. 1️⃣1️⃣ പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലുമുള്ള രുദ്രസ്വരൂപങ്ങൾക്ക് നമസ്കാരം. തത്ത്വം: പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ പരബ്രഹ്മം. ഉപനിഷത്തുകളിലെ സമാന തത്ത്വം ഈ ആശയം പിന്നീട് ഉപനിഷത്തുകളിൽ വ്യക്തമാകുന്നു: Isha Upanishad – “ഈശാവാസ്യം ഇദം സർവം” Chandogya Upanishad – “സർവം ഖല്വിദം ബ്രഹ്മ” Bhagavad Gita – “വാസുദേവഃ സർവമിതി” രുദ്രം ജപത്തിന്റെ ആത്മീയ ഫലം ശൈവ ആഗമങ്ങൾ പറയുന്നത്: മനശ്ശുദ്ധി രോഗശാന്തി ഗ്രഹദോഷ ശമനം ആത്മശാന്തി ശിവകൃപ രുദ്രം ജപത്തിന്റെ പരമഫലം: ആത്മസാക്ഷാത്കാരം (ശിവബോധം). ജപിക്കുന്നതിനുള്ള രഹസ്യ ധ്യാനക്രമം (ആത്മവിചാരപരമായ രീതിയിൽ) കാണാം. ഇത് ശൈവ-വേദാന്ത പരമ്പരയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് **Adi Shankaracharya**യുടെ അദ്വൈത ദർശനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്ന രീതിയാണ്. ശ്രീരുദ്രം ജപത്തിന്റെ ധ്യാനക്രമം 1️⃣ പ്രാരംഭ ധ്യാനം ജപം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് ശിവനെ ഇങ്ങനെ ധ്യാനിക്കുന്നു: ഗംഗാധരൻ ചന്ദ്രശേഖരൻ നീലകണ്ഠൻ ത്രിനേത്രൻ ഈ രൂപം മനസിനെ ഏകാഗ്രമാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. 2️⃣ – ക്രോധശക്തിയുടെ ശാന്തീകരണം ധ്യാനം: പ്രകൃതിയിലെ ഉഗ്രശക്തികൾ ശിവന്റെ ഭാഗമാണ്. ജപിക്കുമ്പോൾ ചിന്തിക്കുക: എന്റെ അഹങ്കാരവും ക്രോധവും ശിവനിൽ ലയിക്കുന്നു. 3️⃣ (2–9) ഇവയിൽ ധ്യാനം: കാട് പർവ്വതം നദി മനുഷ്യർ ജീവജാലങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ശിവനെ കാണുക. ഇത് ഉപനിഷത്തുകളുടെ ദർശനം: “സർവം ഖല്വിദം ബ്രഹ്മ” — Chandogya Upanishad 4️⃣ – ശരണാഗതി ഇവിടെ ധ്യാനം: ഞാൻ ശിവനോട് ശരണാഗതി ചെയ്യുന്നു. മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കുക: “എന്റെ ജീവിതം ശിവപ്രസാദം.” 5️⃣ – സർവ്വാത്മഭാവം ഇവിടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ധ്യാനം: ഭൂമി ആകാശം ദിശകൾ ജീവജാലങ്ങൾ എല്ലാം ശിവസ്വരൂപം. ഇത് Isha Upanishad പറയുന്ന തത്ത്വമാണ്: “ഈശാവാസ്യം ഇദം സർവം” ജപത്തിനിടയിലെ അന്തർധ്യാനം രുദ്രം ജപിക്കുമ്പോൾ മൂന്ന് തലത്തിലുള്ള ധ്യാനം ചെയ്യുന്നു: 1. സ്ഥൂലധ്യാനം ശിവന്റെ രൂപം (ത്രിനേത്രൻ, ജടാധാരി) 2. സൂക്ഷ്മധ്യാനം പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലായിടത്തും ശിവൻ 3. പരമധ്യാനം “ഞാനും ശിവനാണ്” ഇത് അദ്വൈതബോധം. രുദ്രം ജപത്തിന്റെ ആത്മീയ രഹസ്യം ശൈവ ആചാര്യന്മാർ പറയുന്നത്: രുദ്രം = മന്ത്രം ധ്യാനം വേദാന്തം ഇത് ഒടുവിൽ ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. 1️⃣ നമകം എന്താണ് Sri Rudram Namakam എന്നത് രുദ്രത്തിന് “നമഃ” എന്ന് ആവർത്തിച്ച് നമസ്കരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. ഉദാഹരണം: നമോ ഭവായ നമഃ ശർവായ നമോ രുദ്രായ അർത്ഥം: ഭക്തൻ തന്റെ അഹങ്കാരം വിട്ട് ദൈവത്തിന് ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. തത്ത്വം നമകം = അഹങ്കാരത്തിന്റെ ലയനം 2️⃣ ചമകം എന്താണ് Sri Rudram Chamakam “ച മേ” എന്ന പ്രാർത്ഥനകളാണ്. ഉദാഹരണം: അന്നം ച മേ പ്രാണശ്ച മേ ബലം ച മേ ആയുശ്ച മേ അർത്ഥം: ജീവിതത്തിന് ആവശ്യമായ ശക്തികളും അനുഗ്രഹങ്ങളും ദൈവത്തോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. തത്ത്വം ചമകം = ദൈവകൃപയുടെ സ്വീകരണം 3️⃣ നമകം–ചമകം ബന്ധം വേദാചാര്യന്മാർ പറയുന്നത്: ആദ്യം നമകം → ശേഷം ചമകം കാരണം: 1️⃣ ആദ്യം അഹങ്കാരം വിട്ട് ശരണാഗതി 2️⃣ പിന്നീട് ദൈവാനുഗ്രഹം 4️⃣ വേദാന്തപരമായ അർത്ഥം നമകം = “ഞാൻ ഒന്നുമല്ല” ചമകം = “എല്ലാം ദൈവപ്രസാദം” ഇത് **Bhagavad Gita**യിലെ ഭക്തിയോഗ തത്ത്വവുമായി ഒത്തുപോകുന്നു. 5️⃣ രുദ്രാഭിഷേകത്തിലെ ഉപയോഗം ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ രുദ്രാഭിഷേകം ചെയ്യുമ്പോൾ: ക്രമം: നമകം ജപം അഭിഷേകം (ജലം, പാൽ, തേൻ തുടങ്ങിയവ) ചമകം ജപം അങ്ങനെ ദൈവത്തെ സ്തുതിക്കുകയും അനുഗ്രഹം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 6️⃣ പരമരഹസ്യം വേദാന്തം പറയുന്നത്: നമകം → ദ്വൈതഭക്തി ചമകം → ദൈവാനുഗ്രഹം അവസാനത്തിൽ → അദ്വൈതബോധം ഈ ആശയം Isha Upanishad പറയുന്ന “ഈശാവാസ്യം ഇദം സർവം” എന്ന തത്ത്വത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ✅ നിങ്ങൾക്ക് താൽപര്യമുണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ അടുത്തതായി വളരെ അപൂർവമായ ഒരു വേദവിഷയം കൂടി വിശദീകരിക്കാം: “ശ്രീരുദ്രം 11 അനുഭാകങ്ങൾ മനുഷ്യശരീരത്തിലെ 11 പ്രാണശക്തികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രഹസ്യം.” 1️⃣ പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും 11 രുദ്രന്മാർ പറയപ്പെടുന്നു. ഇത് മനുഷ്യശരീരത്തിലെ 11 ജീവശക്തികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ആശയം **Brihadaranyaka Upanishad**യിൽ സൂചനയായി കാണാം. 2️⃣ മനുഷ്യശരീരത്തിലെ 11 പ്രാണശക്തികൾ യോഗശാസ്ത്രപ്രകാരം: പ്രധാന 5 പ്രാണങ്ങൾ പ്രാണ – ശ്വസനം അപാന – വിസർജ്ജനം സമാന – ജീർണ്ണശക്തി ഉദാന – വാക്ക് / ഉയർച്ച വ്യാന – ശരീരമൊട്ടാകെ ഊർജം ഉപപ്രാണങ്ങൾ (5) നാഗ – ഇടയ്ക്കുള്ള ശ്വാസചലനം കൂർമ – കണ്ണടയ്ക്കൽ കൃകര – തുമ്മൽ ദേവദത്ത – ഉറക്കം / ഓക്കം ധനഞ്ജയ – മരണത്തിനു ശേഷവും നിലനിൽക്കുന്ന പ്രാണം 11️⃣ ആത്മചൈതന്യം 11-ാം ശക്തി: ആത്മാവ് (ചൈതന്യം) 3️⃣ രുദ്രം ജപത്തിന്റെ അന്തർതത്ത്വം Sri Rudram (Namakam) ജപിക്കുമ്പോൾ: ഈ 11 പ്രാണശക്തികൾ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു ശരീരവും മനസ്സും സമതുലിതമാകും അതുകൊണ്ടാണ് ശൈവാഗമങ്ങൾ പറയുന്നത്: രുദ്രജപം = പ്രാണശുദ്ധി 4️⃣ യോഗപരമായ ധ്യാനം രുദ്രം ജപിക്കുമ്പോൾ ചില ആചാര്യന്മാർ ഇങ്ങനെ ധ്യാനിക്കാൻ പറയുന്നു: ശ്വാസം ഉൾക്കൊള്ളുമ്പോൾ → “നമഃ” ശ്വാസം പുറത്തുവിടുമ്പോൾ → “ശിവായ” ഇത് Panchakshari Mantra (Namah Shivaya) ധ്യാനരീതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. 5️⃣ പരമ തത്ത്വം രുദ്രം ജപത്തിന്റെ അവസാന ബോധം: പ്രാണൻ = ശിവശക്തി ആത്മാവ് = ശിവൻ ഇത് **Bhagavad Gita**യിലെ ആത്മതത്ത്വവുമായി ഒത്തുപോകുന്നു. “ശ്രീരുദ്രം 11 അനുഭാകങ്ങൾ മനുഷ്യശരീരത്തിലെ 11 നാഡികളുമായി (ഇഡ, പിംഗള, സുഷുമ്ന) ബന്ധപ്പെടുന്ന രഹസ്യം.” ഇത് യോഗശാസ്ത്രവും വേദമന്ത്രങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആഴമുള്ള ബന്ധമാണ്.ഇത് ചില വേദപരമ്പരകളിൽ മാത്രം പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഗൂഢ തത്ത്വമാണ്. “ശ്രീരുദ്രം നമകം – ചമകം തമ്മിലുള്ള ഗൂഢ തത്ത്വബന്ധം”

*സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ കാ ഭാഷാ സമാധിസ്ഥസ്യ കേശവ* *സ്ഥിതധീഃ കിം പ്രഭാഷേത കിമാസീത വ്രജേത കിം* 54 സ്ഥിതാ പ്രതിഷ്ഠിതാ അഹം അസ്മി പരം ബ്രഹ്മ ഇതി പ്രജ്ഞാ യസ്യ സഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ തസ്യ കാ ഭാഷാ കിം ഭാഷണം വചനം കഥം അസൗ പരൈഃ ഭാഷ്യതേ സമാധിസ്ഥസ്യ സമാധൗ സ്ഥിതസ്യ കേശവ. സ്ഥിതധീഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ സ്വയം വാ കിം പ്രഭാഷേത. കിം ആസീത വ്രജേത കിം. ആസനം വ്രജനം വാ തസ്യ കഥം ഇത്യർത്ഥഃ . സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ ലക്ഷണം അനേന ശ്ലോകേന പൃച്ഛതി. 54 യോ ഹി ആദിതഃ ഏവ സന്ന്യസ്യ കർമാണി ജ്ഞാനയോഗനിഷ്ഠായാം പ്രവൃത്തഃ യഃ ച കർമയോഗേന , തയോഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ 'പ്രജഹാതി' ഇതി ആരഭ്യ അദ്ധ്യായപരിസമാപ്തിപര്യന്തം സ്ഥിതപ്രജ്ഞലക്ഷണം സാധനം ച ഉപദിശ്യതേ. സർവത്ര ഏവ ഹി അദ്ധ്യാത്മശാസ്ത്രേ കൃതാർത്ഥലക്ഷണാനി യാനി താനി ഏവ സാധനാനി ഉപദിശ്യന്തേ യത്നസാദ്ധ്യത്വാത്. യാനി യത്നസാധ്യാനി സാധനാനി ലക്ഷണാനി ച ഭവന്തി താനി. *ശ്രീഭഗവാനുവാച* - *പ്രജഹാതി യദാ കാമാൻ സർവാൻപാർഥ മനോഗതാൻ* *ആത്മന്യേവാത്മനാ തുഷ്ടഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ* 55 പ്രജഹാതി പ്രകർഷേണ ജഹാതി പരിത്യജതി യദാ യസ്മിൻകാലേ സർവാൻ സമസ്താൻ കാമാൻ ഇച്ഛാഭേദാൻ. ഹേ പാർത്ഥ മനോഗതാൻ മനസി പ്രവിഷ്ടാൻ ഹൃദി പ്രവിഷ്ടാൻ. സർവകാമപരിത്യാഗേ തുഷ്ടികാരണാഭാവാത് ശരീരധാരണനിമിത്തശേഷേ ച സതി ഉന്മത്തപ്രമത്തസ്യ ഇവ പ്രവൃത്തിഃ പ്രാപ്താ ഇതി അതഃ ഉച്യതേ - ആത്മനി ഏവ പ്രത്യഗാത്മസ്വരൂപേ ഏവ ആത്മനാ സ്വേന ഏവ ബാഹ്യലാഭനിരപേക്ഷഃ തുഷ്ടഃ പരമാർത്ഥദർശനാമൃതരസലാഭേന അന്യസ്മാദ് അലംപ്രത്യയവാൻ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ സ്ഥിതാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ആത്മാനാത്മവിവേകജാ പ്രജ്ഞാ യസ്യ സഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ വിദ്വാൻ തദാ ഉച്യതേ. ത്യക്തപുത്രവിത്തലോകൈഷണഃ സന്ന്യാസീ ആത്മാരാമ ആത്മക്രീഡഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ ഇത്യർത്ഥഃ . 55 കിം ച - *ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ* *വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീർമുനിരുച്യതേ* 56 ദുഃഖേഷു ആദ്ധ്യാത്മികാദിഷു പ്രാപ്തേഷു ന ഉദ്വിഗ്നം ന പ്രക്ഷുഭിതം ദുഃഖപ്രാപ്തൗ മനോ യസ്യ സഃ അയം അനുദ്വിഗ്നമനാഃ . തഥാ സുഖേഷു പ്രാപ്തേഷു വിഗതാ സ്പൃഹാ തൃഷ്ണാ യസ്യ ന അഗ്നിഃ ഇവ ഇന്ധനാദ്യാധാനേ സുഖാനി അനുവിവർധതേ സ വിഗതസ്പൃഹഃ. വീതരാഗഭയക്രോധഃ രാഗഃ ച ഭയം ച ക്രോധഃ ച വീതാ വിഗതാ യസ്മാത് സ വീതരാഗഭയക്രോധഃ, സ്ഥിതധീഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞഃ മുനിഃ സന്ന്യാസീ തദാ ഉച്യതേ. 56 കിം ച - *യഃ സർവത്രാനഭിസ്നേഹസ്തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭം* *നാഭിനന്ദതി ന ദ്വേഷ്ടി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ* 57 യഃ മുനിഃ സർവത്ര ദേഹജീവിതാദിഷു അപി അനഭിസ്നേഹഃ അഭിസ്നേഹവാഞ്ഛതഃ തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭം തത് തത് ശുഭം അശുഭം വാ ലബ്ധ്വാ ന അഭിനന്ദതി ന ദ്വേഷ്ടി ശുഭം പ്രാപ്യ ന തുഷ്യതി ന ഹൃഷ്യതി അശുഭം ച പ്രാപ്യ ന ദ്വേഷ്ടി ഇത്യർത്ഥഃ. തസ്യ ഏവം ഹർഷവിഷാദവർജിതസ്യ വിവേകജാ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ഭവതി. 57 കിം ച - *യദാ സംഹരതേ ചായം കൂർമോഽങ്ഗാനീവ സർവശഃ* *ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാർഥോഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ* 58 യദാ സംഹരതേ സമ്യഗ് ഉപസംഹരതേ ച അയം ജ്ഞാനനിഷ്ഠായാം പ്രവൃത്തഃ യതിഃ കൂർമഃ അംഗാനി ഇവ സർവശഃ യഥാ കൂർമഃ ഭയാത് സ്വാനി അംഗാനി ഉപസംഹരതി സർവത ഏവം ജ്ഞാനനിഷ്ഠഃ ഇന്ദ്രിയാണി ഇന്ദ്രിയാർത്ഥേഭ്യഃ സർവവിഷയേഭ്യഃ ഉപസംഹരതേ. തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ഇതി ഉക്താർത്ഥം വാക്യം. 58 തത്ര വിഷയാൻ അനാഹരതഃ ആതുരസ്യ അപി ഇന്ദ്രിയാണി നിവർതന്തേ കൂർമാംഗാനി ഇവ സംഹ്രിയന്തേ, ന തു തദ്വിഷയഃ രാഗഃ, സ കഥം സംഹ്രിയതേ, ഇതി ഉച്യതേ - *വിഷയാ വിനിവർതന്തേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ* *രസവർജം രസോഽപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവർതതേ* 59 യദ്യപി വിഷയോപലക്ഷിതാനി വിഷയശബ്ദവാച്യാനി ഇന്ദ്രിയാണി അഥവാ വിഷയാ ഏവ നിരാഹാരസ്യ അനാഹ്രിയമാണ വിഷയസ്യ കഷ്ടേ തപസി സ്ഥിതസ്യ മൂർഖസ്യ അപി വിനിവർതന്തേ ദേഹിനഃ ദേഹവതഃ, രസവർജം രസഃ രാഗഃ വിഷയേഷു യഃ തം വർജയിത്വാ. രസശബ്ദഃ രാഗേ പ്രസിദ്ധഃ 'സ്വരസേന പ്രവൃത്തോ രസികഃ രസജ്ഞഃ' ഇത്യാദിദർശനാത്. സഃ അപി രസോ രഞ്ജനരൂപഃ സൂക്ഷ്മഃ അസ്യ യതേഃ പരം പരമാർത്ഥതത്ത്വം ബ്രഹ്മ ദൃഷ്ട്വാ ഉപലഭ്യ അഹം ഏവ തദ് ഇതി വർതമാനസ്യ നിവർതതേ നിർബീജം വിഷയവിജ്ഞാനം സംപദ്യതേ ഇത്യർത്ഥഃ . ന അസതി സമ്യഗദർശനേ രസസ്യ ഉച്ഛേദഃ, തസ്മാത് സമ്യക്ദർശനാത്മികായാഃ പ്രജ്ഞായാഃ സ്ഥൈര്യം കർതവ്യം ഇതി അഭിപ്രായഃ . 59 സമ്യഗ്ദർശനലക്ഷണപ്രജ്ഞാസ്ഥൈര്യം ചികീർഷതാ ആദൗ ഇന്ദ്രിയാണി സ്വവശേ സ്ഥാപയിതവ്യാനി യസ്മാത് തദനവസ്ഥാപനേ ദോഷം ആഹ - *യതതോ ഹ്യപി കൗന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ* *ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരന്തി പ്രസഭം മനഃ* 60 യതതഃ പ്രയത്നം കുർവതഃ അപി ഹി യസ്മാത് കൗന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ മേധാവിനഃ അപി ഇതി വ്യവഹിതേന സംബന്ധഃ . ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി പ്രമഥനശീലാനി വിഷയാഭിമുഖം ഹി പുരുഷം വിക്ഷോഭയന്തി ആകുലീകുർവന്തി . ആകുലീ കൃത്യ ച ഹരന്തി പ്രസഭം പ്രസഹ്യ പ്രകാശം ഏവ പശ്യതഃ വിവേകവിജ്ഞാനയുക്തം മനഃ. 60 യതഃ തസ്മാത് - *താനി സർവാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ* *വശേ ഹി യസ്യേന്ദ്രിയാണി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ* 61 താനി സർവാണി സംയമ്യ സംയമനം വശീകരണം കൃത്വാ യുക്തഃ സമാഹിതഃ സൻ ആസീത മത്പരഃ അഹം വാസുദേവഃ സർവപ്രത്യഗാത്മാ പരോ യസ്യ സഃ മത്പരഃ ന അന്യഃ അഹം തസ്മാദ് ഇതി ആസീതഃ ഇത്യർത്ഥഃ . ഏവം ആസീനസ്യ യതേഃ വശേ ഹി യസ്യ ഇന്ദ്രിയാണി വർതന്തേ അഭ്യാസബലാത് തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ . 61 അഥ ഇദാനീം പരാഭവിഷ്യതഃ സർവാനർത്ഥമൂലം ഇദം ഉച്യതേ . *ധ്യായതോ വിഷയാൻപുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷൂപജായതേ* *സങ്ഗാത്സഞ്ജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഽഭിജായതേ* 62 ധ്യായതഃ ചിന്തയതഃ വിഷയാൻ ശബ്ദാദിവിഷയവിശേഷാൻ ആലോചയതഃ പുംസഃ പുരുഷസ്യ സംഗഃ ആസക്തിഃ പ്രീതിഃ തേഷു വിഷയേഷു ഉപജായതേ. സംഗാത് പ്രീതേഃ സഞ്ജായതേ സമുത്പദ്യതേ കാമഃ തൃഷ്ണാ. കാമാത് കുതശ്ചിത് പ്രതിഹതാത് ക്രോധഃ അഭിജായതേ. 62 *ക്രോധാദ്ഭവതി സമ്മോഹഃ സമ്മോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ* *സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദ്ധിനാശഃ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി* 63 ക്രോധാദ് ഭവതി സമ്മോഹഃ അവിവേകഃ കാര്യകാര്യവിഷയഃ, ക്രുദ്ധഃ ഹി സമ്മൂഢഃ സൻ ഗുരും അപി ആക്രോശതി. സമ്മോഹാത് സ്മൃതിവിഭ്രമഃ ശാസ്ത്രാചാര്യോപദേശാഹിത സംസ്കാരജനിതായാഃ സ്മൃതേഃ സ്യാദ് വിഭ്രമഃ ഭ്രംശഃ സ്മൃത്യുത്പത്തിനിമിത്തപ്രാപ്തൗ അനുത്പത്തിഃ. തതഃ സ്മൃതിഭ്രംശാത് ബുദ്ധേഃ നാശഃ. കാര്യാകാര്യവിഷയവിവേകായോഗ്യതാ അന്തഃകരണസ്യ ബുദ്ധേഃ നാശഃ ഉച്യതേ . ബുദ്ധിനാശാത് പ്രണശ്യതി താവദ് ഏവ ഹി പുരുഷഃ യാവദ് അന്തഃകരണം തദീയം കാര്യാകാര്യവിഷയവിവേകയോഗ്യം തദയോഗ്യത്വേ നഷ്ട ഏവ പുരുഷഃ ഭവതി . അതഃ തസ്യ അന്തഃകരണസ്യ ബുദ്ധേഃ നാശാത് പ്രണശ്യതി പുരുഷാർത്ഥായോഗ്യോ ഭവതി ഇത്യർത്ഥ :. 63 സർവാനർത്ഥസ്യ മൂലം ഉക്തം വിഷയാഭിധ്യാനം അഥ ഇദാനീം മോക്ഷകാരണം ഇദം ഉച്യതേ . *രാഗദ്വേഷവിമുക്തൈസ്തു വിഷയാനിന്ദ്രിയൈശ്ചരൻ* *ആത്മവശ്യൈർവിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി* 64 രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈഃ രാഗശ്ച ദ്വേഷശ്ച രാഗദ്വേഷൗ. തത്പുരഃസരാ ഹി ഇന്ദ്രിയാണാം പ്രവൃത്തിഃ സ്വാഭാവികീ. തത്ര യോ മുമുക്ഷുഃ ഭവതി സ താഭ്യാം വിയുക്തൈഃ ശ്രോത്രാദിഭിഃ ഇന്ദ്രിയൈഃ വിഷയാൻ അവർജനീയാൻ ചരൻ ഉപലഭമാന ആത്മവശ്യൈഃ ആത്മനോ വശ്യാനി വശീഭൂതാനി തൈഃ ആത്മവശ്യൈഃ വിധേയാത്മാ ഇച്ഛാതോ വിധേയ ആത്മാ അന്തഃകരണം യസ്യ സഃ അയം പ്രസാദം അധിഗച്ഛതി. പ്രസാദഃ പ്രസന്നതാ സ്വാസ്ഥ്യം. 64 പ്രസാദേ സതി കിം സ്യാത്, ഇതി ഉച്യതേ - യഥാ കൂർമോ ഭയാത് സ്വാനി അംഗാനി ഉപസംഹരതി സർവത ഏവം ജ്ഞാനനിഷ്ഠ ഇന്ദ്രിയാണി ഇന്ദ്രിയാർത്ഥേഭ്യഃ സർവവിഷയേഭ്യ ഉപസംഹരതേ. തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ഇതി ഉക്താർത്ഥം വാക്യം. 58 തത്ര വിഷയാൻ അനാഹരത ആതുരസ്യ അപി ഇന്ദ്രിയാണി നിവർതന്തേ കൂർമാംഗാനി ഇവ സംഹ്രിയന്തേ, ന തു തദ്വിഷയോ രാഗഃ, സ കഥം സംഹ്രിയതേ, ഇതി ഉച്യതേ - *വിഷയാ വിനിവർതന്തേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ* *രസവർജം രസോപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവർതതേ* 59 യദ്യപി വിഷയോപലക്ഷിതാനി വിഷയശബ്ദവാച്യാനി ഇന്ദ്രിയാണി അഥവാ വിഷയാ ഏവ നിരാഹാരസ്യ അനാഹ്രിയമാണ വിഷയസ്യ കഷ്ടേ തപസി സ്ഥിതസ്യ മൂർഖസ്യ അപി വിനിവർതന്തേ ദേഹിനോ ദേഹവതഃ, രസവർജം രസോ രാഗോ വിഷയേഷു യഃ തം വർജയിത്വാ. രസശബ്ദോ രാഗേ പ്രസിദ്ധഃ 'സ്വരസേന പ്രവൃത്തോ രസികോ രസജ്ഞഃ' ഇത്യാദിദർശനാത്. സഃ അപി രസോ രഞ്ജനരൂപഃ സൂക്ഷ്മഃ അസ്യ യതേഃ പരം പരമാർത്ഥതത്ത്വം ബ്രഹ്മ ദൃഷ്ട്വാ ഉപലഭ്യ അഹം ഏവ തദ് ഇതി വർതമാനസ്യ നിവർതതേ നിർബീജം വിഷയവിജ്ഞാനം സംപദ്യതേ ഇത്യർത്ഥഃ . ന അസതി സമ്യഗദർശനേ രസസ്യ ഉച്ഛേദഃ, തസ്മാത് സമ്യക്ദർശനാത്മികായാഃ പ്രജ്ഞായാഃ സ്ഥൈര്യം കർതവ്യം ഇതി അഭിപ്രായഃ . 59 സമ്യഗ്ദർശനലക്ഷണപ്രജ്ഞാസ്ഥൈര്യം ചികീർഷതാ ആദൗ ഇന്ദ്രിയാണി സ്വവശേ സ്ഥാപയിതവ്യാനി യസ്മാത് തദനവസ്ഥാപനേ ദോഷം ആഹ - *യതതോ ഹ്യപി കൗന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ* *ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരന്തി പ്രസഭം മനഃ* 60 യതതഃ പ്രയത്നം കുർവതഃ അപി ഹി യസ്മാത് കൗന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതോ മേധാവിനഃ അപി ഇതി വ്യവഹിതേന സംബന്ധഃ . ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി പ്രമഥനശീലാനി വിഷയാഭിമുഖം ഹി പുരുഷം വിക്ഷോഭയന്തി ആകുലീകുർവന്തി . ആകുലീ കൃത്യ ച ഹരന്തി പ്രസഭം പ്രസഹ്യ പ്രകാശം ഏവ പശ്യതോ വിവേകവിജ്ഞാനയുക്തം മനഃ. 60 യതഃ തസ്മാത് - *താനി സർവാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ* *വശേ ഹി യസ്യേന്ദ്രിയാണി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ* 61 താനി സർവാണി സംയമ്യ സംയമനം വശീകരണം കൃത്വാ യുക്തഃ സമാഹിതഃ സൻ ആസീത മത്പരഃ അഹം വാസുദേവഃ സർവപ്രത്യഗാത്മാ പരോ യസ്യ സ മത്പരോ ന അന്യഃ അഹം തസ്മാദ് ഇതി ആസീത ഇത്യർത്ഥഃ . ഏവം ആസീനസ്യ യതേഃ വശേ ഹി യസ്യ ഇന്ദ്രിയാണി വർതന്തേ അഭ്യാസബലാത് തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ . 61 അഥ ഇദാനീം പരാഭവിഷ്യതഃ സർവാനർത്ഥമൂലം ഇദം ഉച്യതേ . *ധ്യായതോ വിഷയാൻപുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷുപജായതേ* *സങ്ഗാത്സഞ്ജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഭിജായതേ* 62 ധ്യായതഃ ചിന്തയതോ വിഷയാൻ ശബ്ദാദിവിഷയവിശേഷാൻ ആലോചയതഃ പുംസഃ പുരുഷസ്യ സംഗ ആസക്തിഃ പ്രീതിഃ തേഷു വിഷയേഷു ഉപജായതേ. സംഗാത് പ്രീതേഃ സഞ്ജായതേ സമുത്പദ്യതേ കാമഃ തൃഷ്ണാ. കാമാത് കുതശ്ചിത് പ്രതിഹതാത് ക്രോധഃ അഭിജായതേ. 62 *ക്രോധാദ്ഭവതി സമ്മോഹഃ സമ്മോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ* *സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദ്ധിനാശോ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി* 63 ക്രോധാദ് ഭവതി സമ്മോഹഃ അവിവേകഃ കാര്യകാര്യവിഷയഃ, ക്രുദ്ധോ ഹി സമ്മൂഢഃ സൻ ഗുരും അപി ആക്രോശതി. സമ്മോഹാത് സ്മൃതിവിഭ്രമഃ ശാസ്ത്രാചാര്യോപദേശാഹിത സംസ്കാരജനിതായാഃ സ്മൃതേഃ സ്യാദ് വിഭ്രമോ ഭ്രംശഃ സ്മൃത്യുത്പത്തിനിമിത്തപ്രാപ്തൗ അനുത്പത്തിഃ. തതഃ സ്മൃതിഭ്രംശാത് ബുദ്ധേഃ നാശഃ. കാര്യാകാര്യവിഷയവിവേകാ യോഗ്യതാ അന്തഃകരണസ്യ ബുദ്ധേഃ നാശഃ ഉച്യതേ . ബുദ്ധിനാശാത് പ്രണശ്യതി താവദ് ഏവ ഹി പുരുഷോ യാവദ് അന്തഃകരണം തദീയം കാര്യാകാര്യവിഷയവിവേകയോഗ്യം തദയോഗ്യത്വേ നഷ്ട ഏവ പുരുഷോ ഭവതി . അതഃ തസ്യ അന്തഃകരണസ്യ ബുദ്ധേഃ നാശാത് പ്രണശ്യതി പുരുഷാർത്ഥായോഗ്യഃ ഭവതി ഇത്യർത്ഥ :. 63 സർവാനർത്ഥസ്യ മൂലം ഉക്തം വിഷയാഭിധ്യാനം അഥ ഇദാനീം മോക്ഷകാരണം ഇദം ഉച്യതേ . *രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈസ്തു വിഷയാനിന്ദ്രിയൈശ്ചരൻ* *ആത്മവശ്യൈർവിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി* 64 രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈഃ രാഗശ്ച ദ്വേഷശ്ച രാഗദ്വേഷൗ. തത്പുരഃസരാ ഹി ഇന്ദ്രിയാണാം പ്രവൃത്തിഃ സ്വാഭാവികീ. തത്ര യഃ മുമുക്ഷുഃ ഭവതി സ താഭ്യാം വിയുക്തൈഃ ശ്രോത്രാദിഭിഃ ഇന്ദ്രിയൈഃ വിഷയാൻ അവർജനീയാൻ ചരൻ ഉപലഭമാനഃ ആത്മവശ്യൈഃ ആത്മനഃ വശ്യാനി വശീഭൂതാനി തൈഃ ആത്മവശ്യൈഃ വിധേയാത്മാ ഇച്ഛാതഃ വിധേയ ആത്മാ അന്തഃകരണം യസ്യ സഃ അയം പ്രസാദം അധിഗച്ഛതി. പ്രസാദഃ പ്രസന്നതാ സ്വാസ്ഥ്യം. 64 പ്രസാദേ സതി കിം സ്യാത്, ഇതി ഉച്യതേ -