അദ്വൈത വേദാന്തത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു തത്ത്വചിന്ത. മനുഷ്യന്റെ ബോധമണ്ഡലത്തിന്റെ (Consciousness) വിവിധ അവസ്ഥകളെയും പരമമായ സത്യത്തെയും കുറിച്ചാണ് ഇത് വിവരിക്കുന്നത്. മാണ്ഡൂക്യോപനിഷത്തിലാണ് ഇതിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറയുന്നത്. ഇവയുടെ ലളിതമായ അർത്ഥം താഴെ പറയുന്നതാണ്: ബോധത്തിന്റെ നാല് അവസ്ഥകൾ ജാഗ്രത് (Waking State): നാം ഉണർന്നിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ. ഈ സമയത്ത് ബാഹ്യലോകത്തെ അനുഭവിക്കാൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്വപ്നം (Dream State): നാം ഉറങ്ങി സ്വപ്നം കാണുന്ന അവസ്ഥ. ഇവിടെ ബാഹ്യലോകമില്ല, മനസ്സ് തനിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന കാഴ്ചകളാണ് ഉള്ളത്. സുഷുപ്തി (Deep Sleep State): സ്വപ്നങ്ങൾ പോലുമില്ലാത്ത ആഴത്തിലുള്ള ഉറക്കം. ഇവിടെ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പൂർണ്ണമായി വിശ്രമിക്കുന്നു, ഞാനെന്ന ഭാവം പോലും മറയുന്നു. തുരീയം (The Fourth State): മുകളിൽ പറഞ്ഞ മൂന്ന് അവസ്ഥകൾക്കും അപ്പുറത്തുള്ള നാലാമത്തെ അവസ്ഥ. ഇത് യഥാർത്ഥവും ശുദ്ധവുമായ ബോധമാണ് (Pure Consciousness). മാറ്റമില്ലാത്ത പരമമായ സത്യം ഇതാണ്. മായയും ബ്രഹ്മവും മായ (Illusion): സത്യമല്ലാത്തതിനെ സത്യമായി തോന്നിപ്പിക്കുന്ന പ്രകൃതിയുടെ ശക്തി. ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളിലെ ലോകം സത്യമാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്നത് മായയാണ്. ബ്രഹ്മം (Ultimate Reality): പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പരമമായ സത്യം. ജനനമരണങ്ങളോ മാറ്റങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത, അനന്തമായ ആത്മചൈതന്യമാണ് ബ്രഹ്മം. തുരീയ അവസ്ഥയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നത് ഈ ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, മായ കാരണം നാം ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളിൽ ജീവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവക്കെല്ലാം അപ്പുറത്തുള്ള തുരീയം എന്ന അവസ്ഥയിലാണ് നമ്മൾ പരമമായ ബ്രഹ്മത്തെ അല്ലെങ്കിൽ നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നത്. 'ഓം' (AUM) എന്ന പ്രണവമന്ത്രം ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി, തുരീയം എന്നീ നാല് അവസ്ഥകളുടെ പൂർണ്ണമായ രൂപമാണ്. മാണ്ഡൂക്യോപനിഷത്ത് 'ഓം' എന്ന അക്ഷരത്തെ ഈ അവസ്ഥകളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു കൃത്യമായി വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. 'ഓം' എന്നതിനെ അ (A), ഉ (U), മ (M) എന്നീ മൂന്ന് മാത്രകളായും, ഇവയ്ക്ക് അപ്പുറത്തുള്ള അമാത്ര (Silence) ആയും തിരിക്കാം: 'ഓമി'ന്റെ ഘടനയും ബോധാവസ്ഥകളും 'അ' (A) - ജാഗ്രത് അവസ്ഥ: ഓംകാരത്തിലെ ആദ്യത്തെ അക്ഷരം. ഇത് ബാഹ്യലോകത്തെയും നമ്മുടെ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയെയും (Waking State) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'ഉ' (U) - സ്വപ്നാവസ്ഥ: രണ്ടാമത്തെ അക്ഷരം. ഇത് നമ്മുടെ ഉൾലോകത്തെയും സ്വപ്നങ്ങളെയും (Dream State) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനസ്സ് മാത്രമാണ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 'മ' (M) - സുഷുപ്തി അവസ്ഥ: മൂന്നാമത്തെ അക്ഷരം. ഇത് ആഴത്തിലുള്ള ഉറക്കത്തെ (Deep Sleep) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ കാഴ്ചകളോ ചിന്തകളോ ഇല്ല, എല്ലാം ഒന്നായി ലയിക്കുന്നു. അമാത്ര (Silence) - തുരീയം: 'മ' എന്ന അക്ഷരത്തിന് ശേഷം വരുന്ന നിശ്ശബ്ദത. ഇത് അവസ്ഥകൾക്ക് അപ്പുറത്തുള്ള തുരീയത്തെയും പരബ്രഹ്മത്തെയും (Pure Consciousness) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, 'ഓം' എന്ന് പൂർണ്ണമായി ജപിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിവ കടന്ന് ഒടുവിൽ പരമമായ ശാന്തിയിലും (തുരീയം/ബ്രഹ്മം) ചെന്നെത്തുന്നു. തുരീയം (Thuriya) എന്നാൽ "നാലാമത്തേത്" എന്നാണ് അർത്ഥം. ഇത് മനസ്സിന്റെ ഒരു അവസ്ഥയല്ല, മറിച്ച് മറ്റ് മൂന്ന് അവസ്ഥകൾക്കും (ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി) പിന്നിലുള്ള, മാറ്റമില്ലാത്ത ശുദ്ധ ബോധമാണ് (Pure Consciousness). മാണ്ഡൂക്യോപനിഷത്ത് തുരീയത്തെ വിവരിക്കുന്നത് നെതി-നെതി (ഇതല്ല, ഇതല്ല) എന്ന രീതിയിലാണ്. തുരീയത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ: അദൃശ്യം: കണ്ണുകൾക്കോ മറ്റ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കോ ഇതിനെ കാണാൻ കഴിയില്ല. അഗ്രാഹ്യം: മനസ്സിനോ ബുദ്ധിക്കോ ഇതിനെ പൂർണ്ണമായി ചിന്തിച്ചു മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. ലക്ഷണശൂന്യം: ഇതിന് പ്രത്യേക ഗുണങ്ങളോ അടയാളങ്ങളോ ഇല്ല. ശാന്തം/ശിവം: പരമമായ ശാന്തിയും ആനന്ദവുമാണ് തുരീയം. അദ്വൈതം: ഇവിടെ രണ്ടാമതൊരു വസ്തുവില്ല, എല്ലാം ഒന്നാണ്. ലളിതമായ ഒരു ഉദാഹരണം: ഒരു സിനിമാ തിയേറ്റർ സങ്കൽപ്പിക്കുക: വെള്ളിത്തിരയിൽ കാണുന്ന പകൽ വെളിച്ചം ജാഗ്രത്. സിനിമയിലെ രാത്രി ദൃശ്യങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ സ്വപ്നങ്ങൾ സ്വപ്നം. സിനിമ കഴിഞ്ഞ് പ്രൊജക്ടർ അണയുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഇരുട്ട് സുഷുപ്തി. എന്നാൽ ഈ മൂന്ന് അവസ്ഥകളിലും മാറ്റമില്ലാതെ, സിനിമ ഓടുമ്പോഴും ഇല്ലാത്തപ്പോഴും അവിടെ നിലനിൽക്കുന്ന ആ വെള്ള സ്ക്രീൻ (വെള്ളിത്തിര) ആണ് തുരീയം. മറ്റ് മൂന്ന് അവസ്ഥകളും വന്നുപോകുമെങ്കിലും തുരീയം എപ്പോഴും പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് ഒപ്പമുണ്ടാകും. ഇതാണ് നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അഥവാ ആത്മാവ്/ബ്രഹ്മം. ഭഗവദ്ഗീതയിൽ 'തുരീയം' എന്ന വാക്ക് നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, ഈ പരമമായ അവസ്ഥയെയും ശുദ്ധബോധത്തെയും കുറിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജ്ജുനന് വ്യക്തമായി വിവരിച്ചുനൽകുന്നുണ്ട്. ഗീതയിൽ ഇതിനെ 'അക്ഷരബ്രഹ്മം', 'കൂടസ്ഥൻ', അല്ലെങ്കിൽ 'പരമാത്മാവ്' എന്നൊക്കെയാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഗീതയുടെ വിവിധ അധ്യായങ്ങളിൽ തുരീയ അവസ്ഥയെ വിവരിക്കുന്ന പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. ത്രിഗുണങ്ങൾക്ക് അപ്പുറമുള്ള അവസ്ഥ (ഗുണാതീതൻ) പ്രകൃതിയുടെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാണ് സത്ത്വം, രജസ്സ്, തമസ്സ്. ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിവ ഈ ഗുണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭഗവദ്ഗീത 14-ാം അധ്യായത്തിൽ (ഗുണത്രയവിഭാഗയോഗം) ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾക്കും അപ്പുറം കടക്കുന്നവനെ 'ഗുണാതീതൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ ഗുണാതീത അവസ്ഥ തന്നെയാണ് തുരീയം. 2. ആത്മസാക്ഷാത്കാരം (ധ്യാനയോഗം) 6-ാം അധ്യായത്തിൽ ധ്യാനത്തിലൂടെ മനസ്സിനെ പൂർണ്ണമായി അടക്കി നിശ്ചലമാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വിളക്കിലെ തിരി അനങ്ങാതെ നിൽക്കുന്നതുപോലെ മനസ്സ് ആത്മാവിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥ. സുഷുപ്തിയിലെപ്പോലെ ഇവിടെ അന്ധകാരമില്ല, പകരം പരമമായ പ്രകാശവും ഉണർവുമുണ്ട്. 3. നശിക്കാത്ത പരമപദം 8-ാം അധ്യായത്തിൽ (അക്ഷരബ്രഹ്മയോഗം) കൃഷ്ണൻ പറയുന്നു: "വ്യക്തമായ പ്രകൃതിക്കപ്പുറം അവ്യക്തവും ശാശ്വതവുമായ മറ്റൊരു ഭാവമുണ്ട്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ സർവ്വ ചരാചരങ്ങളും നശിച്ചാലും അത് നശിക്കുന്നില്ല." ഈ നശിക്കാത്ത ശാശ്വത ഭാവമാണ് തുരീയം അഥവാ ബ്രഹ്മം. 4. ക്ഷേത്രജ്ഞൻ (അറിയുന്നവൻ) 13-ാം അധ്യായത്തിൽ ശരീരത്തെ 'ക്ഷേത്രം' എന്നും അതിനുള്ളിലെ ജീവനെ/ബോധത്തെ 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും സ്വപ്നം കാണുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും മാറ്റമില്ലാതെ ഉള്ളിലിരുന്ന് എല്ലാം അറിയുന്ന ആ സാക്ഷിബോധം (Witness Consciousness) തന്നെയാണ് തുരീയം. ചുരുക്കത്തിൽ, ഭഗവദ്ഗീത ഉപദേശിക്കുന്നത് ജാഗ്രത്-സ്വപ്ന-സുഷുപ്തികൾക്ക് കാരണമായ ഭൗതികലോകത്തിൽ ജീവിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ, ഭക്തിയിലൂടെയോ ജ്ഞാനത്തിലൂടെയോ ധ്യാനത്തിലൂടെയോ ആ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയായ ബ്രഹ്മത്തിൽ മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കാനാണ് (സ്ഥിതപ്രജ്ഞൻ ).