ബ്രഹ്മം, ആത്മാവ്, രഥി - ഇതെല്ലാം വേദത്തിൽ പറയുന്ന *പ്രജാപതി*യുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. *"പ്രജാപതിയെ അറിയാതെ വേദം അറിയാൻ പറ്റില്ല. കാരണം വേദം മുഴുവൻ പ്രജാപതിയെക്കുറിച്ചാണ്."* 1. പ്രജാപതി എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം വളരെ ലളിതമാണ്. *പ്രജാ + പതി = പ്രജകളുടെ നാഥൻ* പ്രജ എന്നാൽ - ജനിച്ചത് എല്ലാം. മനുഷ്യൻ, മൃഗം, പക്ഷി, ചെടി, ദേവൻ, അസുരൻ - ജനിച്ചതെല്ലാം പ്രജയാണ്. പതി എന്നാൽ - നാഥൻ, രക്ഷിക്കുന്നവൻ, ഉടമസ്ഥൻ. അപ്പോൾ പ്രജാപതി എന്നാൽ *എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും നാഥൻ, പിതാവ്, സ്രഷ്ടാവ്* എന്നാണ്. പക്ഷേ വേദത്തിൽ പ്രജാപതി ഒരു വ്യക്തിയല്ല. ഒരു തത്വമാണ്. കാലത്തിനനുസരിച്ച് വേദം പ്രജാപതിയെ പല രൂപത്തിൽ കാണിക്കുന്നു. 2. ഋഗ്വേദത്തിൽ പ്രജാപതി ആരാണ്? ഋഗ്വേദത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ സൂക്തമാണ് *ഹിരണ്യഗർഭ സൂക്തം* - 10.121 അതിൽ ചോദിക്കുന്നു: > *"കസ്മൈ ദേവായ ഹവിഷാ വിധേമ?"* "ഏത് ദേവന് നമ്മൾ ഹവിസ്സ് കൊടുക്കണം?" ഉത്തരം പറയുന്നത് - *ഹിരണ്യഗർഭൻ.* ഹിരണ്യഗർഭൻ തന്നെയാണ് പ്രജാപതി. സ്വർണ്ണമുട്ടയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായവൻ. സൃഷ്ടിയുടെ ആദ്യത്തിൽ ഉണ്ടായവൻ. ഋഗ്വേദം പറയുന്നു: *"ഹിരണ്യഗർഭഃ സമവർത്തതാഗ്രേ ഭൂതസ്യ ജാതഃ പതിരേക ആസീത്"* "ആദിയിൽ ഹിരണ്യഗർഭൻ ഉണ്ടായി. അവൻ ജനിച്ചതിന്റെയെല്ലാം ഏക നാഥനായി." അതായത്, സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു. പിന്നെ ഒരു ബോധം ഉണ്ടായി. ആ ബോധമാണ് പ്രജാപതി. ആ ബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ലോകം മുഴുവൻ ഉണ്ടായത്. 3. ബ്രാഹ്മണങ്ങളിൽ പ്രജാപതി ആരാണ്? ഇവിടെയാണ് പ്രജാപതി കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നത്. ശതപഥ ബ്രാഹ്മണം പറയുന്നു: പ്രജാപതി ആദ്യം ഒറ്റയ്ക്കായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കാൻ മടുത്തു. അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു: > *"ഏകോഹം ബഹു സ്യാം"* > "ഞാൻ ഒരുവനാണ്, ഞാൻ പലതാകട്ടെ." ഇതാണ് സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കം. ഒന്നായിരുന്ന പ്രജാപതി, തന്നെത്തന്നെ പലതാക്കി. അതാണ് നമ്മളെല്ലാം. ബ്രാഹ്മണങ്ങളിൽ പ്രജാപതിയെ *യജ്ഞം* ആയിട്ടും പറയുന്നു. *സംവത്സരം* - ഒരു വർഷം - ആയിട്ടും പറയുന്നു. *പുരുഷൻ* ആയിട്ടും പറയുന്നു. എന്തുകൊണ്ട്? കാരണം പ്രജാപതി ഒരു രൂപമല്ല. പ്രജാപതി സൃഷ്ടി മുഴുവനാണ്. നോച്ചൂർജി പറയുന്ന ഉദാഹരണം: സ്വർണ്ണം കൊണ്ട് ഒരു മാലയും, വളയും, കമ്മലും ഉണ്ടാക്കി. മാല, വള, കമ്മൽ എന്ന് മൂന്ന് പേരുണ്ട്. പക്ഷേ മൂന്നും സ്വർണ്ണം തന്നെയാണ്. അതുപോലെ ദേവൻ, മനുഷ്യൻ, മൃഗം എന്ന് പല പേരുണ്ട്. പക്ഷേ എല്ലാം പ്രജാപതി തന്നെയാണ്. 4. ഉപനിഷത്തിൽ പ്രജാപതി ആരാണ്? - ഇതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനം ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിൽ ഒരു വലിയ കഥയുണ്ട്. *പ്രജാപതിയും ഇന്ദ്രനും വിരോചനനും.* ദേവന്മാരുടെ രാജാവ് ഇന്ദ്രനും, അസുരന്മാരുടെ രാജാവ് വിരോചനനും ആത്മാവിനെ അറിയാൻ പ്രജാപതിയുടെ അടുത്ത് പോയി. പ്രജാപതി അവരോട് 32 വർഷം ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിക്കാൻ പറഞ്ഞു. പിന്നെ പതുക്കെ പതുക്കെ ഉപദേശിച്ചു. ആദ്യം പറഞ്ഞു: "കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നതാണ് ആത്മാവ്" - ശരീരമാണ് ആത്മാവ്. വിരോചനൻ അത് കേട്ട് തിരിച്ച് പോയി. "ശരീരത്തെ നോക്കിയാൽ മതി" എന്ന് അസുരന്മാരെ പഠിപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് അസുരന്മാർ ശരീരത്തെ മാത്രം സുഖിപ്പിക്കുന്നത്. പക്ഷേ ഇന്ദ്രൻ സംശയിച്ചു. വീണ്ടും വന്നു. പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: "സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതാണ് ആത്മാവ്." ഇന്ദ്രൻ വീണ്ടും സംശയിച്ചു. വീണ്ടും വന്നു. പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: "ഗാഢനിദ്രയിൽ ഉള്ളതാണ് ആത്മാവ്." ഇന്ദ്രൻ വീണ്ടും സംശയിച്ചു. ഒടുവിൽ പ്രജാപതി സത്യം പറഞ്ഞു: > *"ഈ ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും ശരീരമല്ലാത്തവൻ, സ്വപ്നത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും സ്വപ്നമല്ലാത്തവൻ, അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് ബ്രഹ്മം. അതാണ് ഞാൻ."* ഇവിടെ പ്രജാപതി ആരാണ്? *ഗുരു.* ബ്രഹ്മത്തെ ഉപദേശിക്കുന്ന ഗുരുവാണ് പ്രജാപതി. അതുകൊണ്ട് വേദാന്തത്തിൽ പ്രജാപതി എന്നാൽ *ബ്രഹ്മം തന്നെ* എന്നാണ് അർത്ഥം. സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ എന്ന നിലയിൽ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രജാപതി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിക്ക് അപ്പുറം നിൽക്കുമ്പോൾ അതിനെ ബ്രഹ്മം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. രണ്ടും ഒന്നാണ്. 5. പിന്നെ ദക്ഷ പ്രജാപതിയും മറ്റും ആരാണ്? പുരാണങ്ങളിൽ കേൾക്കുന്ന ദക്ഷ പ്രജാപതി, കശ്യപ പ്രജാപതി, ബ്രഹ്മാവ് - ഇവരൊക്കെ ആ വലിയ പ്രജാപതിയുടെ ചെറിയ രൂപങ്ങളാണ്. വേദത്തിലെ പ്രജാപതി ഒരുവനാണ്. പുരാണങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പല മക്കളെയും, പല സൃഷ്ടികർത്താക്കളെയും പ്രജാപതിമാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. വേദത്തിലെ പ്രജാപതി = *ബ്രഹ്മം* പുരാണങ്ങളിലെ പ്രജാപതിമാർ = *ബ്രഹ്മാവിന്റെ മക്കൾ, സൃഷ്ടിയുടെ കാര്യക്കാർ* ചുരുക്കത്തിൽ നോച്ചൂർജി പറയുന്നത് പ്രജാപതിയെ പുറത്ത് തിരയരുത്. പ്രജാപതി നീ തന്നെയാണ്. > "പ്രജകൾ എല്ലാം നിന്റെ ഉള്ളിലാണ്. നിന്റെ മനസ്സിൽ എത്ര വിചാരങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു? എത്ര സ്വപ്നങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു? ആ വിചാരങ്ങളുടെയെല്ലാം നാഥൻ ആരാണ്? നീയാണ്. നീ തന്നെയാണ് നിന്റെ ചെറിയ ലോകത്തിന്റെ പ്രജാപതി. അതുപോലെ ഈ വലിയ ലോകത്തിന്റെ പ്രജാപതി ബ്രഹ്മമാണ്. ചെറിയ പ്രജാപതിയും വലിയ പ്രജാപതിയും ഒന്നാണ്." അതുകൊണ്ട് വേദത്തിൽ പ്രജാപതി എന്നാൽ: *സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന ഒന്ന്, സൃഷ്ടിയായി മാറിയ ഒന്ന്, സൃഷ്ടിക്ക് ശേഷവും നിൽക്കുന്ന ഒന്ന് - അതാണ് പ്രജാപതി. അതാണ് ബ്രഹ്മം. അതാണ് നീ.*