ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയോ ജഗത്തിന്റെയോ മിഥ്യാത്വത്തെയും (അഥവാ മായയെയും) കുറിച്ച് വളരെ ആഴത്തിലുള്ളതും തത്ത്വചിന്താപരവുമായ വിവരണങ്ങളാണ് നൽകുന്നത്. ഭാഗവത പ്രകാരം ജഗത്ത് എന്നാൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാത്ത ഒന്നല്ല, മറിച്ച് അത് താത്കാലികവും പരമാത്മാവിനെ ആശ്രയിച്ചു നിലനിൽക്കുന്നതുമായ ഒരു പ്രതിഭാസം മാത്രമാണ്. ഭാഗവതത്തിൽ ജഗത്തിന്റെ മിഥ്യാത്വത്തെ വിവരിക്കുന്ന പ്രധാന ആശയങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. ചതുശ്ശ്ലോകീ ഭാഗവതത്തിലെ വിവരണം ഭാഗവതത്തിന്റെ കാതലായ 'ചതുശ്ശ്ലോകീ ഭാഗവതത്തിൽ' (രണ്ടാം സ്കന്ധം, അധ്യായം 9) ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവിന് നൽകുന്ന ഉപദേശത്തിൽ മായയെയും ജഗത്തിന്റെ മിഥ്യാത്വത്തെയും ഇങ്ങനെ വ്യക്തമാക്കുന്നു: "ഋതേർത്ഥം യത് പ്രതീയേത ന പ്രതീയേത ചാത്മനി തദ്വിദ്യാദാത്മനോ മായാം യഥാഭാസോ യഥാ തമഃ" അർത്ഥം: യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതാണെങ്കിലും ഉള്ളതുപോലെ തോന്നിക്കുന്നതും, ഉള്ളതാണെങ്കിലും പ്രകാശിക്കാത്തതുമായ ഏതാണോ, അതിനെയാണ് എന്റെ 'മായ' എന്ന് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. ഇരുട്ടിൽ കയറിനെ കണ്ട് പാമ്പാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതു പോലെയാണ് ഈ ജഗത്തിനെ സത്യമെന്ന് നമ്മൾ കരുതുന്നത്. 2. വന്ദന ശ്ലോകത്തിലെ സൂചന (തേജോവാരിമൃദാം യഥാവിനിമയോ) ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ ഒന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ തന്നെ വ്യാസദേവൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മിഥ്യാഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. എങ്ങനെയെന്നാൽ, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ മണൽക്കൂട്ടം കാണുമ്പോൾ ജലമാണെന്ന് തോന്നാം (മരീചിക അല്ലെങ്കിൽ കാനൽജലം), കല്ലിനെ വെളിച്ചത്തിൽ സ്വർണ്ണമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കാം. അതുപോലെ, പരബ്രഹ്മത്തിൽ സത്യമല്ലാത്ത പ്രപഞ്ചം ഗുണത്രയങ്ങളുടെ (സത്ത്വം, രജസ്സ്, തമസ്സ്) പ്രഭാവത്താൽ സത്യമെന്ന രീതിയിൽ ഭാസിക്കുന്നു. ഈ ഭ്രമത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന പരമസത്യത്തെയാണ് ഭാഗവതം വന്ദിക്കുന്നത്. 3. ജഗത്ത് മിഥ്യയാകുന്നത് എങ്ങനെ? ഭാഗവത തത്ത്വപ്രകാരം ജഗത്ത് മിഥ്യയാകാൻ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ ഇവയാണ്: അസ്ഥിരതയും മാറ്റങ്ങളും: ജഗത്തിലെ സകല വസ്തുക്കളും ജനനം, വളർച്ച, നാശം എന്നീ അവസ്ഥകളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഇന്നുള്ളത് നാളെയില്ലാത്ത അവസ്ഥയെയാണ് വേദാന്തം 'മിഥ്യ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അഹംഭാവവും മമതയും (I and Mine): പ്രപഞ്ചം മിഥ്യയാകുന്നത് നമ്മുടെ തെറ്റായ തിരിച്ചറിവിലാണ്. "ഞാൻ ഈ ശരീരമാണ്", "ഇതെല്ലാം എന്റേതാണ്" എന്ന ജീവാത്മാവിന്റെ വ്യാമോഹമാണ് ജഗത്തിനെ നമ്മളിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും ദുഃഖം നൽകുന്നതും. 4. ഭാഗവതത്തിലെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ സ്വപ്നതുല്യമായ അവസ്ഥ: ഒരാൾ സ്വപ്നം കാണുമ്പോൾ ആ സ്വപ്നത്തിലെ അനുഭവങ്ങൾ, സന്തോഷം, ഭയം എന്നിവയെല്ലാം സത്യമായി തോന്നും. എന്നാൽ ഉണരുമ്പോൾ അത് വെറും മിഥ്യയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു. അതുപോലെ ജ്ഞാനമാകുന്ന ഉണർവ് ലഭിക്കുമ്പോൾ ഈ ജഗത്തും സ്വപ്നതുല്യമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടും. ചിത്രകേതുവിന്റെയും പുരഞ്ജനന്റെയും കഥകൾ: ഭാഗവതത്തിലെ ചിത്രകേതു മഹാരാജാവിന്റെ കഥയിലൂടെയും, പുരഞ്ജനോപാഖ്യാനത്തിലൂടെയും ഭൗതികമായ ബന്ധങ്ങളും ഭോഗങ്ങളും എങ്ങനെയാണ് ജീവനെ മായയിൽ കുടുക്കുന്നതെന്നും അവയുടെ മിഥ്യാത്വത്തെയും വ്യക്തമായി വരച്ചുകാട്ടുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ: ശ്രീമദ് ഭാഗവത പ്രകാരം ജഗത്ത് അപ്പാടെ വ്യാജമല്ല. മറിച്ച് ഭഗവാന്റെ ശക്തിയായ മായയുടെ ഒരു താല്കാലിക സൃഷ്ടി അഥവാ നിഴൽ രൂപം മാത്രമാണ്. ഭഗവാനിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി ശരണാഗതി അടയുന്നതിലൂടെയും ഭക്തിയിലൂടെയും മാത്രമേ മനുഷ്യന് ഈ മായയെ മറികടന്ന് പരമസത്യം ദർശിക്കാൻ സാധിക്കൂ. ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക ഉപാഖ്യാനം (ഉദാഹരണത്തിന് പുരഞ്ജനന്റെ കഥ അല്ലെങ്കിൽ നാരദമുനിയുടെ മായാ ദർശനം)