ദേവയാനിയും ശർമിഷ്ടയും പുരാണങ്ങളിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് മഹാഭാരതത്തിലെ, വളരെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളാണ്. അസുരഗുരുവായ ശുക്രാചാര്യരുടെ മകളാണ് ദേവയാനി. അസുരരാജാവായ വൃഷപർവ്വാവിന്റെ മകളാണ് ശർമിഷ്ട. അവരുടെ കഥയുടെ പ്രധാന ചുരുക്കം താഴെ പറയുന്നതാണ്: കൂട്ടുകെട്ടും പിണക്കവും: ദേവയാനിയും ശർമിഷ്ടയും ഉറ്റ സുഹൃത്തുക്കളായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം വനത്തിലെ കുളത്തിൽ കുളിക്കുന്നതിനിടയിൽ വസ്ത്രങ്ങൾ മാറിപ്പോയതിനെച്ചൊല്ലി ഇവർ തമ്മിൽ വലിയ തർക്കമുണ്ടായി. കോപിഷ്ഠയായ ശർമിഷ്ട ദേവയാനിയെ വസ്ത്രമില്ലാതെ ഒരു കിണറ്റിലേക്ക് തള്ളിയിട്ടു. യയാതിയുടെ പ്രവേശനം: കിണറ്റിൽ അകപ്പെട്ട ദേവയാനിയെ ആ വഴി നായാട്ടിന് വന്ന ചന്ദ്രവംശ രാജാവായ യയാതി രക്ഷപെടുത്തി. തന്റെ വലതുകൈ പിടിച്ച് കരകയറ്റിയതിനാൽ യയാതി തന്നെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്ന് ദേവയാനി ആവശ്യപ്പെട്ടു. ദാസിയായ രാജകുമാരി: മകൾക്ക് നേരിട്ട അപമാനത്തിൽ കോപിതനായ ശുക്രാചാര്യർ അസുരരാജ്യം വിട്ടുപോകുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. രാജ്യം തകരുമെന്ന് ഭയന്ന വൃഷപർവ്വാവ് ശുക്രാചാര്യരുടെ കാല് പിടിച്ച് മാപ്പ് അപേക്ഷിച്ചു. പരിഹാരമായി ശർമിഷ്ടയ്ക്ക് ദേവയാനിയുടെ ദാസിയായി ജീവിക്കേണ്ടി വന്നു. വിവാഹവും ശാപവും: യയാതി ദേവയാനിയെ വിവാഹം കഴിച്ചപ്പോൾ ശർമിഷ്ടയും ദാസിയായി കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പോയി. എന്നാൽ പിന്നീട് യയാതി രഹസ്യമായി ശർമിഷ്ടയെയും വിവാഹം കഴിച്ചു. വിവരമറിഞ്ഞ് പ്രകോപിതനായ ശുക്രാചാര്യർ യയാതിയെ അകാലത്തിൽ വാർദ്ധക്യം ബാധിക്കട്ടെ എന്ന് ശപിച്ചു. ദേവയാനിയുടെ മകനായ യദുവിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണൻ ജനിച്ച യദുവംശം ഉണ്ടായത്. ശർമിഷ്ടയുടെ മകനായ പുരുവിൽ നിന്നാണ് പാണ്ഡവരും കൗരവരും ജനിച്ച പുരുവംശം (കുരുവംശം) ഉണ്ടായത്. യദുവംശത്തിന് (യാദവർക്ക്) ഹസ്തിനപുരം കേന്ദ്രമാക്കിയുള്ള പ്രധാന സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാജാക്കന്മാരോ ചക്രവർത്തിമാരോ (Samrats) ആകാൻ കഴിയാതെ പോയതിന് കാരണം യയാതി മഹാരാജാവ് തന്റെ മൂത്ത മകനായ യദുവിന് നൽകിയ ശാപമാണ്. മഹാഭാരതത്തിൽ വിവരിക്കുന്ന ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: യയാതിയുടെ ശാപം: ശുക്രാചാര്യരുടെ ശാപം മൂലം യയാതിക്ക് അകാലത്തിൽ വാർദ്ധക്യം ബാധിച്ചു. എന്നാൽ തന്റെ ഏതെങ്കിലും ഒരു മകൻ യൗവനം പകരം നൽകാൻ തയ്യാറായാൽ യയാതിക്ക് വീണ്ടും യുവാവാകാം എന്നൊരു ഇളവ് ശുക്രാചാര്യർ നൽകിയിരുന്നു. യദുവിന്റെ മറുപടി: യയാതി തന്റെ മൂത്ത മകനായ യദുവിനോട് യൗവനം ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ വാർദ്ധക്യ സഹജമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കാരണം തനിക്ക് അതിന് സാധിക്കില്ലെന്നും, ഓരോരുത്തരും അവരവരുടെ കർമ്മഫലം അനുഭവിക്കണമെന്നും പറഞ്ഞ് യദു പിതാവിന്റെ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. പിതാവിന്റെ കോപവും ശാപവും: മൂത്ത മകൻ തന്നെ അനുസരിക്കാത്തതിൽ പ്രകോപിതനായ യയാതി യദുവിനെ ശപിച്ചു: "നീയോ നിന്റെ വംശ പരമ്പരയിൽ പെട്ടവരോ ഒടുവിൽ ചന്ദ്രവംശത്തിന്റെ പ്രധാന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കുകയോ ചക്രവർത്തിമാരാവുകയോ ഇല്ല". അനന്തരഫലം: യയാതി തന്റെ ശാപം ഏറ്റെടുക്കാൻ തയ്യാറായ ഇളയ മകൻ പുരുവിനെ അടുത്ത രാജാവായി വാഴിച്ചു. പുരുവിന്റെ വംശത്തിലാണ് പാണ്ഡവരും കൗരവരും ജനിച്ചതും അവർ ഹസ്തിനപുരത്തിന്റെ ഭരണാധികാരികളായതും. യദുവംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാർ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ) പിൽക്കാലത്ത് വലിയ വീരന്മാരും, പ്രതാപശാലികളും, ദ്വാരക പോലുള്ള വലിയ രാജ്യങ്ങൾ ഭരിച്ചവരുമായി മാറിയെങ്കിലും, അവർക്കൊന്നും തന്നെ ഭാരതവർഷത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിപദം (ഭാരത ചക്രവർത്തി സിംഹാസനം) അലങ്കരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. ശ്രീകൃഷ്ണൻ പോലും പാണ്ഡവരെ രാജസൂയ യജ്ഞത്തിലൂടെ ചക്രവർത്തിമാരാക്കാൻ സഹായിച്ചതേയുള്ളൂ, അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും ഒരു ചക്രവർത്തിയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നില്ല.