പുരഞ്ജനനും പുരൂരുവസ്സും ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങളിലെ വളരെ പ്രശസ്തരായ രണ്ട് രാജാക്കന്മാരാണ്. ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലും മറ്റ് പുരാണങ്ങളിലുമായി ഇവരുടെ കഥകൾ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവരെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: 1. പുരഞ്ജനൻ (King Puranjana) ഭാഗവതത്തിൽ നാരദമഹർഷി പ്രാചീനബർഹിസ് രാജാവിന് ഉപദേശിച്ചുകൊടുക്കുന്ന ഒരു രൂപക കഥയിലെ നായകനാണ് പുരഞ്ജനൻ. രൂപക കഥ: പുരഞ്ജനൻ എന്നാൽ 'ശരീരമാകുന്ന നഗരത്തെ സൃഷ്ടിച്ചവൻ' (ജീവൻ) എന്നാണ് അർത്ഥം. കഥാസംഗ്രഹം: ഒൻപത് കവാടങ്ങളുള്ള ഒരു നഗരത്തിൽ (മനുഷ്യ ശരീരം) എത്തിയ പുരഞ്ജനൻ അവിടെയുള്ള 'പുരഞ്ജനി' എന്ന സ്ത്രീയെ (ബുദ്ധി) വിവാഹം കഴിക്കുകയും ലൗകിക സുഖങ്ങളിൽ മുഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് 'കാലം' എന്ന ശത്രു ആക്രമിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം മരണപ്പെടുകയും, സ്ത്രീചിന്തയോടെ മരിച്ചതിനാൽ അടുത്ത ജന്മത്തിൽ ഒരു സ്ത്രീയായി ജനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തത്വം: മനുഷ്യൻ ലൗകിക സുഖങ്ങളിൽ മുഴുകി ഈശ്വരനെ (അവിജ്ഞാതൻ എന്ന പരമാത്മാവായ സുഹൃത്തിനെ) മറന്നുപോയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദുരവസ്ഥയെയാണ് ഈ കഥ കാണിക്കുന്നത്. 2. പുരൂരുവസ്സ് (King Pururavas) ഭാരതീയ പുരാണങ്ങളിലെ പ്രശസ്തമായ ചന്ദ്രവംശത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ രാജാവാണ് പുരൂരുവസ്സ്. ബുധന്റെയും ഇളയുടെയും മകനാണ് ഇദ്ദേഹം. ഉർവ്വശീ-പുരൂരുവസ്സ് പ്രണയം: ദേവലോകത്തെ അപ്സരസ്സായ ഉർവ്വശിയുമായുള്ള ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രണയകഥ ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ചില നിബന്ധനകളോടെ ഉർവ്വശി ഭൂമിയിൽ പുരൂരുവസ്സിന്റെ ഭാര്യയായി ജീവിച്ചു. വേർപിരിയൽ: ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെ തന്ത്രം കാരണം നിബന്ധനകൾ തെറ്റുകയും ഉർവ്വശി തിരികെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോവുകയും ചെയ്തു. ഉർവ്വശിയുടെ വേർപാടിൽ ദുഃഖിതനായ പുരൂരുവസ്സ് പിന്നീട് കഠിനമായ തപസ്സിലൂടെ ഉർവ്വശിയെ തിരികെ നേടുകയും ഗന്ധർവ്വലോകത്ത് സ്ഥാനം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രാധാന്യം: ഈ കഥയെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് മഹാകവി കാളിദാസൻ 'വിക്രമോർവ്വശീയം' എന്ന വിഖ്യാത നാടകം രചിച്ചു.