വേദാന്ത സാധന എന്നത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്കും മോക്ഷത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന ആത്മീയ പരിശീലനമാണ്. ഇതിൽ പ്രധാനമായും വരുന്നത് മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാനും ഏകാഗ്രമാക്കാനുമുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങളാണ്. വേദാന്ത സാധനയിലെ പ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. സാധന ചതുഷ്ടയം (നാല് യോഗ്യതകൾ) വേദാന്തം പഠിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഒരു സാധകൻ ആർജ്ജിക്കേണ്ട നാല് ഗുണങ്ങളാണിവ: വിവേകം: നിത്യമായതും (ബ്രഹ്മം) അനിത്യമായതും (ലോകം) തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ്. വൈരാഗ്യം: നശ്വരമായ ലൗകിക സുഖങ്ങളോടുള്ള വിരക്തി. ഷട്-സമ്പത്ത്: മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ആറ് ഗുണങ്ങൾ (ശമം, ദമം, ഉപരതി, തിതിക്ഷ, ശ്രദ്ധ, സമാധാനം). മുമുക്ഷുത്വം: മോക്ഷത്തിനായുള്ള തീവ്രമായ ആഗ്രഹം. 2. സാധനയുടെ രീതികൾ പരമമായ സത്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രധാനമായും മൂന്ന് രീതികളാണ് പിന്തുടരുന്നത്: ശ്രവണം: ഒരു ഗുരുവിൽ നിന്നോ ഉപനിഷത്തുകളിൽ നിന്നോ വേദാന്ത സത്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക. മനനം: കേട്ട കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് യുക്തിപൂർവ്വം ചിന്തിക്കുകയും സംശയങ്ങൾ ദുരീകരിക്കുകയും ചെയ്യുക. നിദിധ്യാസനം: മനസ്സിലാക്കിയ സത്യത്തെ (അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി) നിരന്തരമായി ധ്യാനിക്കുകയും അത് അനുഭവമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 3. മനഃശുദ്ധി മനസ്സിലെ കാമ-ക്രോധങ്ങളെയും അഹങ്കാരത്തെയും നശിപ്പിച്ചാൽ മാത്രമേ ആത്മജ്ഞാനം ലഭിക്കൂ. ഇതിനായി കർമ്മയോഗവും ഭക്തിയോഗവും പ്രാഥമിക സാധനകളായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. വേദാന്ത സാധനയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിയാൻ ശങ്കരാചാര്യരുടെ സാധന പഞ്ചകം എന്ന കൃതി ഒരു മികച്ച വഴികാട്ടിയാണ്. ശ്രീശങ്കരാചാര്യർ രചിച്ച സാധനാ പഞ്ചകം (അഥവാ ഉപദേശ പഞ്ചകം), ഒരു ആത്മീയ സാധകൻ മോക്ഷപ്രാപ്തിക്കായി പിന്തുടരേണ്ട 40 നിർദ്ദേശങ്ങളെ 5 ശ്ലോകങ്ങളിലായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു ഗോവണിയിലൂടെ മുകളിലേക്ക് കയറുന്നതുപോലെ ക്രമാനുഗതമായ ആത്മീയ വളർച്ചയാണ് ഇതിൽ വിവരിക്കുന്നത്. ഓരോ ശ്ലോകത്തിലുമുള്ള പ്രധാന ആശയങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: ശ്ലോകം 1: പ്രാഥമിക ഒരുക്കങ്ങൾ ആത്മീയ യാത്രയുടെ തുടക്കത്തിൽ ജീവിതം എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കണമെന്ന് ഇതിൽ പറയുന്നു: വേദാധ്യയനം: നിത്യവും വേദങ്ങൾ പഠിക്കുകയും ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുക. ഈശ്വരഭക്തി: കർമ്മങ്ങൾ ഈശ്വരാർപ്പണമായി ചെയ്യുക. വൈരാഗ്യം: ഫലേച്ഛ കൂടാതെ കർമ്മം ചെയ്യാനും ലൗകിക സുഖങ്ങളിലെ ദോഷങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും ശ്രമിക്കുക. ആത്മവിചാരം: ആത്മജ്ഞാനത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുകയും സ്വന്തം വീട്ടിലെ സുഖസൗകര്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മാനസിക വിടുതൽ നേടുകയും ചെയ്യുക. ശ്ലോകം 2: ഗുരുവിനെ സമീപിക്കൽ അടുത്ത ഘട്ടം ശരിയായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം തേടലാണ്: സത്സംഗം: വിദ്വാന്മാരുമായി സഹവസിക്കുക. ഗുരുസേവ: ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനായ ഒരു ഗുരുവിനെ കണ്ടെത്തി വിനയത്തോടെ സേവിക്കുക. ശ്രവണം: ഗുരുവിൽ നിന്ന് 'ഓം' എന്ന ഏകാക്ഷര ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ചും ഉപനിഷദ് വാക്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും കേട്ടു മനസ്സിലാക്കുക. ശ്ലോകം 3: മനനവും നിദിധ്യാസനവും കേട്ട കാര്യങ്ങളെ ഉറപ്പിക്കാനുള്ള ഘട്ടമാണിത്: മനനം: യുക്തിരഹിതമായ തർക്കങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് വേദാന്ത തത്ത്വങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുക. ബ്രഹ്മഭാവം: 'ഞാൻ ബ്രഹ്മമാണ്' എന്ന ബോധത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക. അഹങ്കാരത്യാഗം: ശരീരം തന്നെയാണ് ഞാൻ എന്ന തെറ്റായ ചിന്ത ഉപേക്ഷിക്കുകയും വിദ്വാന്മാരുമായുള്ള അനാവശ്യ തർക്കങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുക. ശ്ലോകം 4: ജീവിതരീതി ഒരു സാധകൻ പാലിക്കേണ്ട അച്ചടക്കം: മിതത്വം: വിശപ്പിനെയും രോഗത്തെയും ചികിത്സയായി കണ്ട് ഭിക്ഷാന്നം കൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുക. സന്തോഷം: ലഭിക്കുന്നതിൽ സംതൃപ്തനായിരിക്കുക, രുചിയുള്ള ഭക്ഷണത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കാതിരിക്കുക. മൗനം: അനാവശ്യ സംസാരം ഒഴിവാക്കി ഏകാന്തത ആസ്വദിക്കാൻ ശീലിക്കുക. ശ്ലോകം 5: ആത്മസാക്ഷാത്കാരം (ജീവൻമുക്തി) അന്തിമ ഘട്ടത്തിൽ സാധകൻ എത്തുന്ന P: ഏകത്വം: എല്ലാറ്റിലും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പരമാത്മാവിനെ ദർശിക്കുക. നിസ്സംഗത: കഴിഞ്ഞകാല കർമ്മഫലങ്ങളെ (പ്രാരബ്ധം) അനുഭവിക്കുമ്പോഴും പരബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ച് ശാന്തനായിരിക്കുക.