അഗസ്ത്യമുനിയും വാതാപി എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള പുരാണകഥ രാമായണത്തിലെ വളരെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ്. വനവാസകാലത്ത് ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണന് ഈ കഥ പറഞ്ഞു കൊടുക്കുന്നതായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. പണ്ട് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വനങ്ങളിൽ ഇൽവലൻ, വാതാപി എന്ന് പേരുള്ള രണ്ട് ക്രൂരന്മാരായ അസുര സഹോദരന്മാർ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇൽവലൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണനോട് തനിക്ക് ഇന്ദ്രന് തുല്യനായ ഒരു പുത്രനെ വരം നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണൻ അത് നിരസിച്ചതോടെ ഇവർക്ക് ബ്രാഹ്മണരോടും ഋഷിമാരോടും കടുത്ത വിരോധമായി. തുടർന്ന് അവർ ഋഷിമാരെ കൊന്നൊടുക്കാൻ ഒരു മാന്ത്രിക വഴി കണ്ടെത്തി. അസുരന്മാരുടെ തന്ത്രം വാതാപിക്ക് ഏത് രൂപവും സ്വീകരിക്കാനുള്ള മാന്ത്രികശക്തി ഉണ്ടായിരുന്നു. വഴിയിലൂടെ പോകുന്ന സന്യാസിമാരെയും യാത്രക്കാരെയും ഇൽവലൻ സ്നേഹത്തോടെ തൻ്റെ കുടിലിലേക്ക് ഭക്ഷണത്തിനായി ക്ഷണിക്കും. ഈ സമയത്ത് വാതാപി ഒരു ആടിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കും. ഇൽവലൻ ഈ ആടിനെ അറുത്ത് മാംസം പാകം ചെയ്ത് അതിഥികൾക്ക് നൽകും. ഭക്ഷണം കഴിച്ച് അതിഥിയുടെ വയറു നിറയുമ്പോൾ ഇൽവലൻ ഉറക്കെ വിളിക്കും: "വാതാപി, പുറത്തു വരൂ!". ഈ വിളി കേൾക്കേണ്ട താമസം, അതിഥിയുടെ വയറു കീറി വാതാപി പുറത്തു വരും. ആ നിമിഷം ആ സന്യാസി മരണപ്പെടും. അതിനുശേഷം ഇവർ ആ മനുഷ്യൻ്റെ മാംസവും അവരുടെ സമ്പത്തും കൈക്കലാക്കുമായിരുന്നു. ഈ ക്രൂരത കാരണം ആ വനത്തിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യാൻ എല്ലാവരും ഭയന്നു. അഗസ്ത്യമുനിയുടെ വരവ് ഒരിക്കൽ തന്റെ പിതൃക്കളുടെ കടം വീട്ടാനായി ലോപാമുദ്രയെ വിവാഹം കഴിച്ച അഗസ്ത്യമുനിക്ക് വലിയ തുക ധനം ആവശ്യമായി വന്നു. ധനം തേടിയുള്ള യാത്രയിൽ അദ്ദേഹം ചില രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം ഇൽവലന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. അഗസ്ത്യനെ കണ്ട ഇൽവലൻ പതിവുപോലെ അദ്ദേഹത്തെയും വധിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. വാതാപിയെ ആടാക്കി മാറ്റി, അതിന്റെ മാംസം പാകം ചെയ്ത് അഗസ്ത്യമുനിക്ക് നൽകി. തന്റെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അസുരന്മാരുടെ ചതി മനസ്സിലാക്കിയ അഗസ്ത്യൻ ഒന്നും അറിയാത്ത ഭാവത്തിൽ ആ മാംസം മുഴുവൻ കഴിച്ചു തീർത്തു. വാതാപിയുടെ അന്ത്യം ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞയുടൻ ഇൽവലൻ പതിവുപോലെ പരിഹാസത്തോടെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു: "വാതാപി പുറത്തു വരൂ!". എന്നാൽ ഈ സമയം അഗസ്ത്യമുനി തന്റെ വയറ്റിൽ തടവിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "വാതാപി ജീർണ്ണോ ഭവഃ" (വാതാപി ദഹിച്ചു പോകട്ടെ!) അഗസ്ത്യന്റെ തപോബലത്താൽ വാതാപി മുനിയുടെ വയറ്റിൽ കിടന്ന് പൂർണ്ണമായും ദഹിച്ചു ചാരമായി മാറി. ഇൽവലൻ എത്ര വിളിച്ചിട്ടും വാതാപി പുറത്തുവന്നില്ല. തന്റെ സഹോദരൻ മരിച്ചുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇൽവലൻ അഗസ്ത്യനെ ആക്രമിക്കാൻ മുതിർന്നുവെങ്കിലും മുനി ഇൽവലനെയും തന്റെ തപോബലത്താൽ ഭസ്മീകരിച്ചു (ചില പുരാണങ്ങളിൽ ഇൽവലൻ ഭയന്ന് മുനിക്ക് വലിയ ധനം നൽകി ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ടതായും പറയുന്നു). ഇങ്ങനെ അഗസ്ത്യമുനി ലോകത്തെ ആ അസുരന്മാരുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷിച്ചു. 'തീരാത്ത ദഹനക്കേട്' ഉണ്ടാകുമ്പോൾ "വാതാപി ജീർണ്ണോ ഭവഃ" എന്ന് മന്ത്രം ചൊല്ലുന്ന പതിവ് ഈ പുരാണകഥയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്.