ജംബുകേശ്വര ക്ഷേത്രം. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ തിരുച്ചിറപ്പള്ളിയിൽ (Trichy) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ജംബുകേശ്വര ക്ഷേത്രവുമായി (Thiruvanaikaval Jambukeswarar Temple) ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് ആനയുടെയും എട്ടുകാലിയുടെയും ഐതിഹ്യം. പഞ്ചഭൂത ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ 'അപ്പു ലിംഗം' (ജലം) ആയി ഭഗവാൻ ശിവനെ ആരാധിക്കുന്ന ഇടമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗത്തെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച ഒരു ആനയുടെയും എട്ടുകാലിയുടെയും കഥ താഴെ വിവരിക്കുന്നു: 1. ശാപമോക്ഷവും പുനർജന്മവും കൈലാസത്തിലെ ശിവഗണങ്ങളായ മാല്യവാൻ, പുഷ്പദന്തൻ എന്നിവർ തമ്മിൽ വഴക്കിടുകയും പരസ്പരം ശപിക്കുകയും ചെയ്തു. ശാപഫലമായി മാല്യവാൻ ഭൂമിയിൽ എട്ടുകാലിയായും പുഷ്പദന്തൻ വെളുത്ത ആനയായും ജനിച്ചു. ഇരുവരും കാവേരി നദിക്കരയിലെ ഒരു ജംബു (ഞാവൽ) മരത്തിന്റെ ചുവട്ടിലുള്ള ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിക്കാൻ തുടങ്ങി. 2. ഭക്തിയുടെ മത്സരം ആനയുടെ ആരാധന: ആന ദിവസവും കാവേരി നദിയിൽ നിന്ന് തുമ്പിക്കൈയിൽ വെള്ളവും പൂക്കളും കൊണ്ടുവന്ന് ശിവലിംഗം വൃത്തിയാക്കി അഭിഷേകം ചെയ്യുമായിരുന്നു. എട്ടുകാലിയുടെ ആരാധന: ഞാവൽ മരത്തിൽ നിന്ന് ഇലകളും പൊടിയും ശിവലിംഗത്തിന്മേൽ വീഴാതിരിക്കാൻ എട്ടുകാലി ഭഗവാന് മുകളിലായി നൂലുകൊണ്ട് ഒരു വല നെയ്ത് പന്തൽ തീർത്തു. 3. തർക്കവും അന്ത്യവും ദിവസവും രാവിലെ വരുമ്പോൾ ശിവലിംഗത്തിന് മുകളിൽ എട്ടുകാലിവല കാണുന്ന ആന, അത് അഴുക്കാണെന്ന് കരുതി തന്റെ തുമ്പിക്കൈ കൊണ്ട് വലിച്ചുപൊട്ടിച്ചു കളയുമായിരുന്നു. തന്റെ ഭക്തിയെ ആന അപമാനിക്കുന്നു എന്ന് കരുതിയ എട്ടുകാലിക്ക് കടുത്ത ദേഷ്യം വന്നു. ഒരു ദിവസം ആന വല പൊട്ടിച്ചപ്പോൾ, കോപാകുലനായ എട്ടുകാലി ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈയ്ക്കുള്ളിൽ കയറി കടിച്ചുകുടഞ്ഞു. വേദന സഹിക്കാനാവാതെ ആന തന്റെ തുമ്പിക്കൈ നിലത്തും മരത്തിലും അടിച്ചുവീഴ്ത്തി. ഈ പോരാട്ടത്തിനൊടുവിൽ ആനയും എട്ടുകാലിയും ഒരുമിച്ച് മരണപ്പെട്ടു. 4. ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹവും പേരിന്റെ പശ്ചാത്തലവും ഇരുവരുടെയും നിഷ്കളങ്കമായ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതനായ ശിവഭഗവാൻ അവർക്ക് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് മോക്ഷം നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. തമിഴിൽ 'തിരു' എന്നാൽ വിശുദ്ധമെന്നും, 'ആനൈ' എന്നാൽ ആനയെന്നും, 'കാ' എന്നാൽ കാട് എന്നുമാണ് അർത്ഥം. ആന ആരാധിച്ച ഈ കാട് പിന്നീട് 'തിരുആനൈക്കാവൽ' (Thiruvanaikaval) എന്ന് അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 5. കോച്ചെങ്ങണ്ണാൻ ചോള രാജാവും ക്ഷേത്രഘടനയും ഈ കഥയ്ക്ക് ഒരു തുടർച്ച കൂടിയുണ്ട്. മരണപ്പെട്ട എട്ടുകാലി തന്റെ അടുത്ത ജന്മത്തിൽ പ്രശസ്തനായ കോച്ചെങ്ങണ്ണാൻ ചോള രാജാവായി ജനിച്ചു. മുൻജന്മത്തിലെ ഓർമ്മകൾ ഉണ്ടായിരുന്ന രാജാവ്, തമിഴ്‌നാട്ടിൽ നിരവധി ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. തന്റെ മുൻജന്മ ശത്രുവായ ആനയ്ക്ക് ഒരിക്കലും പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയാത്ത രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം ജംബുകേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ ഗർഭഗൃഹം നിർമ്മിച്ചത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ശ്രീകോവിൽ വാതിൽ വളരെ ചെറുതാണ് (ഏകദേശം 4 അടി ഉയരവും 2.5 അടി വീതിയും മാത്രം). ഒരു മനുഷ്യന് പോലും കുനിഞ്ഞുമാത്രമേ ഇതിലൂടെ അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ സാധിക്കൂ, ആനയ്ക്ക് ഒട്ടും പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഈ വാതിൽ ഇന്നും ആ ഐതിഹ്യത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന തെളിവായി നിലകൊള്ളുന്നു.