ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണ പ്രകാരം ഭഗവാൻ സൃഷ്ടി നടത്തുന്നത് ഒരു ലീലയായിട്ടാണ് (വിനോദമായിട്ടാണ്) എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ എന്തിനാണ് ലീലയായി സൃഷ്ടി നടത്തുന്നത് എന്നതിന് ഭാഗവതവും ഭാരതീയ തത്ത്വചിന്തയും നൽകുന്ന പ്രധാന കാരണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. ഭഗവാന്റെ ആപ്തകാമത്വം (ആഗ്രഹങ്ങളില്ലായ്മ) ഭഗവാൻ പൂർണ്ണനാണ്. അവിടുത്തേക്ക് പ്രത്യേകമായി ഒന്നും നേടാനോ, ഏതെങ്കിലും ആഗ്രഹം സാധിക്കാനോ ഇല്ല. ഒരു സ്വാർത്ഥ താല്പര്യവുമില്ലാതെ, കേവലം സന്തോഷത്തിനായി ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തിയെയാണ് 'ലീല' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഒരു കുട്ടി യാതൊരു ലക്ഷ്യവുമില്ലാതെ വെറുതെ മണൽവീട് ഉണ്ടാക്കി കളിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഭഗവാൻ ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും നിലനിർത്തുന്നതും നശിപ്പിക്കുന്നതും. 2. ജീവന്മാരോടുള്ള കാരുണ്യം പ്രളയകാലത്ത് പ്രകൃതിയിൽ (ഭഗവാനിൽ) ലയിച്ചു കിടക്കുന്ന ജീവന്മാർക്ക് അവരുടെ കർമ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു തീർക്കാനും, അതിലൂടെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കാനുമുള്ള അവസരം നൽകാനാണ് ഭഗവാൻ വീണ്ടും സൃഷ്ടി നടത്തുന്നത്. ഇത് ഭഗവാന്റെ പരമമായ കാരുണ്യമാണ്. 3. ആനന്ദത്തിന്റെ പ്രകടനം ഭഗവാൻ 'സച്ചിദാനന്ദ' സ്വരൂപനാണ് (സത്യം, ജ്ഞാനം, ആനന്ദം). ആനന്ദത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നത് അത് പ്രകടമാവുക എന്നതാണ്. ഭഗവാൻ തന്റെ ആനന്ദം പ്രകടിപ്പിക്കാനും, ഭക്തർക്ക് ആ ലീലകൾ കണ്ട് ആസ്വദിക്കാനും ഭക്തിചെയ്യാനുമുള്ള ഒരു വേദിയായിട്ടാണ് ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്. 4. ബന്ധനമില്ലാത്ത കർമ്മം മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ ആഗ്രഹങ്ങളും അതിന്റെ ഫലങ്ങളും (കർമ്മബന്ധം) ഉണ്ട്. എന്നാൽ ഭഗവാന്റെ സൃഷ്ടി ഒരു ലീലയായതുകൊണ്ട്, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഈ വലിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും ഭഗവാനെ ബാധിക്കുന്നില്ല. അവിടുന്ന് ഇതിലെല്ലാം സാക്ഷി മാത്രമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, യാതൊരുവിധ സ്വാർത്ഥതയോ ആവശ്യങ്ങളോ ഇല്ലാതെ, ജീവന്മാരോടുള്ള കാരുണ്യം കൊണ്ടും സ്വന്തം ആനന്ദത്തിന്റെ പ്രകടനമായിട്ടും മാത്രമാണ് ഭഗവാൻ ഈ പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിയെ ഒരു ലീലയായി നടത്തുന്നത് എന്ന് ഭാഗവതം സമർത്ഥിക്കുന്നു. ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിലെ തൃതീയ സ്കന്ധം (മൂന്നാം സ്കന്ധം), ഏഴാം അദ്ധ്യായം പ്രധാനമായും "വിദുരരുടെ സംശയങ്ങളും മൈത്രേയ മഹർഷിയുടെ മറുപടിയും" എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ചാണ് പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ സൃഷ്ടി ലീലയെക്കുറിച്ചുള്ള അതിപ്രധാനമായ ദാർശനിക ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരുന്നത് ഈ അദ്ധ്യായത്തിലാണ്. ഈ അദ്ധ്യായത്തിന്റെ പ്രധാന ചുരുക്കം താഴെ നൽകുന്നു: 1. വിദുരരുടെ പ്രധാന ചോദ്യങ്ങൾ (വിദുര ഉവാച) മൈത്രേയ മഹർഷി മുൻ അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ വിവരിച്ച സൃഷ്ടിക്രമത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടതിനു ശേഷം, വിദുരർ തന്റെ ബുദ്ധിപരമായ ചില സംശയങ്ങൾ ഭക്തിപൂർവ്വം മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുന്നു: ഭഗവാനെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം: ഭഗവാൻ യാതൊരു മാറ്റവുമില്ലാത്തവനും (അവികാരി), നിർഗുണനും, സച്ചിദാനന്ദ സ്വരൂപനുമാണ്. അങ്ങനെയുള്ള ഭഗവാൻ എന്തിനാണ് പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഈ പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടി ലീല നടത്തുന്നത്? സാധാരണ കുട്ടികൾക്ക് കളിക്കാൻ ആഗ്രഹമുള്ളതുകൊണ്ടാണ് അവർ കളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ എല്ലാത്തിലും തൃപ്തനായ (ആത്മാരാമനായ) ഭഗവാന് എന്ത് ആഗ്രഹമാണ് ഉള്ളത്? ജീവനെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം: ജീവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് (ജ്ഞാനസ്വരൂപൻ). എന്നിട്ടും എങ്ങനെയാണ് ജീവൻ അവിദ്യയിൽ (അജ്ഞാനത്തിൽ) പെട്ടുപോകുന്നത്? എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ ഭഗവാൻ പരമാത്മാവായി ഇരിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ, പിന്നെന്തുകൊണ്ടാണ് ജീവനുകൾക്ക് ദുഃഖവും കർമ്മബന്ധങ്ങളും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത്? 2. മൈത്രേയ മഹർഷിയുടെ മറുപടി വിദുരരുടെ ജ്ഞാനപൂർവ്വമായ ചോദ്യങ്ങൾ കേട്ട് ആദ്യം അത്ഭുതപ്പെട്ടെങ്കിലും മൈത്രേയ മഹർഷി വ്യക്തമായ മറുപടി നൽകുന്നു: മായാപ്രഭാവം: ഭഗവാൻ ഒന്നിനാലും ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ ജീവൻ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നത് ഭഗവാന്റെ മായാശക്തി (അവിദ്യ) കൊണ്ടാണ്. പ്രതിബിംബ ഉപമ: വെള്ളത്തിൽ കാണുന്ന ചന്ദ്രന്റെ പ്രതിബിംബം വെള്ളം ഇളകുമ്പോൾ ഇളകുന്നതായി തോന്നും. എന്നാൽ ആകാശത്തിലെ യഥാർത്ഥ ചന്ദ്രന് യാതൊരു ഇളക്കവുമില്ല. അതുപോലെ, ശരീരത്തോടും മനസ്സിനോടും താദാത്മ്യം പ്രാപിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ് ജീവന് സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടുന്നത്, യഥാർത്ഥ ആത്മാവിന് ഇതൊന്നും ബാധകമല്ല. ഉറക്കത്തിലെ സ്വപ്നം: ഒരാൾ സ്വപ്നത്തിൽ തന്റെ തല വെട്ടുന്നത് കണ്ട് ഭയന്ന് നിലവിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഉണരുമ്പോൾ അവിടെ ദുഃഖമില്ല. അതുപോലെ അജ്ഞാനം മാറുമ്പോൾ ഈ സംസാരദുഃഖവും ഇല്ലാതാകും. 3. മോചനത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗം ഈ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നും മായയിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാൻ ഭഗവദ് ഭക്തിയും നിഷ്കാമ കർമ്മവും മാത്രമാണ് വഴി എന്ന് മൈത്രേയ മഹർഷി സമർത്ഥിക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ പാദാരവിന്ദങ്ങളെ സേവിക്കുന്നതിലൂടെ അജ്ഞാനമാകുന്ന ഇരുട്ട് പൂർണ്ണമായും നീങ്ങും. ഈ അദ്ധ്യായത്തിന്റെ ഒടുവിൽ ഭഗവാന്റെ വിവിധ അവതാരങ്ങളെക്കുറിച്ചും, മന്വന്തരങ്ങളെക്കുറിച്ചും, വർണ്ണാശ്രമ ധർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ചും കൂടുതൽ അറിയാൻ വിദുരർ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.