ഒരു ആശ്രമത്തിൽ രണ്ട് സന്യാസിമാർ തമ്മിൽ തർക്കം ഉണ്ടായി. ഒരു അമ്പലത്തിന്റെ ഗോപുരത്തിൽ കോടി ചലിച്ചുകൊണ്ടേ ഇരിക്കുന്നു. ഒരു സന്യാസി പറഞ്ഞു കോടി ചലിക്കുന്നു മറ്റേ സന്യാസി പറഞ്ഞു കോടിയല്ല ചലിക്കുന്നത് വായു ആണ് ചലിക്കുന്നത്.തർക്കം കൂടിയപ്പോൾ ആശ്രമത്തിലെ അധിപതി ആയ സന്യാസി പറഞ്ഞു വായും അല്ല കോടിയും അല്ല.നിങ്ങളുടെ മനസ്സാണ് ചലിക്കുന്നത്. ഇത് വേദാന്ത പരമായി പറയാം. വേദാന്ത ചിന്തകളുമായി, പ്രത്യേകിച്ച് അദ്വൈത വേദാന്തവുമായി (Advaita Vedanta) തികച്ചും ചേർന്നുപോകുന്ന ഒന്നാണ്. ഗുരു പറഞ്ഞ "വായുവുമല്ല, കൊടിയുമല്ല, നിങ്ങളുടെ മനസ്സാണ് ചലിക്കുന്നത്" എന്ന വാചകത്തെ വേദാന്തപരമായി താഴെ പറയുന്ന രീതികളിൽ വിശദീകരിക്കാം: 1. ദൃഷ്ടി-സൃഷ്ടി വാദം (Drishti-Srishti Vada) വേദാന്തത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു തത്വമാണിത്. നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടാണ് (ദൃഷ്ടി) ഈ ലോകത്തെ (സൃഷ്ടി) ഉണ്ടാക്കുന്നത്. പുറത്തു നടക്കുന്ന ഒരു സംഭവത്തിന് നാം കൊടുക്കുന്ന അർത്ഥം നമ്മുടെ മനസ്സിന് അനുസരിച്ചായിരിക്കും. കൊടി ചലിക്കുന്നത് കണ്ണുകൾ കാണുന്നു. കാറ്റാണ് അതിന് കാരണം എന്ന് ബുദ്ധി ചിന്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഇവ രണ്ടിനെയും തിരിച്ചറിയുകയും തർക്കത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് മനസ്സാണ്. മനസ്സ് ഇല്ലെങ്കിൽ അവിടെ കൊടിയുടെ ചലനവുമില്ല, കാറ്റിന്റെ സാന്നിധ്യവുമില്ല. 2. മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലത (The Wavering Mind) വേദാന്തപ്രകാരം ബാഹ്യലോകം എന്നത് നമ്മുടെ മനസ്സിന്റെ ഒരു പ്രതിഫലനം മാത്രമാണ്. പുറത്തുള്ള കൊടിയോ വായുവോ അല്ല യഥാർത്ഥത്തിൽ ചലിക്കുന്നത്, മറിച്ച് സന്യാസിമാരുടെ മനസ്സാണ് ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് (ചഞ്ചലമായിരിക്കുന്നത്). മനസ്സ് ശാന്തമാണെങ്കിൽ പുറത്തുള്ള യാതൊരു ചലനവും നമ്മളെ ബാധിക്കുകയോ നമ്മളിൽ തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയോ ഇല്ല. 3. മായയും അധ്യാസവും (Maya and Adhyasa) അദ്വൈത വേദാന്തത്തിൽ 'അധ്യാസം' എന്നാൽ ഒന്നിനെ മറ്റൊന്നായി തെറ്റിദ്ധരിക്കുക എന്നാണ് (ഉദാഹരണത്തിന് ഇരുട്ടിൽ കയറിനെ കണ്ട് പാമ്പാണെന്ന് ഭയപ്പെടുന്നത്). ഇവിടെ കൊടിയുടെയും വായുവിന്റെയും ചലനം എന്നത് കേവലം ബാഹ്യമായ പ്രതിഭാസങ്ങൾ മാത്രമാണ്. എന്നാൽ സന്യാസിമാർ ആ ബാഹ്യ സത്യങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിപ്പോവുകയും, അതിന് പിന്നിലെ പരമമായ സത്യം മറക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവര്യൻ അവരെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ബാഹ്യമായ ഈ മാറ്റങ്ങളെല്ലാം (മായ) നിങ്ങളുടെ മനസ്സിന്റെ സൃഷ്ടി മാത്രമാണെന്നാണ്. 4. പരമമായ സാക്ഷി ബോധം (The Witness Consciousness) വേദാന്തത്തിന്റെ ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യം എന്നത് മനസ്സിനും ശരീരത്തിനും അപ്പുറമുള്ള 'ആത്മാവ്' അല്ലെങ്കിൽ 'സാക്ഷി ബോധം' (Sakshi Chaitanya) കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ്. കാറ്റും കൊടിയും ചലിക്കുന്നവയാണ് (അനാത്മം). മനസ്സ് അതിനെ നോക്കിക്കണ്ട് ചലിക്കുന്നു (അതും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതാണ്). എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം തിരിച്ചറിയുന്ന, ഒരിക്കലും ചലിക്കാത്ത ഒരു 'സാക്ഷി' നമ്മളിലുണ്ട്. അതാണ് നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം. സന്യാസിമാർ ചലിക്കുന്ന മനസ്സിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ചലിക്കാത്ത ആത്മബോധത്തിലേക്ക് മടങ്ങണം എന്നാണ് ഗുരു ഇതിലൂടെ ഉപദേശിക്കുന്നത്. ചുരുക്കത്തിൽ: ബാഹ്യലോകത്തെ തർക്കങ്ങൾക്കും മാറ്റങ്ങൾക്കും കാരണം പുറത്തുള്ള വസ്തുക്കളല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ മനസ്സിന്റെ ചലനങ്ങളാണ്. മനസ്സ് അടങ്ങുമ്പോൾ തർക്കങ്ങൾ അവസാനിക്കുകയും, പ്രപഞ്ചം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ (ബ്രഹ്മമായി) ദർശിക്കാൻ സാധിക്കുകയും ചെയ്യും എന്ന വലിയ തത്വമാണ് ഈ ചെറിയ കഥയിലൂടെ ഗുരു സന്യാസിമാർക്ക് നൽകിയത്.