സനാതന ധർമ്മത്തിലെ നാല് മഹാവാക്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ 'തത്ത്വമസി' (Tat Tvam Asi) എന്ന വേദവാക്യം ഉപനിഷത്തിൽ ഒൻപത് തവണ ആവർത്തിച്ചു പറയുന്നുണ്ട്. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: ഉപനിഷത്ത്: സാമവേദത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഛാന്ദോഗ്യോപനിഷത്തിലാണ് (ആറാം അധ്യായം) ഈ മഹാവാക്യം ഉള്ളത്. ഗുരു-ശിഷ്യ സംവാദം: ഉദ്ദാലകൻ എന്ന മഹർഷി തന്റെ മകനും ശിഷ്യനുമായ ശ്വേതകേതുവിന് ആത്മജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ചു കൊടുക്കുന്ന ഭാഗത്താണിത് വരുന്നത്. ഓരോ പ്രത്യേക ഉദാഹരണങ്ങളിലൂടെ പരബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിച്ച ശേഷം, ഒടുവിൽ "അത് നീയാകുന്നു ശ്വേതകേതു" എന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറയാൻ വേണ്ടിയാണ് ഇത് ഒൻപത് തവണ ആവർത്തിക്കുന്നത്. അർത്ഥം: തത് (അത്/പരബ്രഹ്മം) + ത്വം (നീ) + അസി (ആകുന്നു). അതായത്, നീ അന്വേഷിക്കുന്ന ആ പരമമായ സത്യം അല്ലെങ്കിൽ ദൈവീകത വേറെങ്ങുമല്ല, അതു നീ തന്നെയാണ് (ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും ഒന്നാണെന്ന അദ്വൈത ദർശനം). ശബരിമലയിലെ പ്രാധാന്യം: കേരളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വലിയ അക്ഷരങ്ങളിൽ 'തത്ത്വമസി' എന്ന് എഴുതിവെച്ചിരിക്കുന്നത് കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന ഭക്തനും ഈശ്വരനും ഒന്നാണെന്ന തത്വമാണ് ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. ഛാന്ദോഗ്യോപനിഷത്തിൽ ഉദ്ദാലക മഹർഷി തന്റെ മകനായ ശ്വേതകേതുവിന് പരമാത്മാവും ജീവാത്മാവും ഒന്നാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കാൻ ഒൻപത് വ്യത്യസ്ത ഉദാഹരണങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്. ഓരോ ഉദാഹരണത്തിന് ശേഷവും അദ്ദേഹം 'തത്ത്വമസി' (അത് നീയാകുന്നു) എന്ന് ആവർത്തിക്കുന്നു. ആ ഒൻപത് ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. തേനീച്ചകളും തേനും: തേനീച്ചകൾ പലതരം പൂക്കളിൽ നിന്ന് മധുരം ശേഖരിച്ച് ഒരുമിച്ച് ചേർത്ത് തേനാക്കി മാറ്റുന്നു. തേനായി മാറിക്കഴിഞ്ഞാൽ, താൻ ഇന്ന പൂവിൽ നിന്ന് വന്നതാണെന്ന് വേർതിരിച്ചറിയാൻ ആ മധുരത്തുള്ളികൾക്ക് കഴിയില്ല. അതുപോലെ, ഉറക്കത്തിൽ നിന്നും മരണശേഷവും ജീവികൾ പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ തങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല. 2. നദികളും സമുദ്രവും: കിഴക്കോട്ടും പടിഞ്ഞാറോട്ടും ഒഴുകുന്ന നദികളെല്ലാം ഒടുവിൽ ചെന്നെത്തുന്നത് സമുദ്രത്തിലാണ്. സമുദ്രത്തിൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ താൻ ഗംഗയാണെന്നോ യമുനയാണെന്നോ ഉള്ള വ്യത്യാസം നദികൾക്ക് ഉണ്ടാകില്ല. അവ സമുദ്രം മാത്രമായി മാറുന്നു. 3. ജീവനുള്ള വൃക്ഷം: ഒരു വലിയ വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ വെട്ടിയാൽ അതിൽ നിന്ന് നീരൊഴുക്ക് ഉണ്ടാകും, പക്ഷേ മരം ഉണങ്ങിപ്പോകില്ല. കാരണം ജീവൻ അതിൽ മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. എന്നാൽ ജീവൻ ആ മരത്തെ കൈവിടുമ്പോൾ അത് ഉണങ്ങി നശിക്കുന്നു. ശരീരം നശിച്ചാലും ഉള്ളിലെ ജീവൻ (ആത്മാവ്) നശിക്കുന്നില്ല എന്ന് ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. 4. ആല്മരത്തിന്റെ വിത്ത്: മഹർഷി ശ്വേതകേതുവിനോട് ഒരു പേരാലിന്റെ ചെറിയ പഴം പൊട്ടിക്കാൻ പറയുന്നു. അതിനുള്ളിലെ ചെറിയ വിത്ത് വീണ്ടും പൊട്ടിക്കാൻ പറയുമ്പോൾ അതിനുള്ളിൽ ഒന്നും കാണാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ ആ കണ്ണinvisible ആയ സൂക്ഷ്മമായ ശക്തിയിലാണ് ഇത്രയും വലിയ പേരാൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നത്. ആ സൂക്ഷ്മശക്തിയാണ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആത്മാവ്. 5. വെള്ളത്തിൽ ലയിച്ച ഉപ്പ്: ഒരു പാത്രം വെള്ളത്തിൽ അല്പം ഉപ്പ് കലക്കാൻ മഹർഷി ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അടുത്ത ദിവസം നോക്കുമ്പോൾ ഉപ്പ് കാണാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ വെള്ളത്തിന്റെ ഏത് ഭാഗത്ത് നിന്ന് രുചിച്ചാലും ഉപ്പിന്റെ സാന്നിധ്യം അറിയാം. അതുപോലെ ഈശ്വരൻ പ്രപഞ്ചത്തിൽ എങ്ങും ദൃശ്യമാകാതെ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. 6. വഴിതെറ്റിയ യാത്രക്കാരൻ (ഗാന്ധാര പുരുഷൻ): ഒരു യാത്രക്കാരന്റെ കണ്ണുകൾ കെട്ടി കാട്ടിൽ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അയാൾക്ക് വഴി കണ്ടെത്താനാകില്ല. എന്നാൽ കെട്ടഴിച്ചു വിടുകയും കൃത്യമായ വഴി പറഞ്ഞു കൊടുക്കാൻ ഒരു വഴികാട്ടി (ഗുരു) ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്താൽ അയാൾ സ്വന്തം നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തും. അത് പോലെ അജ്ഞാനാന്ധകാരത്തിൽ കഴിയുന്ന മനുഷ്യന് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിന് ഒരു ഗുരു ആവശ്യമാണ്. 7. മരിക്കാറായ മനുഷ്യൻ: ഒരു മനുഷ്യൻ മരണത്തോട് അടുക്കുമ്പോൾ അയാളുടെ സംസാരശേഷി മനസ്സിലും, മനസ്സ് പ്രാണനിലും, പ്രാണൻ തേജസ്സിലും, തേജസ്സ് പരമാത്മാവിലും ലയിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അയാൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ളവരെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല. ജീവൻ പരമാത്മാവിലേക്ക് മടങ്ങുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. 8. കള്ളനെ തിരിച്ചറിയുന്ന പരീക്ഷ (തപ്തമാഷ പരീക്ഷ): പണ്ടുകാലത്ത് മോഷ്ടാവെന്ന് സംശയിക്കുന്നവനെ പഴുത്ത കോടാലി തൊടീക്കുന്ന ഒരു പരീക്ഷ ഉണ്ടായിരുന്നു. അയാൾ കള്ളനാണെങ്കിൽ ഭയം കാരണം കൈ പൊള്ളും. എന്നാൽ നിരപരാധിയാണെങ്കിൽ സത്യത്തിന്റെ കരുത്തിൽ കൈ പൊള്ളില്ല. സത്യം അറിയുന്നവൻ ഒരിക്കലും സംസാരബന്ധനങ്ങളിൽ പെട്ട് ഉരുകുകയില്ല. 9. ജഗത്തിന്റെ ഉത്പത്തി: പ്രപഞ്ചം ഉണ്ടാകുന്നതിന് മുൻപ് 'സത്' (സത്യം/ബ്രഹ്മം) മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അതിൽ നിന്നാണ് ബാക്കി എല്ലാ ദൃശ്യപ്രപഞ്ചവും ഉണ്ടായത്. മൺപാത്രങ്ങൾ പലതുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം മണ്ണാണെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം പോലെ, പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും സത്ത ആ പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്. ഈ ഒൻപത് അവസ്ഥകളിലും നിലനിൽക്കുന്ന ആ പരമമായ സത്യം തന്നെയാണ് ശ്വേതകേതുവായ 'നീ' എന്ന് ഉദ്ദാലക മഹർഷി അടിവരയിട്ടു പറയുന്നു.