"നദി ജലം കേശവ നാരി കേതുഃ" (നദീജലങ്കേശ വ നാരികേതം) എന്നത് മഹാഭാരതത്തിൽ ദ്രോണാചാര്യർ ഭീഷ്മപിതാമഹനോട് പറയുന്ന വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു സാങ്കേതിക വാക്യമാണ്. ഈ വാക്കുകൾ നേരിട്ട് വായിച്ചാൽ വ്യക്തമായ ഒരു അർത്ഥവും ലഭിക്കില്ല (നദി, വെള്ളം, വിഷ്ണു, സ്ത്രീ, പതാക എന്നിങ്ങനെ ബന്ധമില്ലാത്ത അർത്ഥങ്ങൾ വരുന്നു). എന്നാൽ ഈ അക്ഷരക്കൂട്ടുകളെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ വേർതിരിച്ചു വായിക്കുമ്പോഴാണ് ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥവും ഗൗരവമേറിയതുമായ അർത്ഥം വെളിപ്പെടുന്നത്. വാക്കുകൾ മാറ്റി നിർത്തി വായിക്കേണ്ടത് ഇങ്ങനെയാണ്: "നദിജ! ലങ്കേശവാൻ അരി കേതുഃ" ഇതിന്റെ ഗൂഢമായ അർത്ഥം താഴെ പറയുന്നതാണ്: നദിജ (നദി-ജ): നദിയുടെ മകൻ (ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മർ). ലങ്കേശവാൻ: ലങ്കേശനായ രാവണന്റെ ശത്രു (അതായത് ശ്രീരാമൻ). ശ്രീരാമന്റെ വംശമായ സൂര്യവംശം. അരി: ശത്രു. കേതുഃ: പതാകയിൽ ഉള്ളവൻ. സൂര്യന്റെ ശത്രു രാഹുവാണ് (ചന്ദ്രഗ്രഹണവും സൂര്യഗ്രഹണവും വരുത്തുന്ന രാഹു-കേതുക്കൾ). കേതുവിന്റെ പതാക ചിഹ്നം അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ അർത്ഥമാക്കുന്നത് സൂര്യവംശത്തിന്റെ ശത്രുവായ ചന്ദ്രവംശത്തിൽ ജനിച്ച, പതാകയിൽ കുരങ്ങന്റെ (ഹനുമാന്റെ) ചിഹ്നമുള്ള അർജുനനെയാണ് (കപിധ്വജൻ). സന്ദർഭം: കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധഭൂമിയിൽ വെച്ച് അർജുനൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ വരുന്നത് ദൂരത്തുനിന്ന് കണ്ട ദ്രോണാചാര്യർ, ഭീഷ്മർക്ക് ഒരു മുന്നറിയിപ്പ് എന്നോണം രഹസ്യഭാഷയിൽ പറഞ്ഞ വാക്കാണിത്. "ഹേ ഗംഗാപുത്രാ (ഭീഷ്മരേ), ഇതാ നമ്മുടെ ശത്രുവായ അർജുനൻ തന്റെ ധ്വജവുമായി യുദ്ധത്തിന് വരുന്നു" എന്ന സന്ദേശമാണ് ദ്രോണർ ഈ ഒരൊറ്റ വരിയിലൂടെ കൈമാറിയത്. T