ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ നെടുംതൂണുകളായ രണ്ട് ഇതിഹാസങ്ങളാണ് രാമായണവും മഹാഭാരതവും. ഇവ തമ്മിലുള്ള പ്രധാന വ്യത്യാസങ്ങളും താരതമ്യവും താഴെ നൽകുന്നു: 1. കഥാതന്തു (Theme): രാമായണം: വ്യക്തിപരമായ മര്യാദകളെയും ധർമ്മത്തെയുമാണ് രാമായണം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നത്. ഇതൊരു ആദർശപുരുഷന്റെ (ശ്രീരാമൻ) കഥയാണ്. കുടുംബബന്ധങ്ങൾക്കും വ്യക്തിശുദ്ധിക്കമാണ് ഇതിൽ മുൻഗണന [1]. മഹാഭാരതം: സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളെയും അധികാര തർക്കങ്ങളെയുമാണ് മഹാഭാരതം ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്. 'ധർമ്മയുദ്ധം' എന്ന ആശയത്തിനാണ് ഇതിൽ പ്രാധാന്യം [2]. 2. നായകൻ (Protagonist): ശ്രീരാമൻ: രാമായണത്തിലെ നായകൻ എല്ലാ അർത്ഥത്തിലും 'മര്യാദാ പുരുഷോത്തമൻ' ആണ്. നിയമങ്ങളും തത്വങ്ങളും അനുസരിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുന്നില്ല. ശ്രീകൃഷ്ണൻ: മഹാഭാരതത്തിലെ കേന്ദ്രബിന്ദു കൃഷ്ണനാണ്. അദ്ദേഹം ഒരു ആദർശവാദിയേക്കാൾ ഉപരി പ്രായോഗിക ബുദ്ധിയുള്ള (Diplomat) വ്യക്തിയായാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. അധർമ്മത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ചിലപ്പോൾ തന്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാനും അദ്ദേഹം മടിക്കുന്നില്ല [3]. 3. കാലഘട്ടം: രാമായണം: ത്രേതായുഗത്തിലാണ് നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മഹാഭാരതം: ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ നടന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ രാമായണമാണ് മഹാഭാരതത്തേക്കാൾ പഴക്കമുള്ളത് [4]. 4. രചയിതാവ്: രാമായണം: വാല്മീകി മഹർഷിയാണ് ഇതിന്റെ രചയിതാവ് (ആദികവി). മഹാഭാരതം: വേദവ്യാസനാണ് മഹാഭാരതം രചിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഇതിഹാസമാണിത് [5]. 5. യുദ്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം: രാമായണം: രാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം തിന്മയ്ക്കുമേൽ നന്മ നേടുന്ന വിജയമാണ്. ഇത് പ്രധാനമായും രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടമാണ്. മഹാഭാരതം: കൗരവരും പാണ്ഡവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഒരു കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ അധികാര കലഹമാണ്. അടുത്ത ബന്ധുക്കൾ തമ്മിൽ പോരാടേണ്ടി വരുന്ന ധർമ്മസങ്കടമാണ് ഇതിന്റെ കാതൽ [6]. ചുരുക്കത്തിൽ: രാമായണം എങ്ങനെ ജീവിക്കണമെന്ന് പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ, മഹാഭാരതം ജീവിതത്തിലെ പ്രതിസന്ധികളെ എങ്ങനെ നേരിടണമെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. രാമായണം ആദർശങ്ങളുടെ പുസ്തകമാണെങ്കിൽ മഹാഭാരതം യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുടെ പുസ്തകമാണ്.