ബ്രഹ്മം എന്ന അതിപുരാതനമായ ഉപനിഷദ് വിചാരസ്രോതസ്സിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വമെന്ത് എന്ന സംശയം എല്ലാ ഭാരതീയരിലും നിലനില്‍ക്കുന്നു. ഇത് ശാസ്ത്രീയമായ ഒരു ചിന്താധാരയാണോ അതോ ശുദ്ധ ആത്മീയത മാത്രമാണോ? എല്ലാം ബ്രഹ്മമയം എന്നുപറഞ്ഞ് അവസാനിപ്പിക്കുന്ന ആത്മീയ ചര്‍ച്ചകളാണ് പലതും. അതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മം എന്ന ഭാരതീയ സങ്കല്‍പ്പത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ വിശദാംശങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്ന് വിമര്‍ശന ബുദ്ധ്യാപരിശോധിക്കേണ്ടത്, നമ്മുടെ പൈതൃകത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സത്യവും സത്തയും അറിയുന്നതിന് അത്യാവശ്യമാണ്. ഇപ്രകാരം ഒരു ശാസ്ത്രീയ വിശകലനമുണ്ടെങ്കില്‍ മാത്രമേ ബ്രഹ്മം, സഗുണ ബ്രഹ്മം, നിര്‍ഗുണബ്രഹ്മം, പ്രജ്ഞാനം ബ്രഹ്മ, അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി, തത് (ബ്രഹ്മ)ത്വമസി, അയമാത്മ ബ്രഹ്മ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം, ബ്രഹ്മവൈവര്‍ത്തം,

ബ്രഹ്മാവ്, ചക്ഷു ബ്രഹ്മം, ബ്രഹ്മസത്യം ജഗത് മിഥ്യ തുടങ്ങിയ ബ്രഹ്മസങ്കല്‍പമെന്ന വടവൃക്ഷത്തിലെ ശിഖരങ്ങളെക്കുറിച്ചറിയുവാന്‍ സാധിക്കൂ. കൂടാതെ ഉപനിഷദ്-വേദ-ദര്‍ശന-പുരാണ-ഗീതാ സന്ദേശങ്ങളുടെ വിശകലനവും ഇതിലൂടെ എളുപ്പമാവുകയും ചെയ്യും. ഭാരതീയ ഈശ്വരസങ്കല്‍പ്പത്തിന്റെ അഗാധത, പരപ്പ്, പുരാണ-വേദ-ദര്‍ശന വരികളുടെ സമഗ്രജ്ഞാനം എത്രത്തോളം വസ്തുതാപരമാണെന്നറിയുവാനും ഇതിലൂടെ സാധിക്കും.

ബ്രഹ്മസങ്കല്‍പവും ആധുനിക ശാസ്ത്രവും
ആധുനിക ശാസ്ത്രം, പരീക്ഷണ നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ അനവധി വിഷയങ്ങളുടെ അടിത്തട്ടുവരെ എത്തിയ കാലഘട്ടമാണല്ലോ ഈ നൂറ്റാണ്ട്. ഊര്‍ജതന്ത്രത്തിന്റെ അഗാധതലത്തിലുള്ള നാലു ശക്തികളെക്കുറിച്ചും അവയെ ഏകീകരിക്കുന്നതിനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറിച്ചും അത്യാധുനിക ശാസ്ത്രം വിലയിരുത്തുന്നു. ഊര്‍ജ്ജചൈതന്യത്തിന്റെ വിവിധ ചിന്താധാരകളാണ് ഇന്നത്തെ ഫിസിക്‌സ്. അണുവിന്റെ ഉള്ളിന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്ന് പ്രകാശത്തിന്റെ അത്രയുമോ അതിനെക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ വേഗത്തിലോ സഞ്ചരിക്കുന്ന സബ് ആറ്റമിക് പാര്‍ട്ടിക്കിള്‍സില്‍ പഠനം എത്തിനില്‍ക്കുന്നു. എന്നാല്‍ ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ മുന്‍പില്‍ ഇന്നുവരെ കാര്യമായ അന്വേഷണത്തിന് വിധേയമാകാത്ത ഒരു വലിയ ശാസ്ത്ര പ്രശ്‌നം നിലനില്‍ക്കുന്നു.

അതിനെക്കുറിച്ച്, അഹോരാത്രം, ആധുനിക ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തില്‍ മുഴുകിയിരിക്കുന്നവര്‍, അന്വേഷണം തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഊര്‍ജ്ജത്തിന്റെ, പ്രവര്‍ത്തനത്തിന്റെ, ചലനത്തിന്റെ സ്രോതസ്സ് എവിടെനിന്ന്? പരമാണു ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള ഓരോ ‘സിസ്റ്റവും’ നാമിന്നുവരെ പഠിച്ച നിയമങ്ങളെല്ലാം അനുശാസിക്കുകയല്ല ചെയ്തത് എന്ന തോന്നല്‍ ശാസ്ത്രജ്ഞന് വന്നിട്ടുണ്ട്. മറിച്ച് അവയില്‍ നാം ദര്‍ശിച്ച പ്രവര്‍ത്തനത്തെ നിയമമാണെന്ന് കണ്ടുപഠിക്കുകയാണ് നാം ചെയ്തത്. നാം കണ്ടുപിടിച്ച് അതിനെക്കൊണ്ട് അനുസരിപ്പിച്ചതല്ല, മറിച്ച് അതിലുണ്ടെന്ന് നാം അറിയുകയാണ് ചെയ്തത്. അതായത് നാം കണ്ടുപിടിച്ചുണ്ടാക്കിയതല്ല കണ്ടുപഠിച്ചതാണ്. അവയിലോരോന്നിനും ഒരു നിയമസംഹിത നിര്‍മിച്ച് (രചിച്ച്) നല്‍കിയ ഒരു മഹാചൈതന്യമുണ്ടോ എന്ന അന്വേഷണമാണ് അത്യാധുനിക (ആധുനികത്തിനപ്പുറത്ത്) ശാസ്ത്ര വിഷയത്തിലെ ഉത്തരം കണ്ടുപിടിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്ന വിഷയം.

അത്യാധുനിക ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ ഈ വിഷയത്തിലന്വേഷണം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു.
രസതന്ത്രം, ഊര്‍ജ്ജതന്ത്രം തുടങ്ങിയ ഭൗതിക ശാസ്ത്രങ്ങളിലുള്ളതുപോലൊരു ‘രീിളൗശെീി’ ജീവശാസ്ത്രത്തിലുണ്ട്. കാലം, സമയം, പ്രകൃതിയിലെയും, കാലാവസ്ഥയിലേയും മറ്റു ഘടകങ്ങളിലേയും വ്യത്യാസങ്ങള്‍ ഇവയെല്ലാം ഓരോ ജീവിയിലും (സൂക്ഷ്മാണുക്കളില്‍ പോലും) വിവരണാതീതമായ മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തുന്നു. അവയെല്ലാം വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങള്‍, വ്യത്യസ്ത പ്രതികരണങ്ങള്‍ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുന്നു. ജീവജാലങ്ങള്‍ എന്നതിനേക്കാള്‍ അവയിലെ ഓരോ കോശവും ‘സ്വയം’ ഉണ്ടാക്കുന്ന (ആരോ നല്‍കിയിരിക്കുന്നതുപോലെ) നിയമാവലിയനുസരിച്ച് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു എന്നതാണ് സത്യം. ഈ നിയമാവലികള്‍ കണ്ടുപിടിച്ചതും ക്രോഡീകരിച്ചനുസരിപ്പിക്കുന്നതും ശാസ്ത്രജ്ഞനല്ല, മറിച്ച് അന്തര്‍ലീനമായിരിക്കുന്ന ഒരു ശക്തിയാണ്. ആ ജ്ഞാനത്തെ നാം കണ്ടുപഠിക്കുവാന്‍ തുടങ്ങിയിട്ടേയുള്ളൂ. ഇനിയുമൊരു ചോദ്യം ഇവിടെയുണ്ട്. ജീവജാലങ്ങളിലെ കോശങ്ങളിലെ ബയോകെമിക്കല്‍ പ്രവര്‍ത്തനത്തെ അനുനിമിഷം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് എന്ത്? എങ്ങനെ? ജീന്‍ (ജീവന്‍ എന്ന പദത്തില്‍ നിന്നുത്ഭവിച്ച പദമാകാം ജീന്‍) എന്ന അതിസൂക്ഷ്മ മഹാകോശത്തിന്‍ നിര്‍ദ്ദേശങ്ങള്‍ അടുക്കിയതും ആവശ്യത്തിന് എടുപ്പിക്കുകയും പ്രവര്‍ത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മഹാശക്തിയേത്? അത്യാധുനിക ജീവശാസ്ത്രവും ഇന്ന് ഈ അന്വേഷണത്തില്‍ എത്തി നില്‍ക്കുന്നു.

ഇനി ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ചൊരു വിശകലനം നടത്താം. ഭൗതിക ശാസ്ത്രത്തിലെ ഊര്‍ജ്ജതന്ത്രത്തിനും ജീവശാസ്ത്രത്തിനും ‘ഇന്നത്തെ പ്രതിസന്ധി’ പരിഹരിക്കുവാന്‍ സാധ്യമാകും വിധത്തിലുള്ള ഒരു വിശകലനം, ഭാരതീയ ഉപനിഷദ് സന്ദേശങ്ങളിലുണ്ടോ എന്നും പരിശോധിക്കാം.

ബ്രഹ്മം എന്ന പദത്തോടുകൂടി എല്ലാ ഉപനിഷദ് വിവരണങ്ങളിലും ചേര്‍ക്കുന്ന മറ്റൊരു പദമുണ്ട് ബ്രഹ്മചൈതന്യം എന്നത്. ചൈതന്യമാകട്ടെ ചേതനക്ക്-ഊര്‍ജ്ജത്തിന്-ചലനത്തിന് അഥവാ പ്രവര്‍ത്തനത്തിന് കാരണമാകുന്നത് എന്നര്‍ത്ഥമുള്ള പദമാണ്. ഇതില്‍നിന്നും ബ്രഹ്മചൈതന്യം ഊര്‍ജ്ജവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നു വ്യക്തം.

(ഡോ.എന്‍. ഗോപാലകൃഷ്ണന്റെ ബ്രഹ്മചൈതന്യം; ഒരു സമഗ്ര ശാസ്ത്രവിശകലനം എന്ന ഗ്രന്ഥത്തില്‍ നിന്ന്. )

ജന്മഭൂമി

*സുഗന്ധം പരത്തുന്ന മനോഹരമായ ഉദ്യാന പുഷ്പങ്ങള്‍ പോലെയാണ് നന്നായി പെരുമാറുന്ന വ്യക്തികള്‍.*❄ അവരുടെ ചിരിയും സംസാരവും നടപ്പുമൊക്കെ പൂവിതളുകള്‍ പോലെ മനോഹരവും മൃദുലവുമായിരിക്കും. അത്തരക്കാരെ കാണുന്നത് പോലും അകം കുളി
ര്‍ക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ്. കസ്തൂരിമാനെപ്പോലെയാണ് ഈ പെരുമാറ്റ സുഗന്ധമുള്ള വ്യക്തികള്‍. അവര്‍പോലും അറിയാതെ അവരോടൊപ്പമുള്ള ഈ സുഗന്ധം ആളുകളെ അവരിലേക്ക് ആകര്‍ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. ഇടപെടുന്ന ഇടങ്ങളിലൊക്കെ ആനന്ദത്തിന്റെ ഒരു തുള്ളി അവശേഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാവും അവരുടെ മടക്കം. പെരുമാറ്റ വൈശിഷ്ട്യം കൊണ്ട് മനം മയക്കുന്ന ഇത്തരം വ്യക്തികളായിത്തീരാന്‍ ആരും ഒരു
വേള ആഗ്രഹിച്ചുപോകും. 'എന്തുകൊണ്ട് ഞാനിങ്ങനെയായിപ്പോയി' എന്ന ആത്മവിചാരണക്കും പലപ്പോഴുമത് നിമിത്തമാകാറുണ്ട്.

*വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ പ്രകാശനമാണ് പെരുമാറ്റം.* വേഷത്തിനും ഭാഷയ്ക്കുമൊക്കെ ഉയരെയാണ് അതിന്റെ സ്ഥാനം. പെരുമാറ്റം മോശമായാല്‍ പിന്നെ എന്തുണ്ടായിട്ടെന്ത് കാര്യം. കഴിവോ, കുലമോ, സൗന്ദര്യമോ അധികാരമോ ഒന്നും അതിന് പകരമാവില്ല. റെയില്‍വേ സ്റ്റേഷനിലെ നീണ്ട ടിക്കറ്റ് ക്യൂവില്‍ തള്ളിക്കയറുന്ന മാന്യ വേഷധാരികളെക്കണ്ടിട്ടില്ലേ. ആരാധനാലയത്തിലെ പ്രശാന്തമായ അന്തരീക്ഷത്തില്‍ പ്രാര്‍ത്ഥിച്ചു നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ ഉച്ചത്തില്‍ മൊബൈല്‍ ശബ്ദിക്കുന്നത് കേട്ടിട്ടില്ലേ. സ്ഥലകാലബോധമില്ലാതെയും പെരുമാറ്റ മര്യാദകള്‍ മാനിക്കാതെയുമുള്ള ഇത്തരം പ്രവൃത്തികള്‍ ആളുകളില്‍ വെറുപ്പേ ഉളവാക്കൂ.

*പ്രതിഭാശാലികളേക്കാള്‍ പോലും പലപ്പോഴും സമൂഹത്തില്‍ ആദരിക്കപ്പെടുക നല്ല പെരുമാറ്റത്തിനുടമകളായിരിക്കും. കാരണം കഴിവുകളിലധികവും ജന്മനാ ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. എന്നാല്‍ നല്ല പെരുമാറ്റം അങ്ങിനെയല്ല. ഓന്നൊന്നായി പടുത്തുയര്‍ത്തേണ്ടതാണ്. കണ്ടും കേട്ടും ഉന്നതമായി ചിന്തിച്ചും പടുത്തുയര്‍ത്തേണ്ടത്.* 

The great women of Bharat

RANI LAKSHMI BAI (1835 - 1858)

JHANSI KI RANI was the great heroine of the First War of Indian Freedom. She became a widow at the tender age of 18 and lived only till 22 yet she has inspired many and is still a living legend. She was the embodiment of patriotism, self-respect and heroism. Her life is a thrilling story of womanliness, courage, adventure, deathless patriotism and martyrdom. In her tender body there was a lions spirit.


At birth she was named Manu. The young Manu, unfortunately she lost her mother when she was only four. The entire duty of bringing up the daughter fell on her father. Along with formal education she acquired the skill in sword fighting, horse riding and shooting. Manu later became the wife of Gangadhar Rao, Maharaj of Jhansi, in 1842. From then on she was known as Maharani Laksmi Bai of Jhansi.


In 1851 Maharani Lakshmi Bai bore a son but her fate was cruel and she lost her child within three months. The Maharaja passed away on the 21st November 1853. Although prior to this the Maharaja and Maharani adopted a boy the British government claimed they did not recognise the right of the adopted boy. Thus they tried to buy off the Rani however she stated: "No, impossible! I shall not surrender my Jhansi!"It did not take her long to realise how difficult it was for the small state of Jhansi to oppose the British when even the Peshwas and Kings of Delhi had bowed down to the British Demands. The Rani’s battle now was against the British who had cunningly taken her kingdom from her.


After the British took over her government her daily routine changed. Every morning from 4am to 8am were set apart for bathing, worship, meditation and prayer. From 8am to 11am she would go out for a horse ride, practise shooting, and practise swordmanship and shooting with the reins held on her teeth. Thereafter she would bathe again, feed the hungry, give alms to the poor and then have food; then rested for a while. After that she would chant the Ramanyan. She would then exercise lightly in the evening. Later she would go through some religious books and hear religious sermons. Then she worshipped her chosen deity and had supper. All things were done methodically, according to her strict timetable. Such a dedicated and devoted women!


All these disciplined and training patterns came in use during the Indian Mutiny in 1857. Many lives were lost and innocence people killed. Although Bharat did not gain independence the Rani did win back Jhansi and created the state to its former glory having a full treasury and army of women matching the army of men. However Sir Hugh Rose attacked Jhansi on 17th March 1858. The next day’s battle was the Rani’s last. Her death was heroic, her army had declined as they were out numbered by the opposition. The British Army had encircled her and her men. There was no escape blood was flowing, darkness was approaching. The British army was pursuing her. After a great struggle the Rani died muttering quotes from the Bhagvad Gita.


When she went to War and took up arms she was the very embodiment of the War Goddess Kali. She was beautiful and frail. But her radiance made men diffident. She was young in years, but her decisions were mature. Such an confident and dominant women! A lesson is to be learnt for us all from her experiences! The words of the British General Sir Hugh Rose who fought against the Maharani several times and was defeated time and time again stated: "Of the mutineers the bravest and the greatest commander was the Rani".

Rani Chennamma of Keladi

Amongst the warriors of India’s medieval times and whom the Hindu civilisation is greatly indebted to is Rani Chennamma, who ruled the small kingdom of Keladi (which is in the present day Indian state of Karnataka) for 25 years from 1671-1696. She was very beautiful and hardly looks like a hardy warrior, but indeed she fought like an incarnation of Shakti, administered her kingdom well and took decisions that few others had the courage to take.

She was not from royal lineage, but the king of Keladi, Somashekhara Nayak met her and fell in love with her, hence she became queen. Queen Chennamma looked after the subjects of her kingdom and the servants of the palace with great love as if they were her children. She was not only a wife to Somashekhara Nayaka but also an adviser and trusted minister. If the government did any injustice, those who suffered, being afraid to go to the King, would make their appeals to the Queen. The Queen would speak to her husband and ensure justice. She was an inspiration to her husband to punish the wicked and protect the virtuous. The people of Keladi looked up to the Queen and were very devoted to her.

However this idyllic situation was not to last. Once, during the Dashera festival, the famed dancer Kalavathi of Jambukhandi gave a performance before the royal couple. This beautiful woman enchanted Somashekhara Nayaka. The King who was pleased with her excellence in dancing, gave her much wealth. Kalavathi became the dancer of the royal court. Her mother and her foster-father, Bharame Mavuta, lived with her. It is believed that Bharame Mavuta was a master of lower mysticism (black magic), secret medicines and intrigue. Bharame Mavuta developed an intimate friendship with Somashekhara Nayaka. Gradually the king began to live with Kalavathi herself. He became a puppet in the hands of Bharame Mavuta. He forgot his beloved Chennamma and stayed away from the palace. He used to take all sorts of potions and drinks that Bharame Mavuta gave him and as a result became half-mad with intoxication. Various diseases began to eat him up. Even the ministers and respected officers had to go to the dancer's house to discuss matters of the State.

Chennamma felt very sad that the husband who once loved her so deeply never came to the palace now. She was always in tears. Once all the subjects felt happy that it was their good fortune they had such an ideal King. But now he had no thought for the kingdom.

Because of the King's indifference there was chaos in the kingdom. The news of his ill-health spread all over the kingdom. The King had no children. What if he died suddenly? In such a pass, naturally, many persons began to hatch conspiracies to usurp the throne. The Sultan of Bijapur (a Muslim kingdom) who had often been defeated by the kings of Keladi when they had tried to cause trouble, now attacked the kingdom.

There was only one way, thought Chennamma, for the kindgom to continue and the dynasty to survive; she herself should rule the land and also hold the sword. Trusting God, the young Queen took this crushing burden on her tender shoulders. The clever and heroic Queen also took the counsel of her father Siddappa Shetty. She enlisted the help of trustworthy commanders. Delicate hands adorned with bangles now brandished the sword, and succesfully repulsed the enemy.

Soon enemies within the kingdom began to appear. Opportunists believed that she could be intimidated and manipulated for their profit. One day the Chief Minister, Thimmanna Nayaka of Kasaragod, went to her with Subnis Krishnappa and said to her, "You must adopt as son Veerabhadra Nayaka, the son of the Commander-in Chief, Bhadrappa Nayaka. It is only then that we shall support you. Or else, we will unite the people against you and crown him." The same threat was held out by another minister, Narasappayya and a senior officer, Lakshmayya. Queen Chennamma heard them all patiently. On one side, Bharame Mavuta had the King under his thumb and was eager to take over the kingdom. On another side, all the ministers and other important men were ready to bring some one whom they liked to the throne and perpetuate their own positions. The Queen could not approve of either of these options. She had no child; so she decided that she should adopt a boy who was virtuous and would herald the welfare of the State. She chose a boy by name Basappa Nayaka. She decided to give him the proper type of training so that the kingdom survived and the people were made happy.

Keeping an eye on the developments in Keladi, the Sultan of Bijapur thought that with a well planned strike he could swallow up the kingdom. He sent a representative by name Jannopant to the Queen for negotiations. Close on the heels of Jannopant the Sultan also sent a big army under the command of Muzaffar Khan. Rani Chennamma saw through the trick and raised an army of the common people, invoking the glory of their ancestors. The army repulsed Bijapur’s forces.

In peace time too the Rani ruled very well, and patronised arts and learning. She had an 'Agrahara' - an entire street with houses on either side - formed, and invited scholars to settle down there. It was named 'Somashekharapura'. Day and night Chennamma toiled for the welfare of the state. She expanded the army and strengthened security at the borders. After her work for the kingdom, Chennamma spent whatever leisure she had, in meditation and in acts of charity and kindness. She gave gifts of lands to rishis and religious institutions.

Perhaps the most famous aact of Rani Chennamma is her unparalleled bravery in giving refuge to Rajaram, the 2nd son of the great Shivaji, when he was on the run from Moghul forces who were trying to crush the fledgling Hindu kingdom after the death of Shivaji. Fearing the wrath of the Moghuls, who were at that time the greatest force in India, not many kingdoms were willing to give refuge to Rajaram. One day Rajaram turned up at Keladi and explained his requirement for refuge. Rani Chennamma agreed to house him, with the rationale that Shivaji had greatly turned the tables for Hindus in India, and that to house Shivaji’s son was duty for a Hindu. Yet several ministers and leaders of Keladi such as Commander Bhadrappa and Minister Narasappayya amongst others were of the opinion that it was not worth the risk, because the Maratha kingdom that Shivaji has set up was doomed and it was not worth getting in trouble over a doomed dynasty. Rani Chennamma was adamant.

Aurungzeb did learn that Rajaram had taken shelter in Keladi and he dispatched an army to punish them. Under Rani Chennamma’s leadership the attacks were successfully repulsed – a great achievement at a time when the Moghuls were very powerful. The treaty that followed caused Aurungzeb to be forced to recognise Keladi as a separate kingdom.

It cannot be emphasised how much the Hindu nation are indebted to Rani Chennamma for her defence of the Marathas. The Maratha kingdom later went on to reduce the Moghuls to a virtual non-entity within a few decades after this. If Rani Chennamma had not taken the timely decision of giving her protection, at her own risk, who knows where we would be now?

Jijabai, Mother of Shivaji

Jijabai was the mother of Shivaji perhaps the most famous and succesful Hindu warriors of the medieval age. The life of his mother, Jijabai, is no less inspiring or sacred, and takes a proud place in our history.

Her father, Lakhuji Jadhav Rao, was an important leader serving under the Muslim Nizamshahi administration. During those days, many Hindu leaders of that region were serving under the Nizam. They had small armies of their own and had obtained lands, high position and ranks under the Nizam. But they hated one another and were always trying to increase their power and prestige at the expense of one another.

It was Holi, and Jijabai's father was holding a celebration at his hall, where many were assembled. Shahji, son of Maloji (who was serving under Jadhav Rao) the future husband of Jijabai was present. Shahji and Jijabai were still small kids. Jijabai poured coloured water over Shahji and Shahji did likewise. Jadhav Rao liked the boy, and drew him and his daughter to his side, and jokingly said "don’t you think these 2 make a great couple?" Everybody agreed. Maloji, who was watching, got up and said "Noble men, did you hear what our Jadhav Rao has said? Henceforth we are related to each other as parents of the bride and bridegroom!" But this was not what Jadhav Rao had in mind. He was in too high a rank compared with Maloji. He harshly rebuked Maloji, who was gravely insulted. Maloji left the hall, feeling embarrassed at the public spectacle.

In the following months, Maloji was deeply troubled. He was unsure of what next step to take in life. For a while he went back to tilling the fields, but he was sorrowed. One night, it is said that Maloji had a strange dream. The Goddess Bhavani appeared before him in dazzling splendour and advised him not to sulk, but strive hard in life, as a hero and bringer of a new era was soon to be born in his family. The next day in the field, late at night, he once again felt the presence of Bhavani, who advised him to dig at a certain spot. He did so, and unearthed 7 pots of treasure. However he was actually led to the treasure, its acquisition was to have an important bearing on India’s future. Maloji brought a unit of 1000 cavalry, and infantry. He provided security to the people, and to traders, and in doing so grew increasingly wealthy.

With his money, he dug wells, built lodges for travellers, fed the needy and renovated temples. His power and prestige grew, and more men began to serve under him. Maloji had not forgotten Jadhav Rao’s words. He was still insulted, and began to press him to allow Jijabai and Shahji to marry. Jadhav Rao refused, but Maloji resorted to intense pressure, and invoked the Nizam’s mediation, forcing Jadhav Rao to comply. Jijabai and Shahji were married. But Jadhav Rao developed a hatred for Maloji’s family, the Bhonsles. Shahji grew up as a renowned general and served the Nizam. Jadhav Rao joined the Moghuls (who were opposed to the Nizam) in order to harass Shahji, which he spent his life trying to do. This deeply troubled Jijabai. She was also unhappy that both her father and her husband were serving under Muslim sultans, who she saw as marauders. She cared not for the riches that this service could bring. It was liberty she loved.

In the meantime, the Moghuls invaded the Nizam’s dominions. Shahji was entrusted to look after the fort of Mahuli and Jadhav Rao joined in the attack. After 6 months resistance, Shahji had to evacuate the fort, with Jijabai, who was then 4 months pregnant. Jijabai got to Shivaneri, where she gave birth to Shivaji.

She used to pray, while pregnant in the temple of Jagadamba: "O Mother of the Universe, give me some of your strength. Put an end to the pride of the Marathas in the shameful service to the Muslims. Grant our lands independence. Grant that my wish be fulfilled, O Mother." She was angered at being around men whom could not protect their women, children, country and religion. She longed that her son may be part of a generation who could do this. She studied the intricate political problems of the country, in the company of experienced politicians and diplomats. She could see people falling into poverty in the once rich land and could see the culture which she loved so much being disintegrated. If only a leader could be born who could unite the scattered Hindus. It was ordered that while she was pregnant, every comfort be conferred upon her. But she wished for none of it. Rather, she wanted to climb to the tops of forts on hills, to wield swords, to discuss political questions, to put on armour and ride on horse back.

It has been said in ancient Hindu culture and is a proven fact today, that the pregnant mother, by the environment she provides, by the thoughts she thinks, and by what she wishes for her unborn child, does a tremendous amount to shape the childs life for good or bad. In Vedic traditions, there are a series of sacraments and chants to be carried out as to optimise the child’s potentials. Jijabai infused in Shivaji such a spirit, that was to emerge with great force throughout his life.

Then, the most crushing news struck Jijabai like lightening. Jadhav Rao, her father, who had recently been readmitted to the service of the Nizam, had been beheaded, together with her entire family. It is probable that the Nizam thought the Marathas were getting influential. Her husband too was in danger of meeting a similar fate, but he was shrewd and joined the Moghuls. Jijabai’s fiery spirit was set ablaze by the slaughter of her family. In the time that followed, whole villages of Marathas were wiped out. A Maratha princess was carried away while bathing. At one time Jijabai herself was kidnapped, as a bargaining chip. Such were the times in which she lived. But instead of frightening her, it just strengthened her resolve that an independent protector of the Hindus was an urgency. She brought up her son with a love of liberty infused in him. They lived at Pune, under the protection of Dadaji Kondev. Jijabai was one of the main administrators at Pune. She was educated, able and wielded great authority (not adhering to the myth of the "oppressed Hindu woman of medieval India"). When they arrived, Pune was a small village that had been consecutively ransacked by the Nizam, Adil Shah, and the Moghuls. Each and every Hindu shrine had been smashed. But soon Pune flourished, with the help of Jijabai. Jaijabai restored the shrines, and on many occasions settled disputes and metted out justice. She was responsible for most of Shivaji’s education. She had him learn in detail the lessons from the Mahabharata and the Ramayana. He learnt about the holy scriptures and arts of administration and weaponry, and the political situations in the land.

Shahji married a second wife, Tukabai, and spent most of his time with her and her son. The effect this had on Jijabai, nobody can tell. Jijabai did not lose heart, and concerned herself as before, with admistration, bringing up Shivaji and in long periods of prayer and meditation. Jijabai even set the scenes for social reforms in Hindu society. To quote an example, on her advice, the brahmins allowed a soldier named Balaji Nimbalkar to re-embrace Hinduism after converting to Islam. In those days, many people were opposed to such a move, an attitude which to some extent persists today. But Jijabai could see that because Hindus created a system whereby people could leave the Hindu fold, but not enter it (which had no basis in the scriptures), Hindu society had been weakened. Jijabai impressed upon everybody the logic of this position. Further more, showing that she was genuine in her view, she gave Shivaji’s daughter Sakhubai in marriage to Balaji’s son.

While Shahji and Dadaji were worried when Shivaji, at the age of 16 first captured a major fort, Jijabai was overjoyed. When Afzal Khan, the renowned general of Bijapur came with a large army to crush Shivaji early in his career, Shivaji turned to his mother, who unlike others told him to face the danger resolutely. Shivaji’s army was tiny by comparison, but by biding his time and using lightening guerilla techniques, he worsted Afzal Khan’s army. When at a private meeting, Afzal Khan tried to kill Shivaji, Afzal Khan ended up dead. This episode greatly increased Shivaji’s prestige.

Jijabai treated Shivaji’s companions as her own sons, and was a source of courage and inspiration to them. Tanaji Malasure is one such renowned example. He lost the fort of Simhagadh to an intense Moghul attack. She famously told him "if you free Simhagad from the enemies you will be like Shivaji’s younger brother to me." Tanaji went forth, for what others advised to be mission impossible, and succeeded, but was martyred in the process. Jijabai was watching from her fort all night. When she saw the saffron flag of the Marathas ascend on the fort, she cried with joy. But shortly after she received the news of Tanaji’s death, she began to cry with pain and could not be consoled. Another hero, Baji Prabhu, a childhood friend of Shivaji, fought with great valour to save Shivaji’s life, and in doing so died. On hearing the news, Jijabai rather than being comforted that her son was safe wept as if she had lost her own son.

In her life Jijabai had to bare sorrow after sorrow, and did it bravely for her country and religion. She reflected the glory and strength of Mother Durga. We hope her life will always be remembered with reverance. In 1674, Shivaji held a vast ceremony, declaring himself an independent ruler. Jijabai was present at the ceremony. What joy she must have felt attending the ceremony - everything she had lived for had finally bore fruit. 12 days later, Jijabai died.

Rani Durgavati

Rani Durgavati was born on 5th October 1524 A.D. in the family of famous Chandel emperor Keerat Rai. She was born at the fort of Kalanjar(Banda, U.P.). Chandel Dynasty is famous in the Indian History for the valiant king Vidyadhar who repulsed the attacks of Mehmood Gaznavi. His love for sculptures is shown in the world famed temples of Khajuraho and Kalanjar fort. Rani Durgavati's achievements further enhanced the glory of her ancestral tradition of courage and patronage of arts.

In 1542, she was married to Dalpatshah, the eldest son of king Sangramshah of Gond Dynasty. Chandel and Gond dynasties got closer as a consequence of this marriage and that was the reason Keerat Rai got the help of Gonds and his son-in-law Dalpatshah at the time of invasion of Shershah Suri in which Shershah Suri died.

She gave birth to a son in 1545 A.D. who was named Vir Narayan. Dalpatshah died in about 1550 A.D. As Vir Narayan was too young at that time, Durgavati took the reins of the Gond kingdom in her hands. Two ministers Adhar Kayastha and Man Thakur helped the Rani in looking after the administration successfully and effectively. Rani moved her capital to Chauragarh in place of Singaurgarh. It was a fort of strategic importance situated on the Satpura hill range.

After the death of Shershah, Sujat Khan captured the Malwa zone and was succeeded by his son Bajbahadur in 1556 A.D. (Bajbahadur is famous in history for his tumultus love affair with Rani Roopmati). After ascending to the throne, he attacked Rani Durgavati but the attack was repulsed with heavy losses to his army. This defeat effectively silenced Bajbahadur and the victory brought name and fame for Rani Durgavati.

In the year 1562 Akbar vanquished the Malwa ruler Baj Bahadur and annexed the Malwa with Mughul dominion. Consequently, the state boundary of Rani touched the Mughal kingdom.

Rani's contemporary Mughul Subedar was Abdul Mazid Khan, an ambitious man who vanquished Ramchandra, the ruler of Rewa. Prosperity of Rani Durgavati's state lured him and he invaded Rani's state after taking permission from Mughul emperor. This plan of Mughul invasion was the result of expansionism and imperialism of Akbar.

When Rani heard about the attack by Asaf Khan she decide to defend her kingdom with all her might although her minister Adhar pointed out the strength of Mughal forces. Rani maintained that it was better to die respectfully than to live a disgraceful life.

To fight a defensive battle, she went to Narrai situated between a hilly range on one side and two rivers Gaur and Narmada on the other side. It was an unequal battle with trained soldiers and modern weapons in multitude on one side and a few untrained soldiers with old weapons on the other side. Her Faujdar Arjun Daswas killed in the battle and Rani decided to lead the defence herself. As the enemy entered the valley, soldiers of Rani attacked them. Both sides lost some men but Rani was victorious in this battle. She chased the Mughul army and came out of the valley.

At this stage Rani reviewed her strategy with her counsellors. She wanted to attack the enemy in the night to enfeeble them but her lieutenants did not accept her suggestion. By next morning Asaf khan had summoned big guns. Rani rode on her elephant Sarman and came for the battle. Her son Vir Narayan also took part in this battle. He forced Mughul army to move back three times but at last he got wounded and had to retire to a safe place. In the course of battle Rani also got injured near her ear with an arrow. Another arrow pierced her neck and she lost her consciousness. On regaining consciousness she perceived that defeat was imminent. Her Mahout advised her to leave the battlefield but she refused and took out her dagger and killed herself. Her martyrdom day(24th June 1564) is even today commomorated as "Balidan Diwas".

Rani Durgavati's was a personality with varied facets. She was valiant, beautiful and brave and also a great leader with administrative skills. Her self-respect forced her to fight till death rather than surrender herself to her enemy.

She, like her ancestral dynasty, built so many lakes in her state and did a lot for the welfare of her people. She respected the scholars and extended her patronage to them. She welcomed the Vitthalnath of Vallabh community and took Diksha from him. She was secular and appointed many eminent Muslims on important posts.

The place where she sacrificed herself has always been a source of inspiration for freedom fighters.

In the year 1983, the Government of Madhya Pradesh renamed the University of Jabalpur as Rani Durgavati Vishwavidyalaya in her memory.

Government of India paid its tribute to the valiant Rani by issuing a postal-stamp commemorating her martyrdom, on 24th June 1988

Mira Bai (c.1498-1546)

There are few Hindus who will not have heard of Mira bai, the Rajput princess whose devotional compositions have provided a voice to the spiritual yearning of millions, and have a distinct, even a feminist, emphasis to them. Many stories exist about Mira, and it is difficult to produce a factual account of her life, although she lives perpetually through her songs, famous throughout India/ The following is a shortened account about popular folk-lore about Mirabai:

Born in Rajisthan a land of warriors and sages, sadhus and kings, but also instability and sorrow, Mirabai showed great devotion for Lord Krishna in her childhood years. One day, a holy man came to her family’s palace and was carrying a small image of Krishna. Knowing that Mirabai would appreciate it, her mother brings her the little statue of Krishna. As the wandering sage left the palace he took his image of Krishna with him. Mira bai was very upset – in fact for days she lost her appetite and was very sad. But after a few days the sadhu returned. The night before, he explained, Krishna had appeared to him in a dream, telling him to return the image to Mira!

Mira grew up to be a beautiful young lady, and was duly married to the warrior Prince Bhoj, and went to live at his palace. However, despite being a devoted and dutiful wife, devotion to Lord Krishna was always foremost on her mind, which annoyed the family of her husband. Uda, her sister in law was most annoyed at Mira’s ways. They tried to stop her from visiting the temple. Prince Bhoj came to accept his wife’s nature, and thought of her as a great devotee of the Lord. He built her a small Krishna temple within the palace. However, for company with other devotees, Mira still sought to go to the village temple. She became acquainted with the great saint Ravidas, who was a humble shoemaker by profession, and learnt much about aspects of religion that she did not know about through him. She considered Ravidas her spiritual preceptor (Guru).

Although her in-laws were becoming enraged with her behaviour, several of them could see their was something very special about her. Ravidas is turn was very impressed and moved by the intensity of her devotion to Krishna. He brought her a sitar with his own meager resources, which she used to compose and play soul stirring devotional songs to all who would listen. Through her songs Mirabai’s fame grew exceedingly, spreading far and wide throughout India. Even the Moghul Emporer Akbar came to visit her, and was so moved by her songs that he gave her a precious necklace.

Meanwhile, Prince Bhoj, Mirabai’s husband was killed in battle, against the predatory Moghuls. Bhoj’s cousin seizes the throne, who was one member of the family who had harboured dislike for Mirabai. Finding Akbar’s necklace, he accused Mirabai of being a traitor. He confined her to her room, and ordered her precious image of Krishna to be thrown into the river. She still had her devotion to Krishna, but was distraught at not being able to be amongst her fellow devotees and resented being locked in a confined space. She is believed to have write to Tulsidas, who advised her to attempt to leave, which Mira bai did so. Mira’s sister-in-law, Uda had grown fond of Mira over time and was very saddened by Mira’s departure.

Mira roamed India in devotion to her beloved Lord Krishna. She could see Krishna everywhere and in everything, and her songs describe her rapture in this vision. She grew very famous and loved. This enraged the king, the cousin of Mira’s husband Bhoj’s. He was determined now that Mira should die. Many attempts were subsequently made on Mira’s life, none of which bore fruit, due to her unfathomable love and trust in Krishna.

SANT EKNATH is one of the great rishis of Maharshtra. Starting from the life of Jnaneshwar (1275-1298), whose treatise on the Bhagavad Gita sprang new life into the religious life of the land, Maharashtra was blessed with a stream of great religious figures, who sustained the faith of the people in the religion of the land through many hardships. The religious renaissance eventually transformed the society completely, culminating in Independence from Islamic rule for most of India.

The life of Eknath acted like a bridge between his predecessors Jnaneshwar and Naamdev and his successors Tukaram and Ramdas His teachings of philosophy and practice is a synthesis of the quest for the eternal and transcendent while living within the imminent. This great saint of Maharashtra was born sometime around 1530 AD in a Brahmin family which had brought forth great teachers in the past. Eknath’s father, Suryanarayan, and mother, Rukmini died shortly after his birth, hence Eknath was brought up by his grandparents, Chakrapani and Saraswatibai.

Throughout his childhood Eknath devoted his time significantly to devotional practices.When about twelve years old, Eknath heard about a man named Janardan Swami. This great scholar lived in Devgiri renamed as Daulatabad by the Muslim rulers of the time. Eager to become his disciple, Eknath trudged all the way to Devgiri. Janardaswamy was amazed by this extra-ordinarily gifted boy and readily accepted him as his disciple. He taught Eknath Vedanta, Nyaya, Meemansa, Yoga etc. (i.e. a broad based education of Hindu dharma) and most importantly, Sant Jnaneshwar’s works.

Janardan Swami was a devotee of Lord Dattatreya, the son of Atrimuni and his wife Anasuya. Eknath soon achieved self-realisation through his dedicated practice. The Guru then asked Eknath to proceed on pilgrimage. He himself accompanied Eknath upto Nasik-Tryambakeshwar. Here, Eknath wrote his famous treatise on Chatushloki Bhagavat. Which was a treatise on the application of four sacred shlokas of the holy "Bhagavat." Eknath’s work consisted of 1036 specially metered verses known as "ovee"s. After completing his pilgrimage of various holy places of west and north India, Eknath returned to Paithan where he was born. His grandparents were extremely delighted to see him again and implored him to marry. Eknath married a lady named Girija. The couple were truly made for each other and established the ideal examples of ethical living. In time, the couple was blessed with two daughters, Godavari and Ganga and a son Hari.

During the intervening period of about 250 years between Dnyaneshwar and Eknath, various Islamic invaders ravaged Maharashtra. Defeats after defeats had completely demoralised people. The great legacy of Jnaneshwar was nearly forgotten. Eknath devoted himself to change this situation. His first task was to locate the "samadhi" of Jnaneshwar and trace the undistorted version of "Jnaneshwari" (Jnaneshwar’s treatise of the Bhagavad Gita). In fact, without Eknath’s all-out efforts, the legacy of Jnaneshwar could well have been lost to the succeeding generations. He also devoted him self in fighting against untouchability and other ills, which were rotting the society.

His inspiration to fight untouchability were the teachings of Sri Krishna. Eknath’s teachings may be summarized as "Vichar, Uchchar and Achar" – i.e., purity of thought, speech and practices. Exemplifying the way of ethical and spiritual living, he practised what he preached. His works, verses and preaching kindled hope among the people at a time when they needed it most. At last following the example of the great Jnaneshwar, he left for his heavenly abode by voluntarily laying down his life in the sacred Godavari on the Krishna Shasthi day of Phalguna in the year Shaka 1521 (1599AD).

Changdev Maharaj (also commonly referenced in ancient texts as Changa Deva, Changadeva, or simply Changa) was a mystical yogi turned saint who is believed to have lived in the village of Vateshwar along the banks of the Tapti River for 1,400 years. Per popular belief, Changdev Maharaj achieved Bhuta Siddhi (control over the classical elements) based on his yogic powers and used these powers to perform various supernatural acts. Even though Changdev Maharaj himself is believed to have had held godly status and followers, his current following is mostly amongst Varkaris due to his association with Dnyaneshwar and Muktabai. Temples dedicated to Changdev are today mostly found in the state of Maharashtra. References to his yogic and Tantric acts can be found in various literate related to yogic and Tantric streams as well as Buddhist folklore. The word Changa itself means good, and is also the name of a particular Shiva Jyotirlinga and the deity Bhairava.]
In the present day, the village of Changdev 20 kilometers away from Muktainagar District Jalgaon which is located where River Purna joins river Tapi, where Changdev Maharaj is believed to have lived for 1,400 years, houses an old temple dedicated to him. It is believed that the temple is about 3,000 years old. It is currently an ASI protected monument.[5]
The present day Puntamba, a village along the banks of the Godavari River in Maharashtra, is believed to be the 14th and final resting place for Changdev Maharaj. The village has a mid-17th-century temple which houses the samadhi of Changdev Maharaj.[3]
Narayanpur, a village to the south of Pune at the foothills of Purandar fort is believed be the native village of Changdev. It is believed that this ancient village, referred to as Pur during the Yadava Dynasty's rule, was a prosperous town. At present, it houses a 700+ year-old Narayan temple. The temple, which is Hemadpanti style, has inscriptions on its wall which preach teachings of Changdev Maharaj.[6][7]
Even though not a temple by itself, the masonry wall used by Dnyaneshwar as a steed to visit Changdev (see below) is a sacred monument and is worshipped by the Varkaris visiting the holy city of Alandi.wiki

അവിദ്യയുടെ അഭാവത്തില്‍, പ്രകൃതി പുരുഷ സംയോഗത്തിന്റെ അഭാവവും അത് ഹേതുവായുണ്ടാകുന്ന സംസാരബന്ധവും ഇല്ലാതായി പുരുഷന്‍ കൈവല്യത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
അവിദ്യയാണ് സംയോഗത്തിന്റെ കാരണം എന്ന് നാം മുന്‍ സൂത്രത്തില്‍ കണ്ടതാണ്. സംയോഗം പ്രകൃതിയുമായുള്ള ആത്മാവിന്റെ ബന്ധമാണ്. പ്രകൃതി ബന്ധത്തില്‍നിന്നും ആത്മാവിനെ മോചിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഹാനം. ഹാനം എന്ന വാക്കിന് മോചനം എന്നാണര്‍ത്ഥം. ഓരോ ജീവനിലും ദിവ്യത്വം അന്തര്‍ലീനമായിരിക്കുന്നു, ഈ ദിവ്യത്വത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് ജീവിതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനുള്ള മാര്‍ഗം ബാഹ്യവും ആന്തരികവുമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ മുകളില്‍ നിയന്ത്രണം കൊണ്ടുവരികയാണ്.

യോഗി ചിത്തവൃത്തി നിരോധത്തിലൂടെ ഇതിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നു. ആന്തരികവ്യാപാരങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചാല്‍ മാത്രമേ നമുക്ക് ബാഹ്യേന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാന്‍ കഴിയൂ. അന്തരിന്ദ്രിയ നിഗ്രഹം നേടിയ ഒരാള്‍ക്ക് പ്രകൃതിയെ ജയിക്കാനുള്ള സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. ചിപ്പിയുടെ ഉള്ളിലെ പ്രാണി പുറത്തുനിന്ന് ധാതുദ്രവ്യങ്ങളെ സ്വീകരിച്ച് തന്റെ പുറംചട്ട നിര്‍മിക്കുന്നതുപോലെ അന്തഃകരണമാകുന്ന സൂക്ഷ്മശക്തികള്‍ ബാഹ്യ പ്രപഞ്ചത്തില്‍നിന്നും വസ്തുക്കളെ സ്വീകരിച്ച് ശരീരമാകുന്ന പുറന്തോട് നിര്‍മിച്ചിരിക്കുന്നു. വിശപ്പ് മനസ്സിന്റെ ഒരു തോന്നലാണ്. ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതോടെ അതില്ലാതാവുന്നു. തോന്നലുണ്ടായില്ലെങ്കില്‍ ഭക്ഷണവും വേണ്ട. അതിനാല്‍ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചാല്‍ നമുക്ക് ആത്മാവിന്റെ സംയോഗത്തെ ഇല്ലാതാക്കി പ്രകൃതിബന്ധത്തില്‍ നിന്ന് ആത്മാവിനെ മോചിപ്പിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്നു. മോക്ഷപ്രാപ്തിക്കുള്ള ഉപായത്തെ കുറിച്ചാണ് അടുത്ത സൂത്രത്തിലെ പ്രതിപാദ്യം.
വിവേഖ്യാതിരവിപ്ലവാ ഹാനോപായഃ
(പാ.യോ.സൂ. 2:26)

ശുദ്ധവും നിര്‍മലവുമായ ഹാനോപായമാണ് വിവേക ജ്ഞാനം.
ശരീരം, ഇന്ദ്രിയം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി എന്നിവ ജഡവും നശിക്കുന്നതുമാണെന്നും ആത്മാവാണ് അനാദിയായിട്ടുള്ളതും എന്ന അറിവാണ് വിവേകഖ്യാതി. ഈശ്വരന്‍, ജീവന്‍, പ്രകൃതി എന്നിവയെ വെവ്വേറെ യഥാര്‍ത്ഥരൂപത്തില്‍ മനസ്സിലാക്കലാണ് ഹാനം അഥവാ മോക്ഷം. യോഗാഭ്യാസത്തിന്റെ യഥാര്‍ത്ഥ ലക്ഷ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.
തസ്യസപ്തധാ പ്രാന്തഭൂമിഃ പ്രജ്ഞാ
(പാ.യോ.സൂ. 2:27)

വിവേകഖ്യാതി ലഭിച്ച യോഗിയുടെ പ്രജ്ഞ ഏഴ് അവസ്ഥകളോടുകൂടിയതാണ്.
വിവേകത്തിന് സ്ഥിരത വര്‍ധിക്കുംതോറും ചിത്തത്തിന് നിശ്ചലതയും നിര്‍മലതയും കൂടിക്കൂടി വരികയും ചിത്തത്തിന്റെ ആവരണങ്ങളും മലങ്ങളും ഒന്നൊന്നായി ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ ചിത്തവൃത്തികള്‍ ശാന്തമായി, സംസാര ചിന്തകളടങ്ങിയ ചിത്തം ഉത്കൃഷ്ടമായ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് വികാസം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്ന ചിത്തത്തിന് ഏഴു പ്രകാരത്തിലുള്ള അനുഭൂതികള്‍ ഉണ്ടാകുന്നു. ഇതില്‍ ആദ്യ നാലുതലങ്ങളെ കാര്യമുക്തി പ്രജ്ഞകളെന്നും ശേഷമുള്ള മൂന്നുതലങ്ങളെ ചിത്തമുക്തി പ്രജ്ഞകളെന്നും പറയുന്നു. ഇവയെ സപ്തതത്വങ്ങള്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

1) ജ്ഞേയ ശൂന്യാവസ്ഥ:- ഏതൊന്നറിഞ്ഞാലാണോ എല്ലാം അറിയാന്‍ കഴിയുന്നത് ഈ അറിവാണ് ജ്ഞേയ ശൂന്യാവസ്ഥ. ഇതിനെ ആത്മാനാത്മ വിവേകം എന്നു പറയുന്നു.
അറിയേണ്ടത് അറിഞ്ഞുകഴിഞ്ഞാല്‍ ദുഃഖം ഇല്ലാതാകും എന്ന തിരിച്ചറിവ്, ദുഃഖ കാരണമല്ലാതെ മറ്റൊന്നും അറിയേണ്ടതില്ല എന്ന നിലയിലേക്ക് ബുദ്ധിയെ എത്തിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ബുദ്ധിക്കുണ്ടാകുന്ന തിരിച്ചറിവ് ജിജ്ഞാസയും അതുമൂലം ഉണ്ടാകുന്ന അശാന്തിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. ജിജ്ഞാസയില്‍ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു നടക്കുന്ന ബുദ്ധിക്ക് ജ്ഞാനം ലഭിക്കാതെ വരുമ്പോള്‍ അതൃപ്തിയും തുടര്‍ന്നു മറ്റു വഴിക്കുള്ള അന്വേഷണവും ഉണ്ടാകുന്നു. ജ്ഞാനം നമ്മുടെ ഉള്ളില്‍ തന്നെയാണെന്നും, സ്വപ്രയത്‌നം കൊണ്ടല്ലാതെ അത് ലഭ്യമാകില്ലെന്നും ബോധ്യം വരാത്തിടത്തോളം കാലം ജിജ്ഞാസ നമ്മില്‍ നിന്ന് അകലുന്നില്ല. ആത്മാനാത്മ വിവേകം ലഭിക്കുന്നതോടെ ജിജ്ഞാസ നിമിത്തമായ അശാന്തി ഇല്ലാതാകുന്നു ഇതാണ് സത്യാന്വേഷണത്തിന്റെ ആദ്യലക്ഷണം. ഇവിടെ നമുക്ക് പ്രകൃതി ജഡവും ആത്മാവ് ചേതനവും ആണെന്നും ആത്മാവാണ് പ്രകൃതിയുടെ മേല്‍ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നതെന്നുമുള്ള ബോധം ഉണ്ടാകുന്നു.

2) ഹേയ ശൂന്യാവസ്ഥ:- ഹേയം എന്നാല്‍ ദുഃഖം ആണ്. സര്‍വ്വദുഃഖങ്ങളുടെയും കാരണം കണ്ടെത്തിക്കഴിഞ്ഞാല്‍ അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചേ മതിയാവൂ എന്ന അവസ്ഥ വരുന്നു. ഇതിനെ ഓരോന്നായി ഉപേക്ഷിക്കുക പ്രയാസമായതിനാല്‍ ദുഃഖകാരണത്തെ കണ്ടെത്തി ഒന്നിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ദുഃഖകാരണം സംയോഗമാണ്. എന്തിനെ ഉപേക്ഷിക്കണമോ അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചുകഴിഞ്ഞു എന്ന പ്രജ്ഞയാണ് ഹേയ ശൂന്യാവസ്ഥ (ഹേയ ഹേതുവിന്റെ അഭാവം അഥവാ സംയോഗത്തിന്റെ അഭാവം)

3) പ്രാപ്യപ്രാപ്താവസ്ഥ:- ഇത് സമ്പൂര്‍ണ ജ്ഞാനപ്രാപ്തിയാണ്. സാക്ഷാത്കരിക്കേണ്ടതിനെ സാക്ഷാത്കരിച്ച ആത്മാവിന്റെ കൈവല്യാവസ്ഥ അഥവാ സമാധിയിലൂടെ പ്രാപിക്കേണ്ടതിനെ പ്രാപിച്ചുകഴിഞ്ഞ അനുഭൂതിയുടെ തലം.

4)ചികീര്‍ഷാശൂന്യാവസ്ഥ:- വിവേകജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നതോടെ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്ന ബുദ്ധിക്ക് താന്‍ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങള്‍ എല്ലാം ചെയ്തുകഴിഞ്ഞു ഇനി ഒന്നുംതന്നെ അവശേഷിക്കുന്നില്ലെന്ന ബോധം ലഭിക്കുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന അനുഭൂതിയുടെ തലം ആണ്. ഇത് വൈരാഗ്യത്തിന്റെ പരമസ്വരൂപം കൂടിയാണ്.

5)ചിത്തത്തിന്റെകൃതാര്‍ത്ഥത:- ചിത്തം കൊണ്ട് നേടേണ്ടതായ ഭോഗാപവര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ പൂര്‍ത്തീകരിക്കപ്പെട്ട അവസ്ഥയാണിത്. ചിത്തത്തിന്റെ നിശ്ചയാത്മകവൃത്തി. എല്ലാത്തരത്തിലുമുള്ള കഷ്ടപ്പാടുകളും പ്രയത്‌നങ്ങളും മനശ്ചാഞ്ചല്യങ്ങളും ഇതോടെ ഇല്ലാതാകുന്നു.

6) ഗുണലീനത:– പ്രകൃതിയുടെ പരിണാമമായ ചിത്തം ഗുണാത്മകമാണ്. ചിത്തവൃത്തിക്കു കാരണമായ ഈ ത്രിഗുണങ്ങള്‍ പ്രകൃതിയില്‍ വിലയം പ്രാപിച്ച് ഇല്ലാതാകുന്ന അവസ്ഥയാണ് ഗുണലീനത. ഈ അവസ്ഥയില്‍ നമുക്ക് നമ്മുടെ ഇച്ഛാനുസരണം ഏതു സമയത്തും ചിത്തത്തെ അതിന്റെ കാരണത്തില്‍ ലയിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയുന്നു.

7) ആത്മസ്ഥിതി:- ഗുണാതീതനായ പുരുഷന്‍ തന്റെ സ്വരൂപത്തില്‍ ഉറച്ചുനില്‍ക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ആത്മസ്ഥിതി. നമ്മെ പ്രാരാബ്ധ ജീവിതത്തില്‍ കുടുക്കിയിരുന്നത് ചിത്തത്തിന്റെ അവിവേകം ആണെന്നുള്ള ബോധത്തില്‍നിന്നും അജ്ഞാനത്തെ ഇല്ലാതാക്കി ചിത്തം ആത്മസ്ഥിതി കൈവരിക്കുന്നു. ഇവിടെ നമുക്ക് നിത്യാനന്ദ സ്വരൂപദര്‍ശനം ലഭിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ആത്മസ്വരൂപം സ്വയമേവ പരിശുദ്ധവും പരിപൂര്‍ണവുമാണ്. അതിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കാന്‍ ഒരിക്കലും അന്യസഹായം വേണ്ടിവരുന്നില്ല. നമ്മുടെ ജ്ഞാനത്തില്‍ പ്രകാശിതമാകാത്ത യാതൊന്നും ജഗത്തിലില്ല. ഇതാണ് അവസാനഭൂമിക. തത്വങ്ങളുടെ തത്ത്വമായ ഈ തത്ത്വങ്ങളെ ”സപ്തതത്ത്വങ്ങള്‍” എന്നു പറയുന്നു.
സപ്തതത്ത്വങ്ങള്‍ നേടുന്നതിനുള്ള പരിശീലന ക്രമമായ അഷ്ടാംഗയോഗ വിവരണമാണ് അടുത്ത സൂത്രം മുതല്‍ നമുക്ക് കാണുവാന്‍ കഴിയുന്നത്.

(പതഞ്ജലി കോളെജ് ഓഫ് യോഗ. 9496332058)

ജന്മഭൂമി

പെരിയാറിന്റെ തീരത്ത് പിറന്ന ശ്രീശങ്കരന്‍ അദ്വൈത ദര്‍ശനം പുനഃസ്ഥാപിച്ച് അമലചരിതനായിത്തീര്‍ന്നു. ശ്രീശങ്കരന്റെ പാത പിന്തുടര്‍ന്ന് ആഗോളതലത്തില്‍ പ്രശസ്തരായ രണ്ട് സന്യാസിശ്രേഷ്ഠന്മാര്‍ പൂര്‍വാശ്രമത്തില്‍ മലയാളികളായിരുന്നു- സ്വാമി രംഗനാഥാനന്ദനും സ്വാമി ചിന്മയാനന്ദനും.

സംസാര സാഗരത്തിന്റെ മറുകരയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന വേദാന്തവിജ്ഞാനം. ആ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രചരണോപാധികള്‍ക്ക് പുതിയ രൂപവും ഭാവവും നല്‍കിയ സന്യാസിശ്രേഷ്ഠനായിരന്നു സ്വാമി ചിന്മയാനന്ദന്‍.

ശ്രീശങ്കരന്‍ തന്റെ ജന്മംകൊണ്ട് ഏത് ദേശത്തെയാണോ ലോകപ്രശസ്തമാക്കിയത്, ആ കേരള ദേശത്തില്‍ ശങ്കരദര്‍ശനത്തിന് എന്ത് പ്രചാരവും പ്രാധാന്യവുമാണ് ലഭിച്ചതെന്ന് ചിന്തിക്കുമ്പോഴേ സ്വാമി ചിന്മയാനന്ദന്റെ പരിവര്‍ത്തനങ്ങളുടെ പ്രസക്തി മനസ്സിലാക്കാനാകൂ. ശ്രീ ശങ്കരദര്‍ശനം അല്‍പ്പമാത്രമെങ്കിലും സമകാലീന മലയാളത്തില്‍ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കില്‍ അതിന് പിന്നില്‍ സ്വാമി ചിന്മയാനന്ദന്‍ എന്ന വേദാന്ത വനസഞ്ചാരിയുടെ പ്രഭാവമുണ്ട്.

സനാതന ധര്‍മ്മപ്രകാരമുള്ള സന്യാസ സമ്പ്രദായത്തെ ദശാനാമി സമ്പ്രദായത്തിലൂടെ സുസജ്ജമാക്കിയ മഹാത്മാവാണ് ശങ്കരാചാര്യസ്വാമികള്‍. ശ്രീശങ്കര ശിഷ്യന്മാരില്‍ സ്ഥാപിതമായതെന്ന് കരുതുന്ന സ്വാമിയാര്‍ മഠങ്ങളുടെ കേന്ദ്രം തൃശ്ശൂരാണെങ്കിലും അവയുടെ ശാഖകള്‍ കേരളത്തിലങ്ങോളമിങ്ങോളം ഉണ്ട്. ‘തത്ത്വത്തില്‍ നാം ശ്രീശങ്കരനെ പിന്തുടരുന്നു’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ശ്രീനാരായണഗുരുവും അദ്വൈതദര്‍ശനത്തിന്റെ പ്രയോക്താവായിരുന്നു.

ശ്രീശങ്കരന്‍ മുതല്‍ ശ്രീനാരായണഗുരുവരെ നിരവധി സന്യാസിശ്രേഷ്ഠന്മാര്‍ക്ക് ജന്മം നല്‍കിയ നമ്മുടെ നാട് ‘ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുവാന്‍ വിധം അര്‍ഹമായിട്ടുണ്ടോ?
മറ്റെല്ലാ ദര്‍ശനങ്ങളെയുംപോലെ അദ്വൈതദര്‍ശനവും ആധുനിക കേരളത്തില്‍ ശങ്കിക്കപ്പെട്ടു. പ്രത്യേകിച്ചു വിദ്യാസമ്പന്നരെന്ന് സ്വയം കരുതുന്നവരാല്‍. ഇത്തരക്കാരുടെ സംശയങ്ങള്‍ക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്തുന്നതിനായി സ്വാമി ചിന്മയാനന്ദന്‍ പരിശ്രമിച്ചു. അതില്‍ ഒരു പരിധിവരെ അദ്ദേഹം വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്വാമി ചിന്മയാനന്ദന്‍ തന്നെ ഒരിക്കല്‍ പറയുകയുണ്ടായി: ”ഭാരതത്തിന്റെ ഇതര ഭാഗങ്ങളില്‍ സന്യാസിയെ ആദ്യം വിശ്വസിക്കും. പിന്നീടോ, സംശയിക്കും. എന്നാല്‍ കേരളത്തില്‍ സന്യാസിയെ ആദ്യം സംശയിക്കും. പിന്നീട് പരീക്ഷിക്കും. അതില്‍ വിജയിച്ചാലേ വിശ്വസിക്കൂ.”

സന്യാസം ആത്മീയവും സാംസ്‌കാരികവും എന്നതിനുപരി സാമുദായികവും ഭൗതികവുമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന കാലത്ത് സന്യാസത്തെ കാലോചിതമാക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചപ്പോഴും സന്യാസ സമ്പ്രദായത്തെ അവഗണിക്കാത്ത മനീഷിയായിരുന്നു സ്വാമി ചിന്മയാനന്ദന്‍. അദ്ദേഹം, ചട്ടമ്പിസ്വാമികളും രമണമഹര്‍ഷിയും ശിവാനന്ദ സ്വാമികളും സ്വാമി തപോവനവും എല്ലാം പിന്തുടര്‍ന്ന ശ്രീശങ്കര പാതയില്‍നിന്നും സ്വാംശീകരിച്ച് തന്റേതായ ഒരു പുതിയ പന്ഥാവ് വെട്ടിത്തുറക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.

ജന്മഭൂമി

ഭഗവദ്ഗീത ഒരു സ്‌നാനഘട്ടം

കാ.ഭാ. സുരേന്ദ്രന്‍

ഒരു കയ്യിലെ രണ്ട് വിരലഗ്രങ്ങള്‍ തമ്മില്‍ കൂട്ടിമുട്ടിക്കാന്‍ മനുഷ്യനൊഴിച്ച് മറ്റൊരു ജീവിക്കും സാധ്യമല്ലെന്നു പണ്ഡിതമതം. ആദ്യകാലത്ത് മനുഷ്യനും ഇതാകുമായിരുന്നോ എന്നു നിശ്ചയമില്ല. ഏതായാലും മനുഷ്യന്‍ മൃഗത്വത്തില്‍നിന്നും ഉയരാന്‍ തുടങ്ങിയത് അതിനുശേഷമായിരിക്കണം. ഭാരതീയ ഋഷിമാര്‍ ജ്ഞാനമുദ്രയായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളത് പെരുവിരലിന്റെയും ചൂണ്ടുവിരലിന്റെയും അഗ്രങ്ങള്‍ കൂട്ടിമുട്ടിച്ചാണ്.

ജ്ഞാനമാണ് മനുഷ്യനെയും മൃഗത്തെയും തമ്മില്‍ വേര്‍തിരിക്കുന്നത്. ബാഹ്യമായി കാണുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ മാത്രം സത്യമെന്നു പറയുന്നവരെയാണ് ഭൗതികവാദികള്‍ എന്നു പറയുന്നത്. അവരുടെ എളിയ ബുദ്ധിക്കു വഴങ്ങാത്തതെല്ലാം ഇല്ലാത്തതാണെന്നാണ് വാദം. സാമാന്യമനുഷ്യനു കാണാനും കേള്‍ക്കാനും കഴിയാത്ത അനേകം ്രപതിഭാസങ്ങള്‍ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിഗൂഢതയിലുണ്ട്. യന്ത്രസഹായത്തോടെയും മനസിലാക്കാന്‍ കഴിയാത്ത അത്തരം കാര്യങ്ങളറിയാന്‍ സൂക്ഷ്മബുദ്ധി വേണം. സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുടെ അങ്ങേത്തലയ്ക്കല്‍ എത്തിയവരെയാണ് ഭാരതത്തില്‍ ആത്മജ്ഞാനികള്‍ എന്നു പറയുന്നത്.

ഈ ആത്മജ്ഞാനമാര്‍ജിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയെപ്പറ്റിയാണ് ഭഗവദ്ഗീത ചര്‍ച്ച ചെയ്യുന്നത്.
ഏതുതരം അറിവു നേടണമെങ്കിലും കഠിനമായ തപസ്സുചെയ്യണം; അതു ശാസ്ത്രജ്ഞനാണെങ്കിലും സന്യാസിയാണെങ്കിലും. സത്യാന്വേഷണം ആരു നടത്തിയാലും അവരെ സന്യാസിയെന്നോ ശാസ്ത്രജ്ഞനെന്നോ വിളിക്കാം. ആരായാലും അറിവുനേടാന്‍ തപസ്സാണ് ആവശ്യം. തപസ്സെന്നാല്‍ കാട്ടില്‍ പോയി ഇരിക്കലല്ല. മനസ്സിന്റെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ഏകാഗ്രത.

ഏതു വിജയത്തിന്റെയും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു കാര്യം മനോ നിയന്ത്രണമാണ്. അത് കുടുംബകാര്യമാവാം. രാഷ്ട്രീയം, ഭരണം, ശാസ്ത്രരംഗം തുടങ്ങിയ ഏതു രംഗത്തിന്റെ വിജയവും തരുന്നത് മനോനിയന്ത്രണവും ഏകാഗ്രതയുമാണ്. അതുപക്ഷെ അത്ര എളുപ്പമല്ല. അത് കാറ്റിനെ തടയാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണെന്ന് അര്‍ജുനന്‍ പറയുന്നു.

ചഞ്ചലം ഹി മനഃ കൃഷ്ണ
പ്രമാഥി ബലവദ്ദൃഢം
തസ്യാഹം നിഗ്രഹം മന്യേ
വായോരിവ സുദുഷ്‌ക്കരം
ഗീത 6:34

ഇതിനുള്ള പരിഹാരനിര്‍ദ്ദേശമാണ് ഗീതയിലെ ആറാം അധ്യായം ആത്മസംയമയോഗം അഥവാ ധ്യാനയോഗം.
ആധുനിക ലോകത്തെ പുത്തന്‍ തലമുറ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി ഈ മനോ നിയന്ത്രണമില്ലായ്മയാണ്. നിസ്സാരകാര്യങ്ങളില്‍ കുടുംബകലഹം ഉണ്ടാകുന്നു, ബന്ധം പിരിയുന്നു. ജോലിസ്ഥലത്തെ ചെറിയ പിണക്കം ജോലി ഉപേക്ഷിക്കുകയോ രാജിവയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയിലെത്തിക്കുന്നു. അല്‍പ്പമാത്ര പരാജയവും നിരാശയും ആത്മഹത്യയില്‍ ഒടുങ്ങുന്നു. ഭാരതത്തില്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്നവരുടെ നാടായി സാക്ഷരകേരളം അധഃപതിച്ചതിന്റെ കാരണം ഈ കെട്ടഴിഞ്ഞ മനസ്സാണ്. അതിനെ അടക്കുക അത്ര എളുപ്പമൊന്നുമല്ല.

മനോനിയന്ത്രണത്തിന് നിരന്തര പരിശീലനമാണാവശ്യമെന്നു ഭഗവദ്ഗീത പറയുന്നു. അതു ചെയ്യുമ്പോഴും വീണുപോകാം. പക്ഷെ മറ്റു മാര്‍ഗമൊന്നുമില്ല. കടിഞ്ഞാണറ്റ പുതുതലമുറയുടെ മനസ്സിന്റെ ആവേശങ്ങള്‍ക്ക് നിയന്ത്രണമുണ്ടാക്കാന്‍ ഭഗവദ്ഗീതയുടെ മാര്‍ഗദര്‍ശനം വളരെയേറെ വിലപ്പെട്ടതാണ്.

മനസിനെ സംസ്‌കരിക്കുകയും ബുദ്ധിയെ അധീനത്തിലാക്കുകയും വേണം ജീവിതവിജയത്തിന്. ഏതു തൊഴിലും കര്‍മ്മവും വിജയിക്കാന്‍ ചിന്താപരമായ സ്ഥിരത ആവശ്യമാണ്. സ്വസ്ഥമായി ചിന്തിക്കാന്‍ കഴിയാത്തവന് എങ്ങനെ പരീക്ഷയെഴുതാന്‍ കഴിയും; എങ്ങനെ പദ്ധതി ആസൂത്രണം ചെയ്യാന്‍ കഴിയും; എങ്ങനെ പരിപാടി സംഘടിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയും, എങ്ങനെ നല്ല ഭരണാധികാരിയാകാന്‍ കഴിയും? സ്ഥിരബുദ്ധി സാമാന്യമനുഷ്യജീവിതത്തിനുപോലും ആവശ്യമാണ്.

കുരുക്ഷേത്രത്തില്‍ അര്‍ജുനന്‍ നേരിടുന്ന ഒരു പ്രശ്‌നം ഇതാണ്. യുദ്ധമല്ല വിഷയം. പടക്കളത്തില്‍ നില്‍ക്കുന്ന ഒരാളെ സംബന്ധിച്ച് യുദ്ധമെന്നാല്‍ വെടിയും പടയുമൊക്കെത്തന്നെയാണ്. അല്ലാത്തവരെ സംബന്ധിച്ച് യുദ്ധമെന്നാല്‍ അവര്‍ നേരിടുന്ന ജീവിതപ്രശ്‌നങ്ങളാണ്. രണ്ടുതരത്തില്‍ ഇതിനെ കൈകാര്യം ചെയ്യാം. ഒന്നുകില്‍ വെല്ലുവിളിയായി ഏറ്റെടുത്ത് നേരിടാം. അല്ലെങ്കില്‍ ഒളിച്ചോടാം. അര്‍ജുനന്‍ ഒളിച്ചോട്ടമാണ് തെരഞ്ഞെടുത്തത്. അതിന് ചില തൊടുന്യായങ്ങള്‍ പറഞ്ഞു എന്നുമാത്രം.

ഇന്ന് നമ്മളില്‍ പലരും ഒൡച്ചോട്ടമാണ് തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. അതിന് കപടമായ ന്യായങ്ങള്‍ നിരത്തുന്നു. മതേതരത്വം, അഹിംസ, ആഗ്രഹമില്ലായ്മ, നിസംഗത. ഒക്കെ ഈ ഒളിച്ചോട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ശിഥിലമായ ബുദ്ധികളുടെ വ്യാജപ്രസ്താവം മാത്രം. അവരുടെ പ്രതിനിധിയാണ് തേര്‍ത്തട്ടില്‍ തളര്‍ന്നിരുന്ന് വലിയ വായില്‍ വര്‍ത്തമാനം പറയുന്ന അര്‍ജുനന്‍.
ജീവിതവിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്‍, അത് ഏതു രംഗത്തായാലും, പ്രശ്‌നങ്ങളെയും വെല്ലുവിളികളെയും നേരിട്ടേ പറ്റൂ. അതിനാവശ്യം ശാന്തമായി ചിന്തിക്കാനുള്ള ബുദ്ധിയാണ്. ഇളകുന്ന വെൡച്ചത്തില്‍ ഒന്നും വ്യക്തമായി കാണാന്‍ സാധിക്കില്ല. അതുപോലെയാണ് ഇളകുന്ന ബുദ്ധിയിലും.

ബുദ്ധിയെ സ്ഥിരമാക്കാനുള്ള വഴിയാണ് യോഗം എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അതിനുള്ള എളുപ്പമാര്‍ഗമാണ് കര്‍മ്മയോഗം. ഫലം പരിഗണിക്കാതിതിക്കണമെന്നത് എടുക്കുന്ന തൊഴിലിന്റെ പൂര്‍ണതക്കാണ്. അല്ലാതെ കൂലി വാങ്ങരുതെന്നല്ല. ഇന്ന് വര്‍ഷാവര്‍ഷം നടക്കുന്ന എസ്എസ്എല്‍സി പരീക്ഷയുടെ പടം പത്രങ്ങളില്‍ വരാറുണ്ട്. പരീക്ഷാഹാളില്‍ ആധിപൂണ്ടിരിക്കുന്ന കുട്ടികള്‍. എല്ലാവരുടെ മുഖവും വേവലാതി പൂണ്ടതാണ്. ഈ പരീക്ഷ ജയിച്ചില്ലെങ്കില്‍, റാങ്കു കിട്ടിയില്ലെങ്കില്‍, ഒന്നാമതെത്തിയില്ലെങ്കില്‍ എല്ലാം അവസാനിച്ചതായി അവര്‍ കരുതുന്നു. പ്രതീക്ഷിച്ചതുപോലെ സംഭവിച്ചില്ലെങ്കില്‍ എല്ലാം അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബുദ്ധിയുടെ ചാഞ്ചല്യം, മനസിന്റെ വികല്‍പം ജീവിതത്തില്‍നിന്നും സന്തോഷം നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു.

അത്തരം ജീവിതവിജയം നേടിയവരാണ് തങ്ങളുടെ വിജയം, നേട്ടം സമൂഹത്തിനു സമര്‍പ്പിക്കുന്നത്. സമൂഹത്തിനായി ത്യജിക്കുന്നു. പക്ഷേ ഒന്നോര്‍ത്തുകൊള്ളുക, നേടാന്‍ കഴിയുന്നവനേ ത്യജിക്കാന്‍ കഴിയൂ. ഒന്നുമില്ലാത്തവന്‍ എന്തു ത്യജിക്കാന്‍?
നേട്ടം ഉണ്ടാക്കാന്‍ പണിയെടുക്കണം, വിയര്‍ക്കണം. കര്‍മ്മം വിജയിക്കണമെങ്കില്‍ മനസിന്റെ സംസ്‌കരണവും ബുദ്ധിയുടെ സ്ഥിരതയും ആവശ്യം. സാത്വികമനസ്സോടെ, സ്ഥിരബുദ്ധിയോടെ, തപസ്സ് ചെയ്യുമ്പോള്‍ ഫലം വന്നുചേരും. ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ഒരു തപസ്സാണ്.
ഭഗവദ്ഗീത പഠിക്കാതിരിക്കുന്നതാണ് ഭാരതത്തിന്റെ അടിമത്ത കാരണം.

ഗീതയനുസരിച്ച് ജീവിക്കാതിരുന്നതാണ് ഉച്ചനീചത്വകാരണം. ഭാരതീയ തത്വചിന്തയുടെ ഈ മഹാസ്രോതസിനെ യുവജനങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് സന്നിവേശിപ്പിച്ച മഹാമനീഷിയുടെ നവതിയാേഘാഷമാണ് ഇപ്പോള്‍ കേരളത്തില്‍ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ”ഗീത യുവാക്കള്‍ക്ക്, ഗീത സമൂഹപരിവര്‍ത്തനത്തിന്” എന്ന മുദ്രാവാക്യവുമായി കേരളത്തിന്റെ മുക്കും മൂലയും സഞ്ചരിച്ച പി. പരമേശ്വര്‍ജിയുടെ നവതിയാഘോഷം. മഹാഭാരതമെന്ന പാരാവാരത്തില്‍ മുങ്ങിത്തപ്പി അതില്‍നിന്ന് ഈ അനര്‍ഘ മുത്തിനെ കണ്ടെടുത്ത് ലോകത്തിന് സമര്‍പ്പിച്ച ശ്രീശങ്കരാചാര്യരുടെ ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഭാരതീയ വിചാരകേന്ദ്രം ഈ ഗീതാവിചാരം വീണ്ടും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ലോകചിന്തകരൊക്കെ ഭഗവദ്ഗീതയെ വാഴ്ത്തിപ്പാടിയിട്ടുണ്ട്.
1856 ല്‍ എമേഴ്‌സണ്‍ എഴുതിയ ‘ബ്രഹ്മ’ എന്ന കവിതയില്‍ ഭഗവദ്ഗീതയുടെ സാരം ഉള്‍ച്ചേര്‍ത്തിരിക്കുന്നു.

വിദൂരത്തിലിരിക്കുന്നതും
വിസ്മരിക്കപ്പെട്ടതും
എന്റെ സമീപത്തുതന്നെയുണ്ട്.
നിഴലും വെയിലും എനിക്കൊരുപോലെ
ശങ്കാലുവും ശങ്കയും ഞാനാകുന്നു
പ്രബലരായ ദേവന്മാര്‍
എന്റെ ഇടം പ്രാപിക്കാന്‍ കൊതിക്കുന്നു.
സപ്തര്‍ഷികളും അതിനായി വൃഥാ കൊതി കൊള്ളുന്നു
സൗമ്യനായ നീയാകട്ടെ
എന്നെ കണ്ടെത്തുകയും
സ്വര്‍ഗത്തെ വെടിയുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഭഗവദ്ഗീതയുടെ മഹത്വത്തെപ്പറ്റി വിഖ്യാത അമേരിക്കന്‍ ചിന്തകനായ തോറോ പറഞ്ഞതിങ്ങനെ: ”ഏതൊരു ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണോ അനേകം ദിവ്യവത്‌സരങ്ങള്‍ പിന്നിട്ടിരിക്കുന്നത്, ഏതൊന്നുമായി തട്ടിച്ചുനോക്കുമ്പോഴാണോ ആധുനികലോകവും അതിന്റെ സാഹിത്യവും മുരടിച്ചതും കഴമ്പില്ലാത്തതുമായി തോന്നുന്നത്, ആ ഭഗവദ്ഗീതയുടെ അത്യാശ്ചര്യകരവും പ്രചഞ്ചോല്‍പ്പത്തിപരവുമായ തത്വചിന്തയില്‍ ഞാന്‍ എന്റെ ബുദ്ധിയെ പ്രഭാതവേളയില്‍ സ്‌നാനം ചെയ്യിക്കുന്നു.”

ഭക്തന്റെ പ്രാര്‍ത്ഥനയായി ഭഗവദ്ഗീത വായിക്കപ്പെടുന്നു. തത്വചിന്തകന്റെ ദര്‍ശനഗ്രന്ഥമായി ഭഗവദ്ഗീത ചര്‍ച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നവരുടെ കൈപ്പുസ്തകമായി ഭഗവദ്ഗീത ശോഭിക്കുന്നു. ഋഷിമാരുടെ ദര്‍ശനമായി ഭഗവദ്ഗീത പരിലസിക്കുന്നു. മുനിയുടെ മൗനമായി ഭഗവദ്ഗീത മനനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ആ ഭഗവദ്ഗീത കൈചൂണ്ടിയ ഇടത്തേക്ക് നമുക്ക് മുന്നേറാം. ജീവിതവിജയം സുനിശ്ചിതം.

ജന്മഭൂമി

കെടാത്ത ജ്വാലയായി ഒരു മനസ്സ്‌

ഏതെല്ലാം തരത്തിലുള്ള ആളുകളെയാണ്‌ സംഘം നിര്‍മിച്ചെടുത്തിട്ടുള്ളതെന്ന്‌ നോക്കുമ്പോള്‍ നാം വിസ്മയഭരിതരായിപ്പോകുന്നു. വിവിധ കാലങ്ങളില്‍, വിവിധ സമുദായങ്ങളില്‍, വിവിധ ദേശങ്ങളില്‍, വിവിധ ഗ്രാമങ്ങളില്‍ നിന്നുവന്നവര്‍ ഒട്ടും ആസൂത്രിതമല്ലാത്ത വിധത്തിലാവും സംഘവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത്‌. തികച്ചും യാദൃച്ഛികമായി വന്നു ചേര്‍ന്ന ആ ബന്ധപ്പെടല്‍ ജീവിതത്തെത്തന്നെ വഴിമാറ്റി പുതിയ രംഗത്തേക്ക്‌ നയിച്ചിട്ടുണ്ടാവും. നമ്മുടെ ക്ഷേത്രീയ പ്രചാരകന്‍ എസ്‌.സേതുമാധവന്‍ ജനിച്ചയുടന്‍തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛന്‍, പാലക്കാട്ടെ ആദ്യ സ്വയംസേവകരിലൊരാളായ ശങ്കരേട്ടന്‍, ആ സുദിനത്തില്‍ വീട്ടിലെത്തിയിരുന്ന ശ്രീദത്തോപന്ത്‌ ഠേംഗ്ഡിയുടെ കയ്യില്‍ ഇവന്‍ സംഘത്തിനുള്ളതാണ്‌ എന്നുപറഞ്ഞു വെച്ചു കൊടുത്തുവെന്നു കേട്ടിട്ടുണ്ട്‌.അന്വര്‍ത്ഥമായി ആ വാക്കുകളെന്ന്‌ നമുക്കൊക്കെയറിയാം. ഒരുകാലത്തു പാലക്കാടു ശാഖയുടെ കരുത്തായിരുന്ന ശങ്കരേട്ടന്‍, അവിടെ ഒരു തുണിക്കടയില്‍ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന കാലത്തും അവിടെനിന്നും വിരമിച്ചു സ്വഗൃഹത്തില്‍ വിശ്രമിക്കുന്ന കാലത്തും ചെന്നു കണ്ടു സംസാരിക്കുമ്പോള്‍ ആ അപൂര്‍വ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഹൃദയം എത്രത്തോളം ആര്‍ദ്രമാണെന്നും മനസ്സ്‌ എത്രത്തോളം സമര്‍പ്പിതമാണെന്നും ഓര്‍ത്തു വിസ്മയിച്ചു പോയിട്ടുണ്ട്‌. സേതുവേട്ടന്റെ അമ്മയും ഞങ്ങള്‍ക്കൊക്കെ സ്വന്തം അമ്മ തന്നെയായിരുന്നു.
വളരെ പ്രായമായ ശേഷം സംഘവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരും ധാരാളമുണ്ട്‌. അവരില്‍ പലരും സംഘത്തിന്റെ സമുന്നത സ്ഥാനങ്ങള്‍ അലങ്കരിച്ചിട്ടുമുണ്ട്‌. കേരളത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രാന്തസംഘചാലകനായിരുന്ന എന്‍.ഗോവിന്ദമേനോന്‍, അതിനുമുമ്പ്‌ പൊതുരംഗത്ത്‌ അത്യുന്നതമായ സ്ഥാനം ലഭിച്ച ആളായിരുന്നു. അസാമാന്യമായ ധീരതയോടെയാണദ്ദേഹം പൊതുരംഗത്ത്‌ പെരുമാറിയിട്ടുള്ളത്‌. ഹൈന്ദവ താല്‍പ്പര്യങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കാന്‍ കലവറയില്ലാതെ മുന്നോട്ടു വന്ന ചരിത്രമദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. തിരുവിതാംകൂര്‍ സ്റ്റേറ്റ്‌ കോണ്‍ഗ്രസ്‌ ദിവാന്‍ സര്‍ സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യര്‍ക്കെതിരെ ഉത്തരവാദ ഭരണ പ്രക്ഷോഭം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, കോണ്‍ഗ്രസിന്റേയും അഖിലകേരള കത്തോലിക്കാ കോണ്‍ഗ്രസിന്റേയും യുവനേതാവായിരുന്ന പി.ടി.ചാക്കോയെ പോലീസ്‌ അറസ്റ്റു ചെയ്തു ജയിലില്‍ പാര്‍പ്പിച്ചിരുന്നു. നിയമബിരുദം കഴിഞ്ഞ്‌ വന്ന ചാക്കോയെ ജൂനിയറായി എടുക്കാന്‍ കോട്ടയത്തെ മുതിര്‍ന്ന അഭിഭാഷകരിലാരും തയ്യാറാകാതെ വന്നപ്പോള്‍ ഗോവിന്ദമേനോന്‍ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിച്ചു. മന്നത്തു പത്മനാഭന്‍ എന്‍എസ്‌എസ്‌ അധ്യക്ഷസ്ഥാനം രാജിവെച്ചാണ്‌ സര്‍ സിപിക്കെതിരായ പ്രക്ഷോഭത്തില്‍ പങ്കെടുത്തത്‌. എന്‍എസ്‌എസിനെതിരെ സിപി പ്രതികാര നിയമനടപടികള്‍ കൈക്കൊള്ളുമെന്ന ഭീഷണി നിലനില്‍ക്കെ അധ്യക്ഷ സ്ഥാനമേറ്റെടുക്കാന്‍ മിക്കവരും ഭയപ്പെട്ടു. മന്നത്തിന്റെ താല്‍പ്പര്യപ്രകാരം ഗോവിന്ദമോനോന്‍ ധൈര്യപൂര്‍വം ആ സ്ഥാനം സ്വീകരിച്ചു. പിന്നീട്‌ 1949-50 കാലത്ത്‌ ഹൈന്ദവൈക്യത്തിന്‌ വേണ്ടി ഹിന്ദുമഹാമണ്ഡലം രൂപീകരിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം നിര്‍ണായക പങ്കു വഹിച്ചു. അക്കാലത്താണ്‌ അദ്ദേഹം സംഘവുമായി അടുത്തത്‌. പിന്നീട്‌ ക്രമേണ ആ അടുപ്പം വര്‍ധിക്കുകയും മേറ്റ്ല്ലാ പ്രസ്ഥാനങ്ങളില്‍നിന്നും വിരമിച്ച്‌ പ്രാന്തസംഘചാലക സ്ഥാനം വഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭരണങ്ങാനം പള്ളിയിരിക്കുന്ന സ്ഥലം കല്ലേലി ഇല്ലം കയ്യേറിയതാണെന്ന വിവരം പുറത്തുവന്നപ്പോള്‍ അവിടത്തെ ഏക അവകാശിക്കുവേണ്ടി കേസ്‌ നടത്തി ജയിച്ചതും കടപ്പാട്ടൂര്‍ വിഗ്രഹലബ്ധിയെത്തുടര്‍ന്ന്‌ അവിടെ പുതിയ ക്ഷേത്രംനിര്‍മിച്ചതും ഗോവിന്ദമേനോന്റെ നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു.
ഹൈന്ദവകാര്യങ്ങള്‍ക്കുവേണ്ടി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നവര്‍ക്ക്‌ ഏതു സമയത്തും കയറി വരാനായി വീടിന്റെ ഗേറ്റ്‌ അടയ്ക്കാതെയും വീട്ടില്‍ നായയെ വളര്‍ത്താതെയും കോട്ടയം നഗരമധ്യത്തില്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തുളസീഭവന്‍ തലയുയര്‍ത്തിനിന്നു. ഹിന്ദു മഹാമണ്ഡല നേതാക്കള്‍ക്ക്‌ സാമുദായിക താല്‍പ്പര്യങ്ങള്‍ക്ക്‌ മുന്‍തൂക്കം നല്‍കി, ഹൈന്ദവൈക്യത്തെ അവഗണിച്ചപ്പോള്‍ എന്‍എസ്‌എസ്‌ അധ്യക്ഷ സ്ഥാനം ഒഴിയുന്നതില്‍ മന്നത്തിന്റെ ഇഷ്ടത്തെ അദ്ദേഹം പരിഗണിച്ചതേയില്ല.
പിന്നീട്‌ പ്രാന്തസംഘചാലകനായ തലശ്ശേരിയിലെ പ്രമുഖ അഭിഭാഷകന്‍ കെ.വി.ഗോപാലനടിയോടിയും നീണ്ടകാലം പൊതുജീവിതത്തിനിടെയാണ്‌ സംഘപ്രചാരകന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത്‌. ശങ്കര്‍ ശാസ്ത്രി, രാമചന്ദ്രന്‍ കര്‍ത്താ, ശ്രീകൃഷ്ണശര്‍മ്മ തുടങ്ങിയവരുടെ അടുത്ത സമ്പര്‍ക്കം അദ്ദേഹത്തെ തികച്ചും സംഘനിഷ്ഠനാക്കി. ഈ ലേഖകനും അഞ്ചാറു വര്‍ഷക്കാലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടില്‍ത്തന്നെ താമസിച്ച്‌ പ്രവര്‍ത്തിച്ചവനാണ്‌. അടിയന്തരാവസ്ഥയിലെ മിസാ തടവുകാരനായി കഴിയവെ കടുത്ത സമ്മര്‍ദ്ദവും പ്രലോഭനവുമുണ്ടായിട്ടും അദ്ദേഹം ഉറച്ചുനിന്നു.
ഇന്നത്തെ പ്രാന്ത സംഘചാലക്‌ പി.ഇ.ബി മേനോനാകട്ടെ ചാര്‍ട്ടേഡ്‌ അക്കൗണ്ടന്റ്‌ എന്ന നിലയ്ക്ക്‌ അതിപ്രശസ്തനായ ശേഷമാണ്‌ സംഘവുമായി അടുക്കുന്നത്‌. മാധവ്ജിയും ഭാസ്കര്‍റാവുവും ഭാസ്കര്‍ജിയുമൊക്കെ അദ്ദേഹത്തെ തികഞ്ഞ സ്വയംസേവകനാക്കി. സംഘപരിവാര്‍ വിശാലമായപ്പോള്‍ അവയ്ക്കെല്ലാം കരുത്തും മാര്‍ഗവും നല്‍കാന്‍ മേനോന്‍ സാര്‍ സദാ സന്നദ്ധനാണ്‌.
ജനുവരി 28 ന്‌ എം.എ.സാറിന്റെ ശതാഭിഷേകാഘോഷത്തില്‍ പങ്കെടുക്കാനെത്തിയ വരിഷ്ഠ വ്യക്തിത്വങ്ങളില്‍ മഹാകവി അക്കിത്തം താന്‍ എങ്ങനെയാണ്‌ എംഎ സാറും സംഘവുമായി അടുത്തതെന്ന്‌ ഹൃദയസ്പൃക്കായ ഒരു ലേഖനത്തില്‍ പ്രതിപാദിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹം തപസ്യയുടെ അധ്യക്ഷനായിരുന്നപ്പോള്‍ സാംസ്ക്കാരിക ഭാരതിയുടെ കേന്ദ്ര ബൈഠക്കില്‍ പങ്കെടുക്കാന്‍ നാഗപ്പൂരില്‍ പോയതും പഴയ പ്രാന്തപ്രചാരകന്‍ ദത്താജി ഡിഡോള്‍ക്കറുടെ വീട്ടില്‍ താമസിച്ചതുമായ അനുഭവം എന്നോട്‌ ഒരിക്കല്‍ പറയുകയുണ്ടായി. ദത്താജി മലയാളം സംസാരിച്ചത്‌ അദ്ദേഹത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. മാത്രമല്ല വള്ളത്തോള്‍ രചിച്ച കാട്ടെലിയുടെ കത്തിലെ ശ്ലോകങ്ങള്‍ ചൊല്ലിയത്‌ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഈ ലേഖകനാണ്‌ ദത്താജിക്ക്‌ അത്‌ എഴുതിക്കൊടുത്തതെന്ന്‌ പറഞ്ഞ വിവരം എന്നെ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെയാണറിയിച്ചത്‌. ശതാഭിഷേക ചടങ്ങുകള്‍ക്ക്‌ ഉത്സാഹിച്ചു നടന്ന കവി രമേശന്‍ നായരും താരതമ്യേന മുതിര്‍ന്ന ശേഷം സംഘവുമായി അടുത്ത ആളാണ്‌.
ഒരുപക്ഷെ കേരളത്തില്‍ ഇന്നുള്ള ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന സംഘാധികാരിയായ എന്‍.ഐ നാരായണന്‍സാറിനെ കാണാന്‍ കൊല്ലത്തുപോയ അനുഭവമാണിത്രയുമെഴുതാന്‍ പ്രേരിപ്പിച്ചത്‌. വര്‍ഷങ്ങളായി തിരുവനന്തപുരം വിഭാഗ്‌ സംഘചാലകാണ്‌, ഹിന്ദി, സംസ്കൃതം പണ്ഡിതനായ ആ തൊണ്ണൂറ്റിമൂന്നുകാരന്‍. ഡിസംബറില്‍ എറണാകുളത്തു നടന്ന വിശ്വഹിന്ദുപരിഷത്‌ ദേശീയ സമ്മേളനത്തില്‍ പങ്കെടുക്കാന്‍ വന്ന സേതുവേട്ടന്‍, രോഗശയ്യയില്‍ കിടക്കുന്ന നാരായണന്‍ സാറിനെ കാണാന്‍ കൊല്ലത്തു പോയപ്പോള്‍, അദ്ദേഹം എന്നെക്കുറിച്ചന്വേഷിച്ച വിവരം ഫോണ്‍ മുഖാന്തരം അറിയിച്ച്‌ പറ്റുമെങ്കില്‍ ചെന്നു കാണണമെന്ന്‌ താല്‍പ്പര്യപ്പെട്ടു. കൊല്ലത്തുകുണ്ടറയില്‍ മുന്‍പ്‌ പ്രചാരകനായിരുന്ന മനോജിനേയും കൂട്ടി മകന്‍ അനുനാരായണനും കൂടി യാത്ര തിരിച്ചു.
വഴിയില്‍ കുണ്ടറയില്‍ നടന്ന പ്രാഥമിക ശിക്ഷാ വര്‍ഗില്‍ കയറി. കൊല്ലത്തെ സംഘചാലക്‌ ശ്രീ ഉണ്ണികൃഷ്ണനുമൊരുമിച്ച്‌ നാരായണന്‍ സാറിന്റെ വീട്ടിലെത്തി. വേലുത്തമ്പി ദളവ 200 വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പ്‌ ബ്രിട്ടീഷ്‌ മേധാവിത്തത്തിനെതിരെ ജനങ്ങളെ പോരാട്ടത്തിനാഹ്വാനം ചെയ്ത്‌ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വിളംബരം നടത്തിയ ദേവീ ക്ഷേത്രത്തിലെ ആല്‍ത്തറയ്ക്കടുത്താണ്‌ ശിബിരം. ശിബിരവേദിയില്‍ ദളവയുടെ ചിത്രം പശ്ചാത്തലമായുണ്ടായിരുന്നു.
പ്രായാധിക്യംകൊണ്ടുള്ള അവശതയല്ലാതെ മനസ്സിലെ ചൈതന്യത്തിന്റെ ദീപ്തി ഒട്ടും കുറയാത്ത അവസ്ഥയിലാണ്‌ നാരായണന്‍ സാറിനെ കണ്ടത്‌. ഞാന്‍ എത്തിയ വിവരം അറിഞ്ഞപ്പോള്‍ തൊടുപുഴ, കുമാരമംഗലം എന്നുമാത്രമല്ല വീട്ടുപേരുംകൂടി പറഞ്ഞാണ്‌ ആശ്ലേഷിച്ചത്‌. കുമാരമംഗലത്തെ ഇടവഴികളും പള്ളിക്കൂടവും പകുതിക്കച്ചേരി (വില്ലേജ്‌ ഓഫീസ്‌)യും ദേവസ്വം കച്ചേരിയും, ചായക്കടയും മറ്റും ഞാന്‍ ജനിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്‌ താന്‍ നടന്നു പരിചയിച്ചതാണെന്നദ്ദേഹം ആവേശത്തോടെ പറഞ്ഞു. തൊടുപുഴ താലൂക്കുകച്ചേരിയില്‍ രേഖകള്‍ പകര്‍ത്തിയെഴുതിയിരുന്ന കാലം അദ്ദേഹം അനുസ്മരിച്ചു. മൂവാറ്റുപുഴ താലൂക്കിലെ ഏനാനല്ലൂര്‍ക്കാരന്‍ ഇട്ട്യാതി മകന്‍ നാരായണന്‍ പഠിച്ചു വളര്‍ന്ന്‌ വലുതായതിന്റെ വിവരണം വിസ്മയകരം തന്നെ. ക്രിസ്ത്യന്‍ പാതിരിമാരുടെ വ്യാപകമായ മതപരിവര്‍ത്തന ശ്രമങ്ങളുടെ ഇരയായ ഒരു ഗ്രാമത്തില്‍ ചെറുത്തുനില്‍പ്പിന്‌ നേതൃത്വം നല്‍കിയ അച്ഛന്റെ ദാര്‍ഢ്യവും ദിവസേന എട്ടും പത്തും മെയില്‍ തോടും ആറും പാടങ്ങളും കടന്ന്‌ കാല്‍നടയായി മൂവാറ്റുപുഴ പള്ളിക്കൂടത്തില്‍ പഠിക്കാന്‍ പോയതും എല്ലാം അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു.
ഹിന്ദുസമുദായം സുശക്തമാക്കണമെന്ന അഭിലാഷം അച്ഛനില്‍നിന്ന്‌ ലഭിച്ച താന്‍ ഹിന്ദുമഹാമണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രചാരകനായി തൊടുപുഴ മൂവാറ്റുപുഴ താലൂക്കുകളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചതും കൊല്ലത്തെ സമ്മേളനത്തില്‍ സന്നദ്ധഭടന്മാരായി പ്രവര്‍ത്തിച്ച മാധവജിയും സ്വയം സേവകരും ശ്രദ്ധിയില്‍പ്പെട്ടതുമൊക്കെ നാരായണന്‍ സാര്‍ വിവരിച്ചു. സ്വാധ്യായത്തിലൂടെയാണ്‌ അദ്ദേഹം അക്കാദമിക മികവു നേടിയത്‌. ഹിന്ദിയും സംസ്കൃതവും മലയാളവും ഉന്നതബിരുദങ്ങളെയും കവിഞ്ഞ്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അറിവിന്റെ ആഴം പോകുന്നു.
നാലു പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഞങ്ങള്‍ വളരെ അടുപ്പത്തിലാണ്‌. കുരുക്ഷേത്ര പ്രകാശന്റെ ആരംഭകാലത്ത്‌, പ്രസിദ്ധീകരിക്കാന്‍ മുന്‍ഗണന നല്‍കേണ്ട പുസ്തകങ്ങളുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാന്‍ എറണാകുളത്തു ചേര്‍ന്ന യോഗത്തില്‍ നാരായണന്‍ സാറുമുണ്ടായിരുന്നു. വീരസാവര്‍ക്കറുടെ ഭാരതചരിത്രത്തിലെ ആ റു സുവര്‍ണ ഘട്ടങ്ങള്‍ എന്ന പുസ്തകമായിരുന്നു അവയിലൊന്ന്‌. അതു നാരായണന്‍ സാര്‍ വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യണമെന്ന്‌ തീരുമാനിക്കപ്പെട്ടു. അതിന്റെ ആദ്യ ഭാഗം അദ്ദേഹം നിര്‍വഹിച്ചശേഷം, ബാക്കി എന്നെ ഭരമേല്‍പ്പിക്കയാണുണ്ടായത്‌. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷാശൈലീ വല്ലഭത്വം അതു വായിച്ചപ്പോഴാണ്‌ മനസ്സിലായത്‌. കൈയക്ഷര വടിവ്‌ അതിമനോഹരമായിരുന്നു. ഓരോ അക്ഷരവും പെറുക്കിയെടുക്കാവുന്നവിധം വെട്ടിത്തിരുത്തില്ലാതെ എഴുതാന്‍ കഴിയുക ഒരനുഗ്രഹം തന്നെയാണ്‌. പുസ്തകത്തിന്റെ രണ്ടാംഘട്ടം മുതല്‍ എന്റെ കൈക്കുറ്റപ്പാടാണ്‌. അത്‌ ഏച്ചുകെട്ടാണെന്ന്‌ ഒറ്റ നോട്ടത്തിലറിയുകയും ചെയ്യാം. ശ്രീഗുരുജി സാഹിത്യസര്‍വസ്വത്തിലെ ഏതാനും അധ്യായങ്ങളും നാരായണന്‍സാറിന്റെ വിവര്‍ത്തനമാണ്‌. അതു വായിച്ചുനോക്കിയപ്പോള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അക്ഷരവടിവ്‌ പണ്ടത്തേതുപോലെ കോട്ടം തട്ടാതെ നില്‍ക്കുന്നുവെന്ന്‌ സന്തോഷത്തോടെ ഓര്‍ത്തു. ഏതാനും മാസങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പുവരെ അദ്ദേഹം കത്തുകളയയ്ക്കുമായിരുന്നു. ഈ പംക്തിയിലെ പിശകുകള്‍ കാട്ടാനും അഭിനന്ദിക്കാനുമായിരുന്നു അത്‌.
വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പ്‌ ശ്രീ ബാളാസാഹിബ്‌ ദേവറസ്ജി സര്‍സംഘചാലക്‌ ആയിരുന്നപ്പോള്‍ കോഴിക്കോട്ട്‌ ഒരാഴ്ചത്തെ ചിന്തന്‍ ബൈഠക്‌ നടന്നു. അവിടെ ‘ധര്‍തീ കീ ശാന്‍ തൂഹൈ മനു കീ സന്താന്‍’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന ഗണഗീതം ആലപിക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. അതിന്റെ അര്‍ത്ഥം വിശദീകരിക്കാന്‍ നാരായണന്‍ സാറിന്‌ ഒരു കാലാംശം നല്‍കപ്പെട്ടു. ഭാഷയിലും സാഹിത്യത്തിലും മാത്രമല്ല, ഹൈന്ദവ ചിന്തയിലുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവഗാഹം വ്യക്തമാക്കുന്നതായിരുന്നു ആ പ്രഭാഷണം. ‘തേരീ ഭൃകുടി മേ താണ്ഡവ കാ താലഹൈ’ എന്ന വാരികയുടെ താല്‍പ്പര്യം മറക്കാനാവില്ല. മനുഷ്യന്റെ കണ്‍പീലികളില്‍ ശിവതാണ്ഡവ താളം ദര്‍ശിക്കുന്ന കവി ഭാവനയുടെ ഔന്നത്യം അനുഭവിക്കാന്‍ അതു പര്യാപ്തമായിരുന്നു. ജീവിതാനുഭവങ്ങളുടെയും സമൂഹ നിരീക്ഷണത്തിന്റെയും കലവറ തന്നെ തുറന്ന്‌ നാരായണന്‍ സാര്‍ ഞങ്ങളെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങളും അതൊക്കെ കേള്‍ക്കാന്‍ വിസ്മയ ഭരിതരായിരുന്നു.
ഒരു നൂറ്റാണ്ട്‌ പിന്നിടാറായ ജീവിതത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങളും നിഗമനങ്ങളും ആ ദുര്‍ബല ശരീരത്തിലെ ജ്വലിക്കുന്ന അന്തകരണത്തില്‍നിന്നു പുറത്തുവന്നത്‌ വലിയൊരനുഭവമായി.
“ജ്വലന്ത അന്തഃകരണോംകി ഹോ
അസംഖ്യ ദീപാവലി ഝാംകി”
എന്ന ഗണഗീതത്തിന്റെ വരികള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടങ്ങാതെ നില്‍ക്കുന്ന ആവേശം ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നു.
പി. നാരായണന്‍

ജന്മഭൂമി

വ്യാസന്‍ എന്തിന്‌ അഞ്ച്‍ ലക്ഷം + ശ്ലോകങ്ങള്‍ എഴുതി. !!!!

ഒറ്റവാക്കില്‍ ഉത്തരം ഒന്നേ ഉള്ളു, എഴുതാതിരിയ്ക്കാന്‍ പറ്റാത്തതുകൊണ്ട്‍....

ശ്രീ ബുദ്ധന്‌ ആത്മജ്ഞാനമുണ്ടായതിന്‌ ശേഷം അദ്ദേഹം തീര്‍ത്തും മൗനിയായിത്തീര്‍ന്നു. അത്യന്തം ശാന്തനായി അദ്ദേഹം അദ്ദേഹത്തില്‍ത്തന്നെ ഇരുന്നു. തനിയ്ക്ക്‍ ഒന്നും ചെയ്യാനില്ലെന്നും, എന്തെങ്കിലും ചെയ്താല്‍ അതൊക്കെ അജ്ഞാനമായിത്തീരുമെന്നും പിന്നീട്‍ തനിയ്ക്ക്‍ കിട്ടിയ ആത്മജ്ഞാനത്തില്‍ രമിയ്ക്കാന്‍ സാധ്യമാവുകയില്ലെന്നും, കര്‍മ്മകലാപങ്ങളില്‍ പെട്ട്‍ ജീവിതം വീണ്ടും ദു:ഖപൂരിതമാക്കേണ്ടതില്ലെന്നുമൊക്കെ അദ്ദേഹത്തിന്‌ തോന്നി. ആ സമയത്ത്‍ ദേവതകള്‍ ഇറങ്ങിവന്ന്‍ ശ്രീ ബുദ്ധനോട്‍ പറയുന്നുണ്ട്‍. താങ്കള്‍ക്ക്‍ കിട്ടിയിരിക്കുന്നത്‍ ആത്മജ്ഞാനമാണ്‌, ഇത്‍ താങ്കള്‍ ലോകത്തോട്‍ വിളിച്ച്‍ കൂവണം, ഇത്‍ പ്രചരിപ്പിയ്ക്കണം, ലോകരുടെ അജ്ഞാനം നീങ്ങാന്‍ അത്‍ സഹായിയ്ക്കും എന്നൊക്കെ. അപ്പോള്‍ ബുദ്ധന്‍ പറയുന്നു, ജ്ഞാനികള്‍ക്ക്‍ ഇതിന്റെ ആവശ്യമില്ല, അജ്ഞാനികളോട്‍ ഇതൊന്നും പറഞ്ഞിട്ട്‍ യാതൊരു കാര്യവുമില്ല. അതുകൊണ്ട്‍ ഞാനിപ്പോള്‍ എവിടെയാണോ അവിടെത്തന്നെ ഇരുന്നോട്ടെ. ഇത്തരത്തിലുള്ള രണ്ട്‍ കൂട്ടര്‍ ലോകത്ത്‍ അല്പസംഖ്യയാണ്‌, അത്‍ രണ്ടുമല്ലാത്തവരാണ്‌ ഭൂരിഭാഗവും. അവര്‍ക്ക്‍ ഇത്‍ ഉപകാരപ്രദമാകും. അതനുസരിച്ചാണ്‌ ബുദ്ധന്‍ ധര്‍മ്മപ്രചരണത്തിനായി തുടങ്ങുന്നത്‍.

ലോകം മുഴുവനും ധര്‍മ്മത്താല്‍ ഉണ്ടാകുന്നു, ധര്‍മ്മത്തില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്നു, ധര്‍മ്മത്തില്‍തന്നെ വിലീനമാകുന്നു, അതുകൊണ്ട്‍ ധര്‍മ്മം ഒന്നുമാത്രം, അതാണ്‌ ധരിയ്ക്കേണ്ടത്‍... ഇത്‍ എത്രതന്നെ പറഞ്ഞാലും ആരും കേള്‍ക്കുന്നില്ലല്ലോ !! എന്ന്‍ പരിതപിക്കുന്ന വ്യാസഭഗവാനെ നമുക്ക്‍ കാണാം.. വ്യാസവിരചിതങ്ങളെല്ലാം ഈശ്വരന്‍ തന്നെ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്‌. ഓരോ കല്പത്തിലും ഓരോ വ്യാസന്മാരാണ്‌. ഇപ്പോള്‍ ഇരുപത്തേഴാമത്തെ വ്യാസനാണ്‌ (ഓര്‍മ്മപ്പിശകുണ്ടെങ്കില്‍ മാപ്പ്‍). ഓരോ വ്യാസനും ഒരേ പണിതന്നെ, രചനകളില്‍ അല്പാല്പം ഭേദങ്ങള്‍ ഉണ്ടായേയ്ക്കാം. വ്യാസന്‌ വിധിച്ചിട്ടുള്ളത്‍ അദ്ദേഹം തന്നെ വ്യസിയ്ക്കണമല്ലൊ. അത്‍ വ്യസിച്ചു, എന്ന് മാത്രം. വ്യസിച്ചതിലും അധികം വ്യസിയ്ക്കാനോ, അതില്‍ കുറച്ച്‍ വ്യസിയ്ക്കാനോ വ്യാസനാല്‍ സാധ്യമല്ല.

നമ്മുടെ തുച്ഛവും ഖണ്ഡിതവുമായ ബുദ്ധികൊണ്ട്‍, വ്യാസ പ്രതിഭയെ അറിയാന്‍ ശ്രമിയ്ക്കുക എന്നുത്‍ സൂര്യന്‌ ടോര്‍ച്ച്‍ കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നപോലെയായിത്തീരും. വ്യാസപ്രതിഭയെ നമിച്ചുകൊണ്ട്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ര്‌തികള്‍ പഠനവിധേയമാക്കുക, പഠിപ്പിക്കുക, അതായിരിക്കും നമുക്ക്‍ ചെയ്യാനുള്ളത്‍. ഋഷിഋണം അങ്ങിനെയാണല്ലോ വീടുന്നത്‍....vijayan