_31st January ശനി_ *(വായിക്കേണ്ടുന്ന ഭാഷ്യ ഭാഗം👇)* *അഥ പഞ്ചദശോഽദ്ധ്യായഃ* *പുരുഷോത്തമയോഗഃ* യസ്മാദ് മദധീനം കർമിണാം കർമഫലം ജ്ഞാനിനാം ച ജ്ഞാനഫലം അതഃ ഭക്തിയോഗേന മാം യേ സേവന്തേ തേ മത്പ്രസാദാദ് ജ്ഞാനപ്രാപ്തിക്രമേണ ഗുണാതീതാ മോക്ഷം ഗച്ഛന്തി കിമുവക്തവ്യം ആത്മനഃ തത്ത്വം ഏവ സമ്യഗ് വിജാനന്തഃ ഇതി അതഃ ഭഗവാൻ അർജുനേന അപൃഷ്ടം അപി ആത്മനഃ തത്ത്വം വിവക്ഷുഃ ഉവാച - ഊർധ്വമൂലം ഇത്യാദി. തത്ര താവദ് വൃക്ഷരൂപകല്പനയാ വൈരാഗ്യഹേതോഃ സംസാരസ്വരൂപം വർണയതി വിരക്തസ്യ ഹി സംസാരാദ് ഭഗവത്തത്ത്വജ്ഞാനേ അധികാരഃ ന അന്യസ്യ ഇതി - *ശ്രീഭഗവാനുവാച* - *ഊർധ്വമൂലമധഃശാഖമശ്വത്ഥം പ്രാഹുരവ്യയം* *ഛന്ദാംസി യസ്യ പർണാനി യസ്തം വേദ സ വേദവിത്* 1 ഊർധ്വമൂലം കാലതഃ സൂക്ഷ്മത്വാത് കാരണത്വാദ് നിത്യത്വാദ് മഹത്ത്വാത് ച ഊർധ്വം ഉച്യതേ ബ്രഹ്മ അവ്യക്തമായാശക്തിമത് തദ് മൂലം അസ്യ ഇതി സഃ അയം സംസാരവൃക്ഷഃ ഊർധ്വമൂലഃ. ശ്രുതേഃ ച - 'ഊർധ്വമൂലോഽവാക്ശാഖഃ' ( ക. ഉ. 2. 3. 1 ) ഇതി. പുരാണേ ച - 'അവ്യക്തമൂലപ്രഭവസ്തസ്യൈവാനുഗ്രഹോത്ഥിതഃ ബുദ്ധിസ്കന്ധമയശ്ചൈവ ഇന്ദ്രിയാന്തരകോടരഃ. മഹാഭൂതവിശാഖശ്ച വിഷയൈഃ പത്രവാംസ്തഥാ ധർമാധർമസുപുഷ്പശ്ച സുഖദുഃഖഫലോദയഃ. ആജീവ്യഃ സർവഭൂതാനാം ബ്രഹ്മവൃക്ഷഃ സനാതനഃ ഏതദ്ബ്രഹ്മവനം ചൈവ ബ്രഹ്മാചരതി നിത്യശഃ. ഏതച്ഛിത്ത്വാ ച ഭിത്ത്വാ ച ജ്ഞാനേന പരമാസിനാ തതശ്ചാത്മരതിം പ്രാപ്യ തസ്മാന്നാവർതതേ പുനഃ.' ഇത്യാദി. തം ഊർധ്വമൂലം സംസാരമായാമയം വൃക്ഷം അധഃശാഖം മഹദഹംകാരതന്മാത്രാദയഃ ശാഖാഃ ഇവ അസ്യ അധഃ ഭവന്തി ഇതി സഃ അയം അധഃശാഖഃ തം അധഃശാഖം ന ശ്വഃ അപി സ്ഥാതാ ഇതി അശ്വത്ഥഃ തം ക്ഷണപ്രധ്വംസിനം അശ്വത്ഥം പ്രാഹുഃ കഥയന്തി അവ്യയം. സംസാരമായാമയം അനാദികാലപ്രവൃത്തത്വാത് സഃ അയം സംസാരവൃക്ഷഃ അവ്യയഃ അനാദ്യന്തദേഹാദിസന്താനാശ്രയഃ ഹി സുപ്രസിദ്ധഃ തം അവ്യയം. തസ്യ ഏവ സംസാരവൃക്ഷസ്യ ഇദം അന്യദ് വിശേഷണം. ഛന്ദാംസി ഛാദനാദ് ഋഗ്യജുഃസാമലക്ഷണാനി യസ്യ സംസാരവൃക്ഷസ്യ പർണാനി ഇവ പർണാനി. യഥാ വൃക്ഷസ്യ പരിരക്ഷണാർത്ഥാനി പർണാനി തഥാ വേദാഃ സംസാരവൃക്ഷപരിരക്ഷണാർത്ഥാ ധർമാധർമതദ്ധേതുഫലപ്രകാശനാർത്ഥത്വാത്. യഥാവ്യാഖ്യാതം സംസാരവൃക്ഷം സമൂലം യഃ തം വേദ സഃ വേദവിദ് വേദാർത്ഥവിദ് ഇത്യർത്ഥഃ. ന ഹി സംസാരവൃക്ഷാദ് അസ്മാത് സമൂലാദ് ജ്ഞേയഃ അന്യഃ അണുമാത്രഃ അപി അവശിഷ്ടഃ അസ്തി അതഃ സർവജ്ഞഃ സഃ യഃ വേദാർത്ഥവിദ് ഇതി സമൂലവൃക്ഷജ്ഞാനം സ്തൗതി. 1 തസ്യ ഏവ സംസാരവൃക്ഷസ്യ അപരാ അവയവകല്പനാ ഉച്യതേ - *അധശ്ചോർധ്വം പ്രസൃതാസ്തസ്യ ശാഖാ* *ഗുണപ്രവൃദ്ധാ വിഷയപ്രവാലാഃ* *അധശ്ച മൂലാന്യനുസന്തതാനി* *കർമാനുബന്ധീനി മനുഷ്യലോകേ* 2 അധഃ മനുഷ്യാദിഭ്യഃ യാവത് സ്ഥാവരം ഊർധ്വം ച യാവദ് ബ്രഹ്മാ വിശ്വസൃജഃ ധർമ ഇതി ഏതദ് അന്തം യഥാകർമ യഥാ ശ്രുതം ജ്ഞാനകർമഫലാനി തസ്യ വൃക്ഷസ്യ ശാഖാ ഇവ ശാഖാഃ പ്രസൃതാഃ പ്രഗതാഃ ഗുണപ്രവൃദ്ധാഃ ഗുണൈഃ സത്ത്വരജസ്തമോഭിഃ പ്രവൃദ്ധാഃ സ്ഥൂലീകൃതാഃ ഉപാദാനഭൂതൈഃ വിഷയപ്രവാലാഃ വിഷയാഃ ശബ്ദാദയഃ പ്രവാലാഃ ഇവ ദേഹാദികർമഫലേഭ്യഃ ശാഖാഭ്യഃ അംഗുരീഭവന്തി ഇവ തേന വിഷയപ്രവാലാഃ ശാഖാഃ. സംസാരവൃക്ഷസ്യ പരമമൂലം ഉപാദാനം കാരണം പൂർവ്വം ഉക്തം അഥ ഇദാനീം കർമഫലജനിതരാഗദ്വേഷാദിവാസനാ മൂലാനി ഇവ ധർമാധർമപ്രവൃത്തികാരണാനി അവാന്തർഭാവീനി താനി അധഃ ച ദേവാദ്യപേക്ഷയാ മൂലാനി അനുസന്തതാനി അനുപ്രവിഷ്ടാനി കർമാനുബന്ധീനി കർമ ധർമാധർമലക്ഷണം അനുബന്ധഃ പശ്ചാദ് ഭാവഃ യേഷാം ഉദ്ഭൂതിം അനുഭവതി ഇതി താനി കർമാനുബന്ധീനി മനുഷ്യലോകേ വിശേഷതഃ അത്ര ഹി മനുഷ്യാണാം കർമാധികാരഃ പ്രസിദ്ധഃ. 2 യഃ തു അയം വർണിതഃ സംസാരവൃക്ഷഃ - *ന രൂപമസ്യേഹ തഥോപലഭ്യതേ* *നാന്തോ ന ചാദിർന ച സമ്പ്രതിഷ്ഠാ* *അശ്വത്ഥമേനം സുവിരൂഢമൂലമസങ്ഗ- ശസ്ത്രേണ ദൃഢേന ഛിത്ത്വാ* 3 ന രൂപം അസ്യ ഇഹ യഥാ വർണിതം തഥാ ന ഏവ ഉപലഭ്യതേ സ്വപ്നമരീച്യുദകമായാഗന്ധർവനഗരസമത്വാദ് ദൃഷ്ടനഷ്ടസ്വരൂപോ ഹി സഃ ഇതി അതഃ ഏവ ന അന്തഃ ന പര്യന്തഃ നിഷ്ഠാ സമാപ്തിഃ വാ വിദ്യതേ. തഥാ ന ച ആദിഃ ഇത ആരഭ്യ അയം പ്രവൃത്തഃ ഇതി ന കേനചിദ് ഗമ്യതേ. ന ച സംപ്രതിഷ്ഠാ സ്ഥിതിഃ മദ്ധ്യം അസ്യ ന കേനചിദ് ഉപലഭ്യതേ. അശ്വത്ഥം ഏനം യഥോക്തം സുവിരൂഢമൂലം സുഷ്ഠു വിരൂഢാനി വിരോഹം ഗതാനി മൂലാനി യസ്യ തം ഏനം സുവിരൂഢമൂലം അസംഗശസ്ത്രേണ അസംഗഃ പുത്രവിത്തലോകൈഷണാദിഭ്യഃ വ്യുത്ഥാനം തേന അസംഗശസ്ത്രേണ ദൃഢേന പരമാത്മാഭിമുഖ്യ നിശ്ചയദൃഢീകൃതേന പുനഃ പുനർവിവേകാഭ്യാസാശ്മനിശിതേന ഛിത്ത്വാ സംസാരവൃക്ഷം സബീജം ഉദ്ധൃത്യ. 3 *തതഃ പദം തത്പരിമാർഗിതവ്യം* *യസ്മിൻഗതാ ന നിവർതന്തി ഭൂയഃ* *തമേവ ചാദ്യം പുരുഷം പ്രപദ്യേ* *യതഃ പ്രവൃത്തിഃ പ്രസൃതാ പുരാണീ* 4 തതഃ പശ്ചാത് പദം വൈഷ്ണവം തത്പരിമാർഗിതവ്യം പരിമാർഗണം അന്വേഷണം ജ്ഞാതവ്യം ഇത്യർത്ഥഃ യസ്മിൻ പദേ ഗതാഃ പ്രവിഷ്‌ടാഃ ന നിവർതന്തി ന ആവർതന്തേ ഭൂയഃ പുനഃ സംസാരായ. കഥം പരിമാർഗിതവ്യം ഇതി ആഹ - തം ഏവ ച യഃ പദശബ്ദേന ഉക്തഃ ആദ്യം ആദൗ ഭവം പുരുഷം പ്രപദ്യേ ഇതി ഏവം പരിമാർഗിതവ്യം തച്ഛരണതയാ ഇത്യർത്ഥഃ. കഃ അസൗ പുരുഷഃ ഇതി ഉച്യതേ - യതഃ യസ്മാത് പുരുഷാത് സംസാരമായാവൃക്ഷപ്രവൃത്തിഃ പ്രസൃതാ നിഃസൃതാ ഐന്ദ്രജാലികാദ് ഇവ മായാ പുരാണീ ചിരന്തനീ. 4 കഥംഭൂതാഃ തത് പദം ഗച്ഛന്തി ഇതി ഉച്യതേ -